Gazze'de protez üretimi krizi: İsrail ablukası nedeniyle ham madde yokluğu

İsrail'in 2 yıl boyunca Gazze'ye düzenlediği saldırılarda 5 bine yakın Filistinli sakat kaldı. Ekim 2025'te ateşkese varılmış olmasına rağmen, çeşitli bahanelerle devam eden saldırılar nedeniyle Filistinliler hala yaşamlarını yitiriyor ya da engelli kalıyor. İsrail, Gazze'ye yönelik ablukayı da sürdürerek pek çok sektör için hayati önem taşıyan ham maddelerin girişine engel oluyor.

Protezyapımı için gerekli olan alçı, plastik ve protez adaptörleri gibi maddelerin girişinin engellenmesi, üretimde önemli aksamalara ve gecikmelere sebep oluyor. Saldırılarla birlikte uzuvlarını kaybeden ve yaşam kaliteleri büyük ölçüde düşen Filistinliler, yeniden normal hayata dönmek için uzun süre beklemek zorunda kalıyor. Uzmanlar ise protez için gereken ham maddelerin yok denecek kadar az olduğu ve bunların tükenmesi durumunda üretimin de duracağı konusunda uyarıyor.

Gazze Protez Merkezinde çalışan protez ve ortez uzmanı Faris Saliha, 2023'teki saldırılarla birlikte ampute vaka sayısının 3 kat arttığını, ancak bu artışı karşılayabilecek yeterli sayıda uzman olmadığını söyledi. Saliha, uzun saatler çalışmalarına rağmen bu kişilerin ihtiyaçlarının sadece bir kısmını karşılayabildiklerini dile getirdi.

Protezyapımı için olmazsa olmaz bazı maddelere ihtiyaç duyduklarını ancak İsrail'in kısıtlamaları nedeniyle bunlara ulaşmakta sıkıntı çektiklerini aktaran Saliha, şunları kaydetti: "Temel maddelerden biri alçı. Alçı biterse biz de işi durdurmak zorunda kalırız. İç piyasadan alçı bulmaya çalıştık ama fiyatı çok yüksek, üstelik yok denecek kadar da az. İsrail de alçı girişine izin vermiyor. Kızılhaç'la koordinasyon kurarak alçı getirmeye çalıştık ama İsrail kabul etmedi. Aynı şekilde protez için gerekli olan plastik, polipropilen, protez adaptörleri ve diğer malzemeler de çok az bulunuyor. Bu nedenle protezlerin ağırlığı arttı. Çünkü elimizde akıcı ve güvenli hareket sağlayan ve daha hafif olan hidrolik eklem mekanizmaları yok. Mevcut eklem mekanizmaları dışarıdan ithal edilen ve karbon fiberden üretilenlerden daha ağır oluyor."

Önceden ayda 3-4 hasta alırken şimdi bu sayının ayda 15'e çıktığını kaydeden Saliha, "Savaş devam ettiği için amputasyonlar da devam ediyor. Sınır kapıları açılmaz ve malzeme girişi olmazsa plastik, alçı ve adaptör sıkıntısı olacağından çalışmaları durdurmak zorunda kalacağız." dedi.

"Protez uzuv, bir lüks değil temel bir ihtiyaç. Hasta, protez kullanarak günlük ihtiyaçlarını gideriyor, işini yapıyor, evine yiyecek getiriyor." diyen Saliha protezlerin ampute vakalarında ne denli önemli olduğuna işaret etti.

İsrail'in 5 Ekim 2024'te düzenlediği saldırıyla sağ bacağını kaybeden Yusuf Saadat da kısıtlı imkanlar nedeniyle protez bacağa çok geç ulaştığını belirtti. Hastaneden çıktıktan sonra protez merkezinin yolunu tuttuğunu söyleyen Saadat, merkezin, abluka nedeniyle ilk başlarda sadece fizik tedavi ve rehabilitasyon hizmeti vermekle yetindiğini aktardı.

Merkezde fizik tedavi gördüğünü, koltuk değneği ve tekerlekli sandalye gibi yürümeye yardımcı olan aletlerin eğitimini aldığını anlatan Saadat, "Rehabilitasyon süreci yaklaşık 1 ay sürdü. Ne zaman ki protez uzuv yapmaya yarayan malzemeler geldi bacağım da o zaman takıldı. Zor bir dönemdi. Protez öncesi rehabilite sürecini tamamlamış olmama rağmen imkansızlıklar yüzünden protez geç takıldı." dedi.

Protezbacağın, dışarıda üretilenlere göre daha ağır ve hareket kabiliyeti sınırlı olmasına rağmen hayatını çok kolaylaştırdığını söyledi. Bacağındaki protezin, 3,5-4 kilo ağırlığında ve mekanik hareketi zayıf bir protez olduğunu aktaran Saadat, "Özel ihtiyaç sahibi olmaktan yüzde 60-70 oranında kurtuldum diyebilirim." şeklinde konuştu.