Emekli İşçi İçin Yatırılan Primler Geri Alınabilir mi? Ücret Farkı ve Borçlar Hakkında Bilgilendirme

2023 yılında çalıştığım iş yerinde EYT’den istifade ederek emekli oldum. Sonrasında yine aynı yerde çalışmaya devam ediyorum. EYT’li emekliler çalışsınlar ya da çalışmasınlar GSS primi ödemeden sağlık hizmetlerinden faydalanabiliyorlar diye biliyorum.

Eğer bir süre sonra kendi isteğimle ya da benim dışımda bir sebeple işten ayrılırsam Nisan 2023’ten işten ayrılış tarihine kadar yatırılan SGK primlerini para olarak alabilir miyim? (Ç. Uzmen)

SORULARINIZ İÇİN: [email protected]

Emekli aylığı almaya devam ederken çalışan işçilerden sosyal güvenlik destek primi (SGDP) kesilir. Adında belirtildiği gibi bu primin tek amacı sosyal güvenlik sistemine destek sağlamaktır. SGDP emekli aylığını artırmaz. Çalışana sadece iş kazası ve meslek hastalığına karşı güvence sağlar.

Sosyal Güvenlik Kurumu sadece iki durumda prim iadesi yapar. Bunlardan birincisi, “toptan ödemedir”. Toptan ödeme yaşlılık toptan ödemesi ve ölüm toptan ödemesi olarak ikiye ayrılır. SSK (4/a) veya BAĞ-KUR (4/b) statüsünde çalışan kişiler, çalışmayı bıraktıklarında emeklilik yaş şartını doldurdukları halde prim gününü tamamlayamadığı için yaşlılık (emekli) aylığı bağlanamazsa, kendisi adına yatırılan malullük, yaşlılık, ölüm aylığı (MYÖ) primleri SGK tarafından kendilerine toptan ödenir. İşçi adına MYÖ primi sadece yüzde 9’dur. Söz konusu primler, yatırıldıkları tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar olan dönemdeki güncelleme katsayısına göre hesaplanarak iade edilir. Her ne kadar güncelleme yapılıyorsa da ele geçen paranın, tabiri caizse kuşa döndüğünü söylemek mümkündür. Allah kimseyi primlerini toptan ödeme ile almak zorunda bırakmasın.

Ölüm toptan ödemesi ise sigortalı kişinin öldüğü tarihe kadarki sigortalılık süresi ve prim günü, eş ve çocuklarına ölüm aylığı bağlanmasına yetmezse, anlattığım aynı mantıkla hak sahiplerine prim iadesi yapılmasıdır.

BİRDEN FAZLA İŞTE ÇALIŞANLARIN PRİM İADESİ HAKKI DOĞABİLİR

SGK toptan ödeme dışında bazı durumlarda prim iadesi yapar. Sigorta primleri asgari ücret ile asgari ücretin 9 katı arasındaki kazançlardan alınır. Bu da 2026 yılı için 33.030 TL ile 297 bin 270 TL arasında tutar demektir. Tek işverene bağlı çalışanların brüt ücreti 300 bin TL de olsa 1 milyon TL de olsa primleri 297 bin 270 TL’lik tavan kazanç üzerinden ödenir.

Ancak, aynı anda birden fazla işverene tabi çalışanların primleri her bir işverence ayrı ayrı yatırılır. A işvereninden 250 bin TL, B işvereninden 200 bin TL brüt ücret alan bir işçi için işverenler ödedikleri tutar üzerinden SGK’ya prim yatırırlar. Bu şekilde SGK’ya bildirilen kazançlar o ayki prime esas kazanç tavanını aşarsa, aşan kısma karşılık gelen kazançlar için kesilen primler SGK tarafından iade edilir. Örneğimizdeki kişi 450.000 TL – 297.270 TL = 152.730 TL fazla kazanç için “kendi adına” ödenen primi iade alabilir. İşçi adına yatırılan toplam prim tutarı yüzde 15 olduğu için 152 bin 730 TL’nin yüzde 15’i oranında, yani 22.909,50 TL prim iadesi alır.

Prime esas kazanç tavanını aşan kazançlar için ödenen primlerin iadesi sosyal güvenlik destek primine tabi emekli işçiler için de geçerlidir. Birden fazla işverene bağlı çalışan emekli işçi, iki işverenden SGK’ya bildirilen kazançlar toplamı 2026 yılı için 297 bin 270 TL’yi aşarsa, aşan kazanç için kendisi adına ödenen primi iade alır. Ancak, SGDP için emekli işçiden yüzde 7,5 oranında prim kesildiğinden, emekli işçi sadece tavanı aşan kazancın yüzde 7,5’i oranında prim iadesi alır. Örneğimizdeki kişi normal çalışan değil de emekli işçi olsaydı tavanı aşan 152 bin 730 TL’lik kazanca karşılık 11.454,75 TL prim iadesi alırdı.

