ABD ve İran Arasında Gerilim Tırmanıyor: Ateşkes İhtimali ve Bölgesel Savaş Endişesi

CNN'in haberine göre ismi paylaşılmayan ABD'li yetkililer, Washington ve Tahran'dan müzakerecilerin, "gerilimi azaltacak 10 günlük bir ateşkes fikrini değerlendirdiğini" öne sürerek, olası ateşkesin Hürmüz Boğazı'ndaki kısıtlamaların kaldırılmasını da içerebileceğini ifade etti.

ABD Başkanı Trump'ın İran'ın "İslamabad Mutabakatı'nı ihlallerinin, ABD'li askerlerinin ölümünün ve Hürmüz Boğazı'ndaki tutumunun bedelini ödemesini sağlamaya odaklandığını" savunan yetkililer, "Bu yıkıcı saldırılar, Başkan (Trump) aksine karar verene kadar devam edecek ancak iki ülke arasındaki görüşmeler sürüyor." ifadesini kullandı.

Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "İran'ın, öldürdüğü her bir ABD'li asker için katbekat bedel ödeyeceğini" ve bu talimatın Savunma Bakanı Pete Hegseth ve Genelkurmay Başkanı Dan Caine ile "ordudaki tüm liderlere" iletildiğini belirtmişti.

Birleşmiş Milletler (BM), ABD'nin son saldırılarda İran'ın altyapısını hedef almasının yanlış olduğunu belirterek, Orta Doğu'da gerilimin derhal düşürülmesi çağrısında bulundu.

BM Genel Sekreter Sözcüsü Stephane Dujarric, New York'taki günlük basın toplantısında, Orta Doğu'da özellikle ABD ile İran arasında yeniden tırmanan gerilimi değerlendirdi.

Hafta sonu boyunca Orta Doğu'daki gelişmelere ilişkin çok sayıda soru aldıklarını anlatan Dujarric, "Bölgenin büyük bir kısmında çatışmaların yeniden başlamasından ve gerilimin yeniden tırmanmasından derin endişe duyuyoruz. Gerilimin derhal düşürülmesi şart." ifadelerini kullandı.

Dujarric, isim vermeden ABD'yi eleştirdiği açıklamasında, her çatışmada sivil altyapının korunmasının hayati önem taşıdığını vurgulayarak, "Hastaneler ve su kaynakları da dahil olmak üzere sivillerin hayatta kalmak için bel bağladığı temel altyapı unsurları hedef alınmamalıdır." dedi.

Tüm taraflara sükunet çağrısında bulunan Dujarric, ayrım gözetme, orantılılık ve gerekli tedbirlerin alınması ilkeleri başta olmak üzere uluslararası insancıl hukuk kapsamındaki yükümlülüklere uyulması gerektiğini belirtti.

Dujarric, ayrıca Yemen'deki Husilerin Suudi Arabistan'a ve seyrüsefer serbestisine yönelik tehditlerinin yeniden başladığına ilişkin haberlerden de büyük endişe duyduklarını ifade etti.

Gerilimin derhal düşürülmesi çağrısını yineleyen Dujarric, "Husilerin ticari gemilere yönelik saldırılarına ilişkin ilgili Güvenlik Konseyi kararlarına tam anlamıyla uyulması gerektiğini bir kez daha vurguluyoruz." ifadelerini kullandı.

ABD, son saldırılarında İran'ın köprü ve yollar gibi ulaşım altyapısının yanı sıra bazı enerji ve iletişim tesislerini de hedef almıştı.

İran medyası, saldırıların köprüler, tren istasyonları, havalimanları ve enerji altyapısını da kapsayacak şekilde genişlediğini bildirmişti.

ABD yönetiminin, İran ile gerilim sürerken Orta Doğu'daki uçak sayısını artıracağı ve bu nedenle ek uçak göndereceği iddia edildi. CNN'in haberine göre, ismi paylaşılmayan ABD'li yetkililer, Orta Doğu'da konuşlu ABD uçaklarına ilişkin açıklama yaptı. Yetkili, Orta Doğu'da gerilim sürerken ABD'nin, yakıt ikmal uçaklarının yanı sıra Avrupa'daki üslerde bulunan bazı uçakları da bölgeye ek olarak göndereceğini öne sürdü.

İsmi belirtilmeyen İsrailli bir kaynak ise İran'a yönelik marttaki saldırılarda bölgede ABD'ye ait yaklaşık 94 yakıt ikmal uçağının bulunduğunu, uçakların sayısının bir süre sonra 40'a düşürüldüğünü ancak geçen haftadan bu yana artış görüldüğünü belirtti.

İsrailli kaynak, ABD'ye ait düzinelerce yakıt ikmal uçağının geçen günlerde İsrail'e geldiğini ve gelmeye devam edeceğini öne sürdü.

Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımlarda, Netanyahu ve İran hakkında açıklamalarda bulundu.

"İran, her bir Amerikan askeri öldürdüğünde bu cinayetin bedelini katbekat ödeyecek." değerlendirmesinde bulunan Trump, bu talimatın Savunma Bakanı Pete Hegseth ve Genelkurmay Başkanı Dan Caine ile "ordudaki tüm liderlere" iletildiğini ifade etti.

Trump, yaptığı bir diğer paylaşımda da İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun ABD'de bulunduğu sürece "hiçbir şekilde ve koşulda gözaltına alınmayacağını" ifade ederek, Netanyahu'nun, İran'a karşı "mücadele verdiğini" savundu.

ABD Başkanı Trump, gözaltına alınması gerekenlerin İran'ı "ölüm ve yıkıma sürükleyen kişiler" olduğunu ve bunun yıllar önce selefleri tarafından çözülmüş olması gerektiğini öne sürdü.

Husi askeri sözcüsü Yahya Seri, Sana Havalimanı'na yönelik devam eden ablukanın "kabul edilemez olduğunu ve tolerans gösterilemeyeceğini" belirtti. Seri, Husilerin "ablukaya ablukayla ve her türlü şiddete şiddetle yanıt vereceğini" ifade etti.

Husiler, geçen hafta Sana Havalimanı'na düzenlenen saldırılardan Suudi Arabistan'ı sorumlu tutmuş ve misilleme olarak Suudi Arabistan'ın Abha Uluslararası Havalimanı'nı hedef almıştı.

SEFERBERLİK ÇAĞRISI

Seri, "Yemen Silahlı Kuvvetleri, tüm seçeneklere ve pervasız Suudi düşmanının yapacağı her türlü akılsızca harekete karşı tam hazırlıklı olduğunu teyit eder" dedi.

Husilerin sözcüsü, "Büyük ulusumuzu genel seferberliğe ve silahlanmaya devam etmeye, tüm senaryolara ve gelişmelere tam hazırlıklı olmaya ve cephedeki savaşçıları desteklemeye çağırıyoruz" ifadelerini kullandı.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkesine yönelik ekonomik baskılara dikkati çekerek, bunun "askeri kazanımlarına" zarar verebileceğini söyledi.

“Düşmana” karşı kesin bir duruş sergilendiğinde toplumun bazı zorluklarla karşılaşma ihtimalinin bulunduğunu ifade eden Pezeşkiyan, Nevruz Bayramı, Ramazan ayı ve savaşın aynı döneme denk geldiğini bu nedenle piyasada ürün kıtlığı yaşanmamasına rağmen bazı ürünlerin fiyatında artış yaşandığını ve bu durumun hükümetin dikkatsizliğinden değil ekonomik şartlar ve bazı kısıtlamalardan kaynaklandığını dile getirdi.

'HALKIN DESTEĞİ ZARAR GÖREBİLİR'

Ülkesinin mevcut durumda "tam kapsamlı bir savaş içerisinde" bulunduğuna dikkati çeken Pezeşkiyan, “ Silahlı kuvvetler ülkeyi özveriyle savunmaktadır. Ancak ekonomik baskılar, toplumsal hoşnutsuzlukların şekillenmesine yol açar ve bu hoşnutsuzluklar yayılırsa, halkın düzene verdiği toplumsal destek zarar görebilir.” dedi.

ABD ile İran arasındaki gerilim yeniden tırmanırken, çatışmanın kontrol edilemez bir savaşa dönüşebileceği konusunda uyarıda bulunuldu.

The New York Times, iki tarafın "uyanış anı" olarak nitelendirilen kritik bir dönemece girdiğini yazarken, uzmanlar müzakerelere hızla dönülmemesi halinde savaşın tarafların dahi kontrol edemeyeceği bir noktaya hızla ilerlediğini belirtti.

SALDIRILAR SİVİL ALTYAPIYA YÖNELDİ

Gazetenin analizine göre, son bir haftada ateşkesi fiilen sona erdiren karşılıklı saldırılar yalnızca askeri hedeflerle sınırlı kalmadı. ABD ve İran'ın altyapıya yönelik operasyonları, çatışmanın bölgesel bir savaşa dönüşme ihtimalini güçlendirdi.

The New York Times'ın değerlendirmesinde, tarafların son günlerde su arıtma tesisleri gibi sivil altyapı unsurlarını da hedef almaya başladığı ifade edildi.

ABD'nin İran'ın güneyindeki yolları ve kritik altyapı noktalarını yoğun şekilde bombaladığı belirtilirken, bu saldırıların olası bir kara harekatına hazırlık olabileceği yönündeki endişelerin arttığı aktarıldı.

İRAN'IN SALDIRILARI ABD İÇİN MALİYETİ ARTIRIYOR

İran'ın da bölgedeki Amerikan hedeflerine yönelik saldırılarını sürdürdüğü belirtildi. Tahran'ın Ürdün'deki ABD güçlerine düzenlediği saldırılarda iki Amerikan askerinin hayatını kaybettiği, çok sayıda askerin ise yaralandığı kaydedildi.

Uzmanlar, bu gelişmenin savaşın Washington açısından siyasi ve insani maliyetini daha da artırdığı değerlendirmesinde bulundu.

"DİPLOMATİK ÇIKIŞ YOLU DEĞERLENDİRİLMELİ"

Avrupa Dış İlişkiler Konseyi İran Uzmanı Ellie Geranmayeh, iki tarafın da kritik bir eşikte bulunduğunu belirtti.

Geranmayeh, diplomatik çözüm yollarının yeniden değerlendirilmemesi halinde çatışmanın tarafların kontrolünden çıkabilecek bir savaşa dönüşebileceği uyarısında bulundu.

Analizde ayrıca saldırıların kapsamının genişlemesiyle savaşın etki alanının da büyüdüğü vurgulandı. Bu durumun Körfez ülkelerini doğrudan etkileyebilecek yeni bir bölgesel kriz dalgasını tetikleyebileceği ifade edildi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, devlet medyasına verdiği röportajda, ABD ile savaşın "sahada üstünlük sağlandığında" sona ereceğini belirtti. Arakçi, kriz yönetimindeki en kritik kararın, düşmanlıkları durdurup müzakerelere başlamak için doğru anı belirlemek olduğunu ifade etti.

Arakçi, "Savaşın sonu ya mutlak askeri zaferle ya da müzakerelerle mümkündür. Müzakere için doğru zaman, askeri cephede güvenilir bir saha ve stratejik kazanım elde ettiğiniz zamandır. İnsanların hayatları ve tüm ülkenin kaderiyle risk alınamaz. Kararlar doğru ve eksiksiz hesaplamalara dayanarak alınmalıdır" dedi.

Siyasetçilerin savaşı sürdürmenin kazanımları artırıp artırmayacağını ya da daha ağır insani maliyetler getirip getirmeyeceğini sürekli tartması gerektiğini vurgulayan Arakçi, "Bazı kayıplara rağmen bu savaşta belirleyici bir aktör olarak ortaya çıktık ve sistemin gücünü gösterdik" ifadelerini kullandı.

Kuveyt Savunma Bakanlığı, İran tarafından bu sabaha karşı düzenlenen füze ve insansız hava aracı (İHA) saldırılarının, ülkedeki sivil tesislerde büyük hasara yol açtığını bildirdi.

Kuveyt Savunma Bakanlığı Sözcüsü Albay Suud el-Atvan, yaptığı yazılı açıklamada, Kuveyt Silahlı Kuvvetleri'nin bugün şafak vaktinden itibaren hava sahası içinde İran'a ait balistik füzeler ve İHA'lar tespit ettiğini ve müdahale edildiğini belirtti.

İran'ın sivil ve kritik altyapıları hedef alan saldırılarının sürdüğünü kaydeden Atvan, şu ifadeleri kullandı:

"Söz konusu saldırılar Elektrik, Su ve Yenilenebilir Enerji Bakanlığına bağlı tesisleri de vurdu. Saldırılar nedeniyle yangınlar çıktı, bakanlığa ait birçok hayati tesiste büyük çapta hasar meydana geldi."

Kuveyt Elektrik, Su ve Yenilenebilir Enerji Bakanlığı da bugün yaptığı açıklamada, bu sabah İran saldırısı sonucu bir elektrik ve su arıtma tesisinde yangın çıktığını duyurmuştu.

Cuma günü de yine aynı bakanlık tarafından yapılan açıklamada, bir elektrik ve su arıtma tesisine saldırı düzenlendiğini, tesislerde birçok elektrik üretim ünitesinin zarar gördüğü duyurulmuştu.

İsrail basınından Kanal 13 televizyonunun haberinde, Trump’ın arabulucu ülkelere gönderdiği iddia edilen mesaja yer verildi.

Haberde, Trump'ın arabulucu ülkelere ilettiği mesajda, "Bu hafta ateşkes sağlanamazsa tırmanışa hazırlanın." ifadesinin yer aldığı öne sürüldü.

Ayrıca haberde, Katar'ın ateşkes karşılığında Hürmüz Boğazı'nın İran'ın kontrolünde 10 gün süreyle deniz taşımacılığına açılmasını taraflara teklif ettiği de öne sürüldü.

Doha'da önerilen taslağın, ABD'nin, Hürmüz Boğazı'ndaki deniz taşımacılığı güzergahlarının yeniden açılması karşılığında İran'a yönelik saldırıları durdurmasını içerdiği aktarıldı.

Yine Kanal 13'e konuşan ABD'li üst düzey bir yetkili ise söz konusu taslağın kabul edilme ihtimalinin düşük olduğunu belirterek, "Anlaşma ihtimalinin düşük olduğunu düşünüyoruz." dedi.

Üst düzey bir İsrailli yetkili ise son 24 saatte gerilimin tırmanma ihtimalinin önemli ölçüde arttığını savundu.

Söz konusu İsrailli yetkili, İran'dan fırlatılan füzelerin Eilat kentine isabet etmesi halinde İsrail'in karşılık vermek zorunda kalabileceğini söyledi.

İsrail'in İran'dan gelebilecek füze saldırılarına karşı hazırlıklarını artırdığı kaydedilen haberde, Tahran'a da "Saldırı planları hazır." mesajı gönderildiği aktarıldı.