Hàng chục nghìn người sơ tán ở California vì nguy cơ nổ bồn hóa chất

Giới chức thành phố Garden Grove, quận Cam, bang California chiều 21/5 phát hiện bồn chứa 26.500 lít hóa chất methyl methacrylate (MMA) ở công ty sản xuất hàng không vũ trụ GKN Aerospace bị rò hơi, nóng dần, có nguy cơ phát nổ.

Hàng chục nghìn cư dân tại Garden Grove và các thành phố lân cận phải sơ tán, trong lúc giới chức, các chuyên gia chạy đua tìm cách kiểm soát phản ứng. Khu vực này là một phần của Little Saigon, nơi tập trung cộng đồng người Việt lớn nhất bên ngoài Việt Nam.

Elias Picazo, chuyên gia hóa học tại Đại học Nam California, cho biết nhiệt độ trong bồn tăng dần cho thấy các phân tử MMA dạng lỏng đang phản ứng với nhau để tạo thành polymer, tức chuyển dần sang trạng thái rắn.

"Phản ứng này giải phóng nhiệt. Nhiệt lượng đó sẽ kích hoạt thêm phản ứng, nên quá trình có thể lan theo dây chuyền", Picazo nói.

Craig Covey, chỉ huy cấp phân khu của Cơ quan Cứu hỏa Quận Cam, nói nếu nhiệt độ trong bồn vượt một ngưỡng nhất định, lực lượng tại hiện trường sẽ phải rút khỏi khu vực để bảo đảm an toàn.

"Giống như viên đá đóng băng từ ngoài vào trong, MMA hóa rắn, tỏa nhiệt và đông từ ngoài vào trong. Trong quá trình đó, áp suất tăng lên", ông Covey nói.

Phương án tối ưu ban đầu là bơm chất trung hòa vào bồn để ngăn chặn phản ứng của MMA, qua đó loại bỏ nguy cơ bồn phát nổ. Tuy nhiên, lực lượng ứng phó phát hiện van đã bị tắc, nhiều khả năng do hóa chất đông rắn bên trong, khiến họ không thể bơm chất trung hòa vào bên trong, cũng không thể rút bớt lượng MMA ra ngoài.

Ban đầu, giới chức chỉ tính đến hai kịch bản: Bồn vỡ khiến hóa chất tràn ra ngoài, hoặc lượng nhiệt sinh ra quá lớn khiến bồn phát nổ. Sau khi tham khảo ý kiến chuyên gia, lực lượng ứng phó tính đến kịch bản thứ ba là tiếp tục làm mát để quá trình đông rắn MMA diễn ra chậm, hạn chế tích tụ áp suất trong bồn.

Làm mát bồn chứa hiện trở thành phương án khả thi nhất. Lực lượng cứu hỏa đang liên tục phun nước để hạ nhiệt bồn chứa, kéo dài thời gian nhằm đánh giá tình hình, tìm thêm phương pháp xử lý.

Do bồn chứa vẫn còn khoảng không phía trên lớp hóa chất, phần thể tích trống này có thể đóng vai trò như vùng đệm, giúp hấp thụ một phần áp suất phát sinh nếu quá trình đông rắn xảy ra từ từ, ngăn áp suất vượt ngưỡng và gây nổ, ông Covey giải thích.

Chuyên gia Picazo cũng cho rằng một trong những kịch bản thuận lợi nhất là để MMA phản ứng trong điều kiện được kiểm soát. Nếu quá trình diễn ra đủ chậm, khối chất rắn hình thành trong bồn có thể làm giãn cách các phân tử còn khả năng phản ứng, qua đó giảm khả năng tiếp xúc, hạn chế phản ứng tiếp diễn.

"Để thứ này mặc sức phản ứng rồi nổ tung là điều không thể chấp nhận", ông Covey nói, cho biết giới chức đã liên hệ tham khảo ý kiến hàng loạt chuyên gia trên toàn quốc.

Khi quá trình ứng phó bước sang ngày thứ ba, giới chức thông báo một diễn biến mới có thể giúp giảm bớt rủi ro: bồn chứa đã xuất hiện vết nứt. TJ McGovern, quyền lãnh đạo lực lượng cứu hỏa quận Cam, cho biết vết nứt có thể giúp giải tỏa phần nào áp suất trong bồn, làm giảm nguy cơ phát nổ.

Tiến sĩ Elaine Bernal, giảng viên Hóa học và Hóa sinh tại Đại học bang California, cho biết giới chức đang xác định liệu vết nứt đã có từ trước hay mới xuất hiện. Nếu đây là vết nứt mới xuất hiện, nó có thể cho thấy nỗ lực làm mát bồn từ bên ngoài đang phát huy tác dụng.

Lực lượng ứng phó cũng có thêm thời gian đánh giá khi giảm áp, nhưng giới chuyên gia cảnh báo điều này không đồng nghĩa nguy cơ đã chấm dứt.

Suzanne Blum, giáo sư hóa học tại Đại học California Irvine, nói vết nứt có thể giảm khả năng xảy ra kịch bản tồi tệ nhất là bồn nổ tung và phát tán hơi độc ra không khí, nhưng vẫn có thể dẫn đến nguy cơ tràn hóa chất.

"Thông thường, vết nứt giúp giảm áp bằng cách tạo ra một lỗ hở, khiến một phần vật chất bên trong bồn thoát ra ngoài, từ đó tránh tình trạng áp suất tăng quá mức", bà giải thích.

Tiến sĩ Bernal bác bỏ một số phương án được đề xuất trên mạng xã hội, như dội nitơ lỏng lên bồn. Bà Bernal cho rằng cách làm này có thể làm lạnh bồn quá nhanh, gây hư hại kết cấu, tạo thêm các vết nứt nghiêm trọng.

Bà cũng phản đối đề xuất để toàn bộ hóa chất trong bồn đông rắn rồi mới phá bỏ vỏ chứa bên ngoài, vì mọi hành động can thiệp trực tiếp như khoan, chọc thủng hoặc mở bồn đều có thể tạo tia lửa hay nhiệt, kích hoạt phần MMA chưa phản ứng còn lại.

"Chúng ta không nên làm bất cứ điều gì tác động từ bên ngoài có thể khiến bồn nứt, thủng hoặc phải khoan vào bồn", Bernal nói.