Đề xuất cơ chế nội địa hóa cho các dự án trọng điểm quốc gia

Trong dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm đang được xây dựng, Bộ Công Thương đề xuất giao Thủ tướng quyết định áp dụng cơ chế nội địa hóa đối với một số dự án trọng điểm quốc gia, trong đó có đường sắt tốc độ cao, đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị.

Các cơ chế được đề xuất gồm chia nhỏ gói thầu để doanh nghiệp Việt tham gia, chỉ định nhà đầu tư hoặc nhà thầu trong nước đối với một số hạng mục, ban hành danh mục sản phẩm, dịch vụ phải thực hiện nội địa hóa và có cơ chế bảo đảm nguồn vốn triển khai.

Theo cơ quan soạn thảo, mục tiêu của chính sách là tăng tỷ lệ sử dụng hàng hóa, dịch vụ trong nước, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào các dự án quy mô lớn, từ đó từng bước làm chủ công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Dự thảo cũng đặt ra các yêu cầu đối với doanh nghiệp tham gia cơ chế nội địa hóa. Theo đó, doanh nghiệp phải có năng lực tự chủ ở một số khâu cốt lõi như sản xuất, bảo trì, bảo dưỡng hoặc sửa chữa thiết bị chính.

Ngoài ra, doanh nghiệp được khuyến khích đảm nhận các công việc có giá trị gia tăng cao như tổng thầu EPC, tổng thầu thiết kế, tư vấn lập dự án, quản lý dự án, tích hợp hệ thống, vận hành công trình và sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ phục vụ dự án.

Không chỉ áp dụng với lĩnh vực đường sắt, cơ chế nội địa hóa còn được đề xuất cho nhiều dự án trọng điểm khác có ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng và an ninh. Danh mục này gồm điện gió, điện mặt trời, nhiệt điện, điện hạt nhân module nhỏ, sản xuất hydrogen xanh, điện tử, bán dẫn, công nghệ cao, khai thác và chế biến dầu khí, khoáng sản chiến lược cùng các dự án về môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.

Bộ Công Thương cho biết chủ trương phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp ưu tiên, công nghiệp mũi nhọn và công nghiệp hỗ trợ đã được xác định xuyên suốt qua nhiều nhiệm kỳ. Nghị quyết 29 về tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước cũng yêu cầu ưu tiên nguồn lực và có cơ chế đủ mạnh để phát triển các lĩnh vực như luyện kim, cơ khí chế tạo, vật liệu mới, công nghiệp năng lượng, công nghệ số, công nghiệp sinh học và công nghiệp hỗ trợ.

Theo cơ quan soạn thảo, hiện chưa có quy định riêng về cơ chế nội địa hóa đối với các dự án trọng điểm quốc gia. Việc doanh nghiệp trong nước tham gia các công trình lớn chủ yếu phụ thuộc vào năng lực cạnh tranh ở từng gói thầu hoặc các chính sách khuyến khích chung về đầu tư, nghiên cứu phát triển và chuyển giao công nghệ.

Dự thảo cũng cho phép áp dụng hình thức đặt hàng hoặc chỉ định thầu trong nước đối với một số sản phẩm, dịch vụ công nghiệp trọng điểm. Các trường hợp được áp dụng gồm sản phẩm lần đầu xuất hiện trên thị trường Việt Nam, sản phẩm hình thành từ kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ hoặc phục vụ quốc phòng, an ninh, năng lượng và bảo vệ môi trường.

Theo Bộ Công Thương, các cơ chế này sẽ góp phần tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm công nghiệp trong nước, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, qua đó nâng cao năng lực tự chủ của nền công nghiệp Việt Nam.