Malatya İnönü Üniversitesi'nden Dünyada Bir İlk: 8'li Çapraz Karaciğer Nakli Başarıyla Tamamlandı

Didem Seymen - Malatya İnönü Üniversitesi Karaciğer Nakli Enstitüsü, kuruluşunun 25. yıl dönümünde tarihi bir başarıya imza attı. Enstitüde dünyada benzeri görülmemiş bir koordinasyonla, aynı anda 8 farklı canlı verici ve 8 farklı alıcı arasında eş zamanlı “8’li çapraz karaciğer nakli” operasyonu başarıyla tamamlandı. Bu tarihi operasyonla birlikte Malatya, karaciğer naklinde küresel liderliğini bir kez daha ilan etti. Eş zamanlı yürütülen operasyon, rekor olarak kayıtlara geçti. Bu devasa tıbbi organizasyonun arkasında, dünya çapında bir ekonomi, matematik ve yapay zeka iş birliği yer alıyor. Ağır bir karaciğer hastasının, kendi ailesinden gönüllü canlı vericisi olmasına rağmen kan veya doku uyumsuzluğu nedeniyle organ alamaması, en büyük tıbbi problemlerden biri.

Dâhi bir algoritma

Bu çaresizliğe çözüm üretmek için Boston College’da görev yapan Türk ekonomi profesörleri Prof. Dr. Tayfun Sönmez ile Prof. Dr. Utku Ünver dâhi bir algoritma geliştirdiler. Prof. Dr. Sönmez, geliştirdikleri bu hayat kurtaran sisteme vefat eden eşi Banu Bedestenci Sönmez’in adını verdi. İki profesör, dünyada bu çapta ameliyatları hayata geçirebilecek tek merkez olan Malatya İnönü Üniversitesi Karaciğer Nakli Enstitüsü’ne bu yazılımı hibe etti. Sistem kendi vericisiyle uyuşmayan yüzlerce hasta ve donör çiftinin kan gruplarını, doku analizlerini ve karaciğer hacimlerini saniyeler içinde tarıyor. Milyonda bir ihtimalleri çözerek, aileleri birbirine hayat verecek şekilde devasa bir zincir halinde eşleştiriyor. Son operasyonda da 8 farklı aile bu sayede birbiriyle eşleşti.

‘Amaç hastalara umut olabilmek’

İnönü Üniversitesi Karaciğer Nakli Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Sezai Yılmaz, rekor peşinde olmadıklarını, tek gayelerinin çaresiz hastaları yaşatmak olduğunu vurgulayarak şunları söyledi: “Çoklu çaprazların insanların bir organa ulaşması için ne kadar önemli bir buluş olduğu biliniyordu. Dünyada ikili, üçlü çaprazlar yapılıyor ama dörtlü, beşli, altılı, yedili sadece Malatya’da yapılmıştı. Amaç çoklu çapraz yapmak değil; karaciğer nakli havuzunda çok bekleyen acil durumdaki hastalara ümit ve organ sunabilmek. Sekizli çapraz da dünyada bir ilk; amacı yedili yaptık sekizli yapalım değil, hastaları yaşatmak.”

‘Amerikalılara göre mümkün değildi’

İnönü Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Nusret Akpolat: “Karaciğer Nakli Enstitümüz dünyada örneği az bulunur bir kurum. Şu an dünyada az sayıda ikili ve üçlü çapraz karaciğer nakilleri yapılmışken; biz dörtlü, beşli, altılı, yedili ve son olarak da sekizli karaciğer nakliyle dünyanın yapamadığı bu kategorilerde ameliyatlar yaptık. Eş zamanlı olarak 16 ameliyathaneyi ve bu operasyonları yürüten bir altyapıya sahibiz. Daha önce gerçekleştirdiğimiz yedili çapraz nakli Amerika’da prestijli bir tıp dergisine yayın olarak gönderdiğimizde, hakemler bunun mümkün olamayacağını belirterek bizden hastanemizin mimari projesini istediler. Projeyi gönderdikten sonra yayını kabul ettiler; dünya bu kapasiteye inanmakta zorlanıyor. Operasyon geçiren 16 hastamız ve vericimiz tamamen sağlıklıdır.”