Burada önemli ayrıntı şudur: SGK durduk yerde kimseye prim iadesi yapmaz. Birden fazla işverenden aldıkları brüt ücretlerin toplamı, prime esas kazanç tavanını aşanların prim iadesi için SGK’ya yazılı başvuruda bulunması gerekir. SGK iadeyi faiz uygulamadan yaptığı için, başvurunun gecikmeksizin yapılması gerekir.

Sorunuza gelirsek, birden fazla işverene tabi çalışmıyorsanız size hiçbir şekilde prim iadesi yapılmaz. Birden fazla işverene tabi çalışmakla birlikte iki işverenden ödenen brüt ücret, tavan kazanç tutarını aşmıyorsa yine prim iadesi alamazsınız. Birden fazla işverenden aldığınız ücretlerin toplamı 297.270 TL’yi aşıyorsa, ancak bu durumda prim iadesi alabilirsiniz.

GECE ÇALIŞANLARA ÜCRET FARKI UYGULANIR MI?

Ben akşam 7 sabah 5.30 arasında çalışıyorum ve gündüz çalışanla aynı ücret alıyorum. Ücretimin farklı olması gerekmez mi. Beş yıldır bu şekilde çalışıyorum. Ücret farkı varsa geriye dönük alabilir miyim? (İsmi saklı)

İş Kanunu’na göre “gece”, en geç saat 20.00’de başlayarak en erken saat 06.00’ya kadar geçen ve her durumda en fazla 11 saat süren dönemdir. Kanuna göre işçilerin gece çalışmaları 7,5 saati aşamaz. Ancak turizm, özel güvenlik, sağlık hizmetleri ile petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamındaki işlerde işçinin yazılı onayını almak şartıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yapılabilir.

Gece ve gündüz işletilen, nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde bir hafta gece çalıştırılan işçilerin sonra gelen ikinci çalışma haftası gündüz çalıştırılmak suretiyle postalar sıraya konulur. Nöbetleşme iki haftada bir değişecek şekilde de planlanabilir.

Gece 7,5 saate kadar olan çalışmalar için normal ücret ödenir. Bu süreyi aşan fazla çalışma sürelerinin ücreti ise yüzde 50 zamlı ödenir.

Yargıtaya göre, çalışma süresi 7,5 saat ile 11 saat arasında olan işçilere 1 saat ara dinlenmesi verilir. Sizin 10,5 saatlik çalışma sürenizden 1 saat ara dinlenmesi düşüldükten sonra 9,5 saat çalıştığınız varsayılır. Bu durumda her gün için 2 saat fazla çalışmanız var demektir. Söz konusu fazla çalışma süreleri için normal çalışma saati ücretinin yüzde 50 fazlası olmak üzere ücret ödenmesi gerekir.

İşçi alacaklarında beş yıllık zaman aşımı uygulanmaktadır. Bugünden geriye dönük olarak son 5 yılın fazla çalışma ücretini alma hakkınız vardır. İşten herhangi bir tarihte ayrıldığınızda dava açarsanız, işten ayrıldığınız tarihten geriye doğru beş yıllık süredeki fazla çalışma ücretini talep edebilirsiniz.

BAĞ-KUR PRİM BORCUNA PEŞİN ÖDEME İNDİRİMİ VAR MI?

Prim borçları için sağlanan tecil kolaylığından yararlanarak peşin ödeme yapmak istiyorum. BAĞ-KUR prim borcuna peşin ödeme indirimi var mıdır? (S. Günaydın)

GSS PRİM BORÇLARINA TAKSİTLENDİRME HAKKI VAR MI?

Prim borçlarının taksitlendirilmesi imkanından GSS prim borcu olanlar da yararlanacak mı? (H. Yavuz)

Vergi ve prim borcu bulunan mükelleflerden 31 Ağustos 2026 tarihine kadar başvuru yapanlara tecil kolaylığı sağlanacak. Borçları 36 ay yerine 72 aya kadar ve yüzde 39 yerine yüzde 29 oranında faiz ile tecil edilebilecek. Genel sağlık sigortası (GSS) prim borçlarına tecil kolaylığı sağlanmayacak.

Vergi ve prim borçları için tecil hakkı, borcunu zamanında ödemesi halinde ödeme güçlüğüne girecek mükelleflere tanınıyor. Yapılandırma kanunlarındaki gibi peşin ödeme halinde indirim hakkı bulunmuyor.

Tecil edilen borçlar için başvuru tarihine kadar gecikme faizi hesaplanacak. Anapara ve gecikme faizine yüzde 29 oranında tecil faizi uygulanacak.