Đại học Quốc gia Hà Nội: "Đề bài" 120 năm và kỳ vọng "túi khôn"

Dịp kỷ niệm 120 năm truyền thống, Đại học Quốc gia Hà Nội (VNU) nhận được "đề bài" từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Phải trở thành "túi khôn" để Nhà nước tìm đến khi cần luận cứ khoa học cho các quyết sách chiến lược; là địa chỉ doanh nghiệp tìm đến để cùng phát triển công nghệ, nhân lực và mô hình kinh doanh mới; là nơi xã hội tìm thấy niềm tin vào sức mạnh của tri thức, khoa học và giáo dục Việt Nam.

Dù đã ghi dấu ấn trong nhiều đổi mới quan trọng của nền giáo dục, nhưng để thực hiện sứ mệnh này, các chuyên gia nhìn nhận VNU cần một cuộc cải tổ và đầu tư mạnh mẽ.

TS. Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo, khẳng định giá trị của một đại học quốc gia không nằm ở quy mô đào tạo mà ở năng lực xây dựng các nhóm học thuật mạnh, tạo ra cái mới và đào tạo những con người biết nghiên cứu độc lập.

VNU cần được tháo gỡ "nút thắt" quản trị hành chính cứng nhắc. Ông ví các quy định hành chính như chiếc áo chật hẹp, không còn vừa vặn cho một chủ thể cần phát triển nhanh.

Bởi muốn thu hút người giỏi, các trường phải có chính sách tuyển dụng nhân tài (trong nước và quốc tế), trả lương theo năng lực và đóng góp, đãi ngộ, cấp học bổng, bố trí nhóm nghiên cứu... Những điều này không nên bị bó cứng bởi khung hành chính thông thường.

Bên cạnh đó, TS. Hoàng Ngọc Vinh chỉ ra một điểm yếu nội tại: Tính gắn kết giữa các khoa, trường thành viên của VNU còn yếu, chưa tạo được sức mạnh tổng hợp để tối ưu hóa nguồn lực chung. Theo ông, nhóm này phải tăng cường kết nối, hợp tác trong đào tạo, nghiên cứu hơn nữa.

Tại hội thảo về Đại học Quốc gia Hà Nội hồi tuần trước, GS. TSKH Nguyễn Đình Đức, nguyên Trưởng Ban Đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội, nguyên Chủ tịch Hội đồng trường Đại học Công nghệ, cũng nhắc đến tự chủ đại học và đổi mới cơ chế quản trị là hai vấn đề cốt lõi cần được ưu tiên.

Đây được xem là điều kiện tiên quyết để nhà trường chủ động phát triển, đổi mới chương trình đào tạo, thu hút nhân tài và nâng cao chất lượng nghiên cứu.

Về chiến lược dài hạn, GS. Nguyễn Đình Đức cho rằng VNU cần giữ vững nền tảng khoa học cơ bản, đồng thời ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và công nghệ sinh học.

Để nâng cao vị thế học thuật, hệ thống đào tạo sau đại học, đặc biệt là bậc tiến sĩ, cần được đầu tư mạnh mẽ nhằm thúc đẩy công bố quốc tế, phát triển sáng chế và hoạt động đổi mới sáng tạo. Việc xây dựng đội ngũ và tiềm lực khoa hoc, công nghệ, đòi hỏi trường có chiến lược bài bản trong chọn lọc, đào tạo nguồn kế cận, chăm lo cơ sở vật chất và môi trường nghiên cứu, làm việc cho họ.

Về nguồn lực, TS Hoàng Ngọc Vinh đề xuất Nhà nước đầu tư tương xứng với nhiệm vụ mà VNU được giao.

"Làm sao để đại học này không phải lo lắng, lấy quy mô tuyển sinh nhằm bù vào nguồn tài chính hạn hẹp như hiện nay", ông Vinh nói. Ngược lại, VNU có trách nhiệm trả lời bằng sản phẩm, bằng con người, bằng năng lực học thuật và giá trị dẫn dắt của đại học quốc gia.

Đại học Quốc gia Hà Nội hiện có 12 trường thành viên cùng một số trường THCS và THPT, quy mô người học khoảng 78.700. VNU đặt mục tiêu trở thành đại học tinh hoa, phấn đấu đến năm 2030 nằm trong nhóm 100 hàng đầu châu Á và đến năm 2035 thuộc nhóm 300 đại học hàng đầu thế giới.

Theo bảng xếp hạng các đại học tốt nhất châu Á năm 2026 của QS, Đại học Quốc gia Hà Nội xếp 158, dẫn đầu cả nước.