Dünya Kupası'nda Avrupa ve Güney Amerika Hegemonyası: 2026'da Kırılır mı?

1930'dan bu yana 22 Dünya Kupası oynandı. Şampiyonluk yalnızca 8 ülkede kaldı, hepsi ya Avrupa'dan ya da Güney Amerika'dan. Pelé'den Maradona'ya, Zidane'dan Messi'ye kupayı kaldıran her isim bu iki coğrafyadan çıktı. Afrika, Asya, Kuzey Amerika ve Okyanusya ise bir kez bile finale çıkamadı. 2026 turnuvası tam şu an oynanırken aynı soru yeniden sahada. Bu yıl bu duvar yıkılır mı?

22 turnuva, 8 ülke, iki kıta

Şampiyonlar arasında en önde Brezilya var, beş kez kupayı kaldırdı. Almanya ve İtalya dörder kez kazandı. Arjantin üç şampiyonlukla peşlerinde, Fransa ile Uruguay ikişer kez kazandı. İngiltere ve İspanya'nın ise birer şampiyonluğu var. İlk kupa 1930'da Uruguay'a, en sonuncusu 2022'de Arjantin'e gitti. Yani 94 yıla yayılan bu listede ilk ve son şampiyon bile aynı kıtadan, Güney Amerika'dan çıktı.

Bu sekiz ülke iki kıtaya sığıyor. Avrupa kıtası, yani UEFA çatısı toplam 12 şampiyonluğa sahip. Güney Amerika, CONMEBOL tarafı 10. Geriye kalan tüm kıtalar ne bir kupa kaldırabildi ne de finale çıkabildi. Finalist tarafına bakınca tablo daha da çarpıcı. Bugüne dek finale çıkan takımların hepsi yine bu iki kıtadan geldi, Avrupa 29, Güney Amerika 15 kez final oynadı. Üçüncü bir kıtanın adı bu listede hiç görünmüyor.

Üstünlük dönem dönem el değiştirdi. 1958'den 1970'e uzanan dört turnuvanın üçünü Brezilya kazandı, son yıllarda kupa daha çok Avrupa'da kaldı. 2006'dan 2018'e oynanan dört turnuvada sırasıyla İtalya, İspanya, Almanya ve Fransa şampiyon oldu. Hangi dönem olursa olsun çember hep aynı sekiz isimle sınırlı kaldı.

En yakın gelenler: Fas ve Güney Kore

Güney Kore 2002'de ev sahibi avantajını sonuna kadar kullandı ve yarı finale yükseldi. Orada Almanya'ya elendi, üçüncülük maçında da Türkiye'ye 3-2 yenilerek dördüncü oldu. Asya kıtasından bugüne dek gelen en uzak nokta burası. Finale ise yine ulaşamadı.

O turnuva Türk seyirci için ayrı bir anlam taşır. Güney Kore yarı finale koşarken Türkiye de aynı kupada üçüncülüğü aldı, bu bugün hâlâ Türkiye'nin Dünya Kupası'ndaki en iyi derecesi. İki takımın karşılaştığı o üçüncülük maçında Hakan Şükür, oyunun 11. saniyesinde Dünya Kupası tarihinin en hızlı golünü kaydetti. Rekor hâlâ kırılmadı.

Asya kıtasının çıtası burada kaldı. Kuzey ve Orta Amerika tarafında, yani CONCACAF'ta tablo daha da geride. Meksika birkaç kez çeyrek finale yükseldi ama daha ileri gidemedi, Okyanusya ise son 16 turunu hiç göremedi.

Fas ise 2022'de Afrika'nın çıtasını yükseltti. Katar'da önce son 16 turunda İspanya'yı penaltılarla saf dışı bıraktı, ardından çeyrek finalde Portekiz'i devirip yarı finale çıktı. Afrika kıtasından bu turu gören ilk takım oldu. Yarı finalde Fransa'ya elenip dördüncülükle yetindi ama o koşu, "başka bir kıta da gelebilir mi?" sorusunu uzun süredir ilk kez ciddi biçimde gündeme taşıdı.

2026'da kırılır mı?

Bu yılki turnuva ABD, Kanada ve Meksika'da oynanıyor ve duvarı zorlayan adaylar yine sahada. Fas, açılışta Brezilya ile 1-1 berabere kaldı. Japonya da Hollanda'yı 2-2 tutturdu. İki sonuç da gruptan çıkma yarışını kızıştırıyor, ama 96 yıllık tabloyu yıkmaya yeter mi, şimdiden söylemek güç. Cevabı önümüzdeki haftalar verecek.

Neden hep Avrupa ve Güney Amerika?

Tablonun arkasında uzun bir birikim yatıyor. Futbolun doğduğu ve ilk profesyonelleştiği yer Avrupa, oyunun tutkuya dönüştüğü yer Güney Amerika oldu. İki kıtanın yıldızları dünyanın en güçlü kulüp liglerinde, çoğu da Avrupa'da oynuyor ve her hafta en üst seviyede yarışıyor. Bu liglerin aynı zamanda diğer kıtalardan gelen yetenekleri de toplaması, deneyimin uzun yıllar bu iki coğrafyada yoğunlaşmasına yol açtı. Diğer kıtaların altyapısı bu makineye ancak son yıllarda yetişmeye başladı. Fas'ın 2022'deki çıkışı ve Japonya'nın istikrarlı yükselişi de o mesafenin yavaş yavaş kapandığını gösteriyor.