İran ve ABD Arasında İsviçre'de Müzakereler: Ateşkes ve Kısıtlamaların Kaldırılması Konuşuldu

Haaretz gazetesinin haberine göre, Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Barış Gücü'nden (UNIFIL) bir kaynak, 2 Mart tarihinden bu yana ilk kez 21 Haziran Pazar günü Lübnan'da İsrail ve Hizbullah'ın birbirine saldırısının kaydedilmediğini söyledi. İsrailli bir kaynak ise Tel Aviv ve Beyrut yönetimlerinin bu hafta, Lübnan'ın kontrolü altında olacak "pilot bölgeler" konusunda müzakere edeceklerini ve bunun, İsrail ordusunun Lübnan'ın güneyindeki bazı bölgelerden çekilmesini gerektireceğini belirtti.

Lübnan ordusunun kontrolü ele alması planlanan bölgelerin bazılarının İsrail işgali altında olmadığına ve dolayısıyla İsrail ordusunun buralardan çekilmesine gerek olmadığını belirten İsrailli kaynak, Lübnan ordusunun İsrail'in çekileceği bölgelerde ABD denetimi altında faaliyet göstereceğini savundu. Haberde, görüşmelerin ABD arabuluculuğunda 23-25 Haziran tarihlerinde Washington'da büyükelçi ve askeri düzeyde gerçekleştirilmesinin planlandığı kaydedildi. Öte yandan, İsrail ordusu, Lübnan'da yeni ateşkes ve karşılıklı saldırıların durmasının ardından ülkenin kuzeyindeki tüm kısıtlamaları kaldırdı.

İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma kararının ardından stratejik su yolundan geçen gemi sayısında ciddi düşüş yaşandı. Gemi takip verileri, Tahran yönetiminin İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırıları nedeniyle boğazı yeniden kapattığını duyurması üzerine trafiğin önemli ölçüde azaldığını ortaya koydu.

Denizcilik istihbarat şirketi Windward'ın yayımladığı analize göre, pazar günü boğazdan sadece 12 gemi geçiş yaptı. Bu rakam, bir önceki gün kaydedilen 35 gemilik trafiğe kıyasla yüzde 65'in üzerinde bir azalma ifade ediyor.

Windward'ın paylaştığı verilere göre boğaza giren 8 gemiden 5'inin Otomatik Tanımlama Sistemleri (AIS) kapalıydı. Windward, X hesabından yaptığı değerlendirmede, "Mevcut trafik profili; karanlık, yaptırımlara tabi, İran bağlantılı... İşleyen açık bir boğazdan ziyade ablukanın son dönemindeki temel duruma benziyor" ifadelerini kullandı.

CBS News'ün "Face the Nation" programında açıklamalarda bulunan Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham, İran'ın Hürmüz Boğazı'nın kontrolüne elinde tutmakta direnmesi halinde ABD'nin Tahran yönetimini "yok edeceğini" belirtti. Trump'a yakınlığıyla bilinen Graham, ABD'nin İran ile diplomatik görüşmelere devam etmesi gerektiğini ancak bu görüşmelerin başarısız olacağına inandığını ifade etti.

'DİPLOMATİK ÇÖZÜM BAŞARISIZ OLACAK'

Graham, İran'ın anlaşmadan elde edeceği paranın ülkenin geleceğini değiştirmeyeceğini ve yeniden inşa için yeterli olmayacağını vurgulayarak, "Diplomatik çözümü deneyelim. Ama bence başarısız olacak" dedi. Senatör, 19 Haziran'da Başkan Donald Trump ile 4 saatten fazla süren görüşmesinin ardından, diplomasinin sonuç vermemesi durumunda Trump'ın Hürmüz Boğazı'nı güç kullanarak ele geçireceğine inandığını dile getirdi.

'İRAN DİRENİRSE YOK EDİLECEK'

ABD'nin stratejik Hürmüz Boğazı'nı kontrol edeceğini ve geçiş yapan her gemiden ücret alacağını söyleyen Graham, Trump yönetiminin İbrahim Anlaşmaları'nı genişleterek Suudi Arabistan'ın da katılımını şart koşacağını belirtti. Graham, İran'ın ABD kontrolüne direnmesi halinde ülkenin yok edileceğini savunarak, "İran, Hürmüz Boğazı'nın ABD tarafından kontrol edilmesine itiraz ederse, onları yok edeceğiz. Dinleyen herkese söylüyorum, bu diplomatik çaba başarısız olursa, Başkan Trump Hürmüz Boğazı'nı ele geçirecek" ifadelerini kullandı.

Katar ve Pakistan, İsviçre'deki ateşkes görüşmelerine ilişkin ortak açıklama yaptı. İlgili konuların tümünü ele almak üzere Bürgenstock'taki teknik görüşmelerin hafta boyunca devam etmesinin planlandığı vurgulanan açıklamada, müzakerelerin nihai bir anlaşmayla sonuçlanması için arabulucu ülkeler Katar ve Pakistan'ın çabalarını sürdürecekleri belirtildi.

Açıklamada ayrıca, Katar ve Pakistan'ın İran ile ABD'ye diplomatik çözümlere bağlılıkları ve anlaşmazlığın barışçıl yollarla çözülmesine yönelik çabaları nedeniyle teşekkür ettiği, sürece destek veren diğer ülkelere de takdirlerini sunduğu ifade edildi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD ve İran heyetlerinin İsviçre’nin Burgenstock kasabasında yürüttüğü müzakerelerin ilk turu ile ilgili olarak, "Pakistan ve Katar'ın yorulmak bilmeyen arabuluculuğu, Lübnan Savaşı'nı sona erdirme yolunda büyük bir ilerleme sağladı" açıklamasında bulundu.

ABD ve İran heyetlerinin İsviçre’nin Burgenstock kasabasında yürüttüğü müzakerelerin ilk turunun sona ermesinin ardından, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’den görüşmelerle ilgili açıklama geldi. Arakçi, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "Pakistan ve Katar'ın yorulmak bilmeyen arabuluculuğu, Lübnan Savaşı'nı sona erdirme yolunda büyük bir ilerleme sağladı" dedi. Diğer konularda da aşama kaydedildiğine işaret eden Arakçi, "Petrol ve petrokimya ihracatına yönelik kısıtlamalar kaldırıldı, abluka sona erdirildi, dondurulmuş bazı varlıklar serbest bırakıldı ve İran için kapsamlı bir yeniden inşa ve kalkınma planı başlatıldı" ifadelerini kullandı. Tarafların Lübnan’daki askeri operasyonların sona erdirilmesini sağlamak amacıyla çatışma önleme mekanizması kurulması konusunda mutabık kaldığını hatırlatan Arakçi, "İlk gerçek sınav: Lübnan çatışmasızlık mekanizması" dedi.

ABD ve İran heyetlerinin İsviçre’nin Burgenstock kasabasında yürüttüğü müzakerelerin ilk turu sona erdi. Arabulucular Pakistan ve Katar tarafından yapılan ortak açıklamada, "Luzern Gölü Zirvesi"nin olumlu ve yapıcı bir atmosferde gerçekleştirildiği belirtilerek, "Daha ileri teknik görüşmeler için bir mekanizmanın oluşturulması da dahil olmak üzere cesaret verici ilerlemeler kaydedilmiştir" ifadeleri kullanıldı. Tarafların arabuluculuk sürecine siyasi gözetim sağlayacak bir Üst Düzey Komite'nin kurulması konusunda mutabık kaldığı kaydedilen açıklamada, "Başmüzakereciler, düzenli olarak Üst Düzey Komite'ye rapor sunacak; nükleer meselesi, yaptırımlar, Mutabakat Zaptı'nın etkin bir şekilde uygulanmasını sağlamak amacıyla oluşturulan izleme ve anlaşmazlık çözüm grubunun yanı sıra diğer konulara odaklanan çalışma gruplarına başkanlık edeceklerdir" denildi.

İLETİŞİM HATTI OLUŞTURULDU

Üst Düzey Komite'nin, 60 gün içinde nihai bir anlaşmaya varılmasına yönelik bir yol haritası üzerinde uzlaşarak daha kapsamlı teknik görüşmelerin temelini attığı aktarılan açıklamada, "Buna ek olarak, ticari gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan güvenli bir şekilde geçişini sağlamak amacıyla, kazaların ve iletişim hatalarının önlenmesi için Mutabakat Zaptı’nın 5. paragrafında belirtilen süre boyunca taraflar arasında bir iletişim hattı oluşturulmuştur" ifadeleri kullanıldı. Görüşmelerde Lübnan’daki askeri operasyonların sona ermesine yönelik adımların da ele alındığı belirtilerek, "Taraflar, Mutabakat Zaptı uyarınca Lübnan’daki askeri operasyonların sona erdirilmesini sağlamak amacıyla, taraflar ile Lübnan Cumhuriyeti arasında ve arabulucuların kolaylaştırıcılığında bir çatışma önleme mekanizmasının kurulması konusunda mutabık kalmıştır" denildi.

İRAN'DAN GÖRÜŞME SONRASI AÇIKAMA

ABD ile İran arasındaki görüşmelerin ilk turu sona erdi. İran Dışişleri, yaptığı açıklamada şu ifadelere yer verdi: “Müzakere heyetinin çalışmaları bitti, heyetlerin teknik düzeydeki çalışmaları devam edecek. Katar ve Pakistan aracılığıyla genel hatları içeren bir metin yayınlanacak. Bu belge 18 saat süren görüşmede ulaşılan anlaşmaların belgesi olarak kamuoyuna sunulacak. Petrol satışı için gerekli lisansların verilmesi ve İran varlıklarının serbest bırakılması konuları ele alındı. Bu konularda ilerleme kaydedildi.”