BYD'nin Manisa Fabrika Yatırımı Askıya Alındı: Türkiye'ye Verilen Sözler Yerine Getirilmedi

Bundan 2 yıl önce Türkiye'ye 1 milyar dolarlık yatırım sözü veren fakat aradan geçen sürede bir çivi bile çakmayan Çinli otomobil markası BYD, Manisa'da kuracağı fabrikayı askıya aldığını açıkladı.

Markanın 'resmi' olmayan bu kararını ise Reuters'a demeç veren markanın Başkan Yardımcısı Stella Li'den öğreniyoruz.

Son 3 yıl içinde birçok kez Türkiye'ye ziyarette bulunan Stella Li'nin bu açıklaması, bir anda gündemin üst sıralarına yerleşti.

Çünkü, Temmuz 2024'te Türkiye'de yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırımla yıllık 150 bin araç kapasiteli bir üretim tesisi ve Ar-Ge merkezi kuracağını açıklayan BYD'ye, belki de Türkiye tarihinde hiç bir otomobil markasına sağlanmayan teşvikler verilmişti.

Öyle ki, Manisa'da 2026 sonunda üretime başlaması planlanan BYD için arazi tahsisi ve vergi indirimi gibi kapsamlı bir teşvik paketi hazırlanmıştı.

Her ne kadar o dönem BYD'ye sağlanan yatırım teşvik belgesinin detayları kamuoyuna açıklanamasa da, şirket Çin'den ithal edilen otomobillere uygulanan ek gümrük vergilerinden muaf durumdaydı.

Bu muafiyetin ise yatırım teşvik belgesinde belirlenen kota ile sınırlı olduğu ve bu kotanın kısa bir süre içinde doldurulduğu öne sürülmüştü.

Ayrıca, yatırım açıklamasından çok geçmeden BYD'nin Türkiye'de üretmeyi planladığını duyurduğu şarj edilebilir (plug-in) hibrit otomobillerin ÖTV oranlarında değişikliğe gidilmişti. Yapılan düzenleme ile bu teknolojiye sahip araçlara önemli bir vergi avantajı getirimişti.

3 YILDA 60 BİNDEN FAZLA ARAÇ SATTI

İşte bu şartlar içinde BYD Türkiye'de dikkat çeken bir satış grafiğine ulaştı.

2023 yılında henüz yatırımın gündeme gelmediği bir zamanda Türkiye pazarına giriş yapan BYD'nin, yatırımın açıklanmasını takiben alınan teşvikler ile kısa sürede yüksek satış adetlerine ulaştığı görülüyor.

ODMD verilerine göre BYD'nin Türkiye'de yıllar içindeki satış adetleri şu şekilde;

2023 yılında 839 adet

2024 yılında 8 bin 331 adet

2025 yılında 45 bin 537 adet

2026'nın ilk 5 ayında 6 bin 726 adet.

Yani son 3 yılda toplamda 61 bin 433 adet otomobil satan BYD'nin bundan sonraki süreçte ise akıbeti şimdiden merak konusu haline geldi.

Peki bundan sonraki süreçte neler yaşanacak?

CEZA İLE KARŞIYA KARŞIYA KALABİLİR

Öncelikle, yatırımın askıya alınma kararı sonrasında BYD'nin ithal ettiği otomobillere ek gümrük vergisi uygulanması beklenebilir. Bu da, BYD'nin otomobilleri için fiyat artışı anlamına gelecektir.

Ayrıca, yatırım taahhüdünü yerine getirmeyen BYD'nin karşısına yüklü bir ceza tutarı çıkması da olasılıklar dahilinde. Eğer, yeni bir takvim belirlenmez ve BYD Türkiye yatırımından tamamen vazgeçerse, şirketin bu ceza ile karşı karşıya kalması kaçınılmaz görünüyor.

BYD'nin yatırımı gerçekleştirmemesi halinde ödeyeceği cezai şart veya tazminat yükümlülüğünün detaylarının kamuoyuna açıklanmadığını da belirtelim.

Fakat, ödenecek ceza tutarı haricinde, devlet tarafından tahsis edilen teşvikler, vergi avantajları veya arazi haklarının geri alınması gibi yaptırımların gündeme gelmesi süpriz olmayacaktır.

Bu konuda yapılan tahminler de dikkat çekiyor.

Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan LenaCars Genel Müdürü Selçuk Nazik, araç başına oluşabilecek vergi kaybının 7 bin 500 ila 11 bin dolar arasında değişebileceğini ifade etti.

Nazik, ek vergilerin BYD için yeniden uygulanmasının ise araç fiyatlarına yüzde 25 ila 30 arasında artış şeklinde yansıyabileceğini öne sürüyor.

OSD 1 YIL ÖNCE GÜNDEME GETİRMİŞTİ

Gelinen noktada ise akıllara, bundan yaklaşık bir yıl önce Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) Başkanı Cengiz Eroldu'nun yaptığı açıklamalar geliyor.

Temmuz 2025'te yaptığı açıklamada Eroldu, BYD'nin Türkiye yatırımının açıklanmasının üzerinden bir yıl geçmesine rağmen sahada somut bir ilerleme görülmediğine dikkat çekmiş ve "Manisa'ya baktığımız zaman herhangi bir faaliyet yok. Kendilerinin cevap vermeleri lazım ne yapmak istediklerine" ifadelerini kullanmıştı.

Bir yıl önce sorulan sorular bugün hâlâ geçerliliğini koruyor. Hatta Reuters'ın haberi sonrası, BYD'nin artık bu sorulara cevap vermesi bir tercih değil, zorunluluk haline gelmiş durumda.