Người Việt ở nước ngoài chật vật nuôi con nhỏ vì thiếu hỗ trợ và chi phí đắt đỏ

18h, chị Hồng Diễm mắc kẹt tại một ga tàu ở Sydney (Australia) vì chuyến metro trễ, trong khi con trai ở lớp mẫu giáo đang chờ mẹ đón. Chiếc taxi công nghệ bị hủy ngang. Chuyến xe buýt kế tiếp còn 15 phút mới đến. Chị phải gọi điện liên tục cho giáo viên để xin lỗi và cập nhật giờ đến.

"Ở Australia, mọi người rất đúng giờ nên mình phải đúng từng phút. Nếu có tình huống bất khả kháng, cô giáo vẫn chờ, nhưng mình không thể để điều đó xảy ra nhiều lần", chị Diễm nói.

Nếu còn ở TP HCM, người mẹ hai con hiếm khi rơi vào tình huống này vì có ông bà nội ngoại hai bên hỗ trợ, kể cả đưa đón hay chăm sóc khi cha mẹ bận việc, đau ốm. Năm 2022, vợ chồng chị Diễm sang Australia định cư. Con đầu lòng khi đó tròn 5 tuổi. Không còn người thân, hