Viêm phổi bệnh viện: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Viêm phổi bệnh viện (Hospital-acquired pneumonia - HAP) là tình trạng nhiễm trùng phổi xuất hiện sau ít nhất 48 giờ kể từ khi người bệnh nhập viện. Trước đó, người bệnh không có dấu hiệu mắc bệnh hoặc đang trong thời gian ủ bệnh.

Đây là một trong những loại nhiễm khuẩn bệnh viện thường gặp, đặc biệt ở những người bệnh điều trị nội trú kéo dài, bệnh nhân nặng tại khoa Hồi sức tích cực (ICU), người cao tuổi hoặc nhiều bệnh lý nền. Tác nhân gây bệnh chủ yếu là vi khuẩn lưu hành trong môi trường bệnh viện. Nhiều chủng vi khuẩn hiện nay đã kháng với nhiều loại kháng sinh, làm gia tăng nguy cơ diễn biến nặng, kéo dài thời gian điều trị, tăng chi phí chăm sóc y tế.

Người mắc viêm phổi bệnh viện thường có biểu hiện như sốt, ho, khó thở, xuất hiện đờm mủ mới hoặc thay đổi tính chất đờm so với trước. Trên phương tiện chẩn đoán hình ảnh như X-quang ngực hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT), người bệnh thường xuất hiện tổn thương mới ở phổi như đám mờ thâm nhiễm hoặc vùng đông đặc.

Đối với người cao tuổi, triệu chứng thường không điển hình và không rõ ràng. Trong nhiều trường hợp, tình trạng rối loạn ý thức hoặc thay đổi trạng thái tinh thần không giải thích được bởi nguyên nhân khác cũng có thể là dấu hiệu gợi ý viêm phổi bệnh viện và cần được bác sĩ đánh giá, chẩn đoán kịp thời.

Trong điều trị viêm phổi bệnh viện, bác sĩ thường khởi đầu bằng liệu pháp kháng sinh theo kinh nghiệm nhằm bao phủ tác nhân vi khuẩn có khả năng gây bệnh. Sau 48-72 giờ điều trị, người bệnh sẽ được đánh giá lại dựa trên diễn biến lâm sàng, kết quả vi sinh và kháng sinh đồ nếu có. Trên cơ sở đó, phác đồ kháng sinh được điều chỉnh theo hướng tối ưu, ưu tiên sử dụng kháng sinh phổ hẹp nhất có hiệu quả nhằm nâng cao hiệu quả điều trị, hạn chế tác dụng không mong muốn.

Thời gian điều trị kháng sinh thường kéo dài khoảng 7 ngày đối với trường hợp không do vi khuẩn đa kháng gây ra, đáp ứng tốt với điều trị ban đầu. Tuy nhiên, thời gian điều trị có thể được điều chỉnh tùy theo mức độ bệnh, tác nhân gây bệnh và tình trạng đáp ứng của từng người bệnh.

Viêm phổi bệnh viện là một trong những loại nhiễm khuẩn liên quan đến chăm sóc y tế thường gặp, đồng thời cũng là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong nhóm nhiễm khuẩn bệnh viện. Bệnh có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như suy hô hấp cấp, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm trùng và suy đa cơ quan.

Nếu được phát hiện sớm và điều trị bằng kháng sinh phù hợp, nhiều trường hợp viêm phổi bệnh viện có thể được kiểm soát hiệu quả. Tiên lượng của người bệnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuổi tác, thể trạng, bệnh lý nền đi kèm, mức độ nặng của bệnh, tác nhân gây bệnh, đặc điểm kháng kháng sinh của vi khuẩn, thời điểm bắt đầu điều trị.

Người bệnh và gia đình cần tuân thủ chặt chẽ phác đồ điều trị do bác sĩ chỉ định, không tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi thuốc khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế. Trong quá trình điều trị, cần theo dõi sát dấu hiệu bất thường như sốt kéo dài, khó thở tăng lên, mệt mỏi nhiều, rối loạn ý thức hoặc lơ mơ để được can thiệp kịp thời.

Bên cạnh điều trị bằng thuốc, việc bảo đảm chế độ dinh dưỡng đầy đủ, duy trì vệ sinh hô hấp, kiểm soát tốt bệnh lý nền và hỗ trợ người bệnh vận động sớm khi tình trạng sức khỏe cho phép. Sự phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh, gia đình và nhân viên y tế góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, giảm nguy cơ biến chứng.

BSCKII Mai Mạnh Tam

Phó trưởng khoa Hô hấp

Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội