Neden Bazı Binalar Eğiliyor ve Pisa Kulesi Gibi Yapılar Neden Yıkılmıyor?

Pisa Kulesi, İtalya'nın en simgesel yapılarından biri olarak kabul ediliyor.

Ancak yana yatmış tek yapı o değil. Hollanda'daki "Dans Eden Evler"den Çin'deki Tiger Hill Pagoda'ya kadar dünyanın farklı yerlerinde eğilmiş birçok ünlü yapı var.

Peki bu yapılar neden eğiliyor? Ve neden eğilmeleri mutlaka yıkılacakları anlamına gelmiyor?

BAZI BİNALAR NEDEN EĞİLİYOR?

Hollanda'daki Delft Teknoloji Üniversitesi'nde zemin mühendisliği alanında çalışan Doç. Dr. Mandy Korff'a göre yapıların bir tarafa eğilmesinin birkaç farklı nedeni var.

Bazı durumlarda, örneğin Hollanda'daki ünlü "Dans Eden Evler"de olduğu gibi, bunun nedeni kullanılan temel sistemi.

Korff "Amsterdam şehir merkezindeki evlerin çoğu ahşap kazıklar üzerine inşa edildi" diyor.

Bu kazıkların binaların duvarlarının ve cephelerinin altına çifter çifter yerleştirildiğini anlatıyor.

Kazıklar, yumuşak kil, turba veya kumdan oluşan zeminin yaklaşık 12 metre altına kadar uzanıyor.

"Kazıklar sağlam kalırsa evlere hiçbir şey olmaz" diyor.

Ancak bu kazıklar zamanla çürümeye ya da bozulmaya başlarsa çatlaklar oluşabildiğini söyleyen araştırmacıya göre eşit olmayan aşınma veya ağırlık dağılımı da binaların zaman içinde eğilmesine yol açabiliyor.

Zemin koşulları da yapıların yana eğilmesine neden olabiliyor. Pisa Kulesi'nin durumu da buna örnek.

Pisa Üniversitesi'nden zemin mekaniği ve temel sistemleri profesörü Nunziante Squeglia, kulenin eğimini takip eden ekibin üyelerinden biri.

Squeglia, BBC radyo programı Witness History'ye yaptığı açıklamada "Kule, zeminin aşırı yumuşak olması nedeniyle inşaatın en başından itibaren eğilmeye başladı. Yaklaşık üç ila dört metre çöktü" diyor.

Bazı yapılar ise insan müdahalesi nedeniyle değişen zemin koşulları yüzünden eğiliyor. Hollanda'nın Delft kentindeki Oude Kerk yani Eski Kilise'nin kulesi buna örnek gösteriliyor.

Korff "Pisa Kulesi kadar bilinmese de benzer şekilde eğiliyor" diyor.

"Kanal tarafına doğru eğiliyor çünkü kanal açılırken zeminin bir kısmı kazıldı. Bir taraf daha yumuşak hale geldi. Yapıyı dik tutacak basınç azalınca bina inşa edilir edilmez eğilmeye başladı."

Yeraltı suyundaki değişiklikler de yapıların eğilmesine yol açabiliyor. Korff bazı hallerde ise yapıların bilerek eğik inşa edildiğini söylüyor.

Korff, "Amsterdam'daki birçok ev öne doğru eğik şekilde yapılmıştır çünkü geçmişte tüccar evleri böyle inşa edilirdi" diyor.

Bu evlerin çoğunun kanal kenarında depo olarak kullanıldığını anlatan Korff, malların binaya daha kolay taşınabilmesi için yapıların özellikle öne doğru eğimli yapıldığını söylüyor.

"Bu yüzden öne doğru eğilmeleri bir sorun olduğu anlamına gelmiyor. Ama yana doğru eğiliyorlarsa bunun bilinçli yapılmadığını anlarsınız."

EĞİMİ DÜZELTMEK

Peki bu kadar çok eğik yapı varken neden daha fazla endişelenmiyoruz?

Korff'a göre bir binanın eğilmiş olması, yapısal olarak güvensiz olduğu anlamına gelmiyor.

"Yapının gerçekten dengesiz hale gelmesi için oldukça fazla eğilmesi gerekir" diyor.

Ancak bazı durumlarda eğimin düzeltilmesi gerekiyor. Pisa Kulesi de bunlardan biri.

Kule daha inşaatın başında eğilmeye başlamış olsa da 20'nci yüzyılda yapılan ölçümler eğimin giderek arttığını gösterdi.

Squeglia "Durum oldukça endişe vericiydi" diyor.

1989'de İtalya'nın Pavia kentindeki Civic Tower'ın çökmesi ise dönüm noktası oldu.

Squeglia'ya göre bu olay "tetikleyici" oldu ve Pisa Kulesi bir yıl sonra ziyarete kapatıldı.

Kuleyi güvenli hale getirmek için hafifçe doğrultmaya yönelik birçok fikir ortaya atıldı.

Squeglia "Seçilen yöntem toprak çıkarılması oldu" diyor.

"Kuleye dokunmadan, temelin kuzey tarafındaki 37 metreküplük toprak çıkarıldı."

Kule 11 yıl sonra yeniden açıldı.

'ÖZEL' BİR DURUM

Ancak Korff'a göre bu yöntem sıradan bir çözüm değil.

"Bu Pisa'ya özgü çok özel bir durum. Normal koşullarda böyle bir yöntem uygulanmaz" diyor.

Amsterdam'daki evlerde olduğu gibi ahşap kazıklar üzerine kurulu yapılarda, temellerin değiştirilmesi eğimin daha fazla artmasını engelleyebiliyor. Ancak bu yöntem zemin katın tamamen sökülmesini gerektiriyor.

Korff, bazen bir binanın otomobil kaldırır gibi krikolarla yukarı kaldırılarak da düzeltilebildiğini söylüyor. Ancak bunun bazen faydadan çok zarar verebildiğini belirtiyor.

"Yapı çok eğilmişse tamamen düz hale getirmek de tehlikeli olabilir çünkü bina zamanla bu eğik duruma uyum sağlamış oluyor" diyor.

"En azından durumu daha kötü hale getirmemek için çok dikkatli olmak gerekir."

Korff'a göre bugün mühendisler binalarla ilgili neredeyse her şeyi yapabilecek teknolojiye sahip.

"Her türlü çözüm mümkün" diyor.

"Ama bunlar oldukça pahalı ve karmaşık işlemler."

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN ETKİSİ

Korff'un araştırmasına göre yalnızca Hollanda'da ahşap kazıklar üzerine kurulu yaklaşık 75 bin ev hasar riski altında. Yüzeye yakın temellere sahip olduğu için risk taşıyan yapıların sayısı ise bunun yaklaşık üç katı.

Üstelik bu sorunların gelecekte daha da büyümesinden endişe ediliyor.

Korff "İklim değişikliği ve yeraltı suyundaki değişimler nedeniyle bazen daha hızlı bozulmalar görüyoruz" diyor.

Yeraltı su seviyesi düştüğünde ahşap kazıklar havayla temas ediyor ve bu da çürümeyi hızlandırabiliyor.

Yeraltı suyundaki değişiklikler zeminin katmanlarını da etkileyerek farklı temel sistemlerine sahip binalarda yeni sorunlara yol açabiliyor.

Ancak Korff bunun yavaş ilerleyen bir süreç olduğunu vurguluyor.

Pisa Kulesi'ne gelince.

2001'de tamamlanan 11 yıllık çalışmalar sonucunda kulenin eğimi 40 santimetreden fazla azaltıldı.

Mühendisler, kulenin en az 200 yıl boyunca güvenli kalacağını düşünüyor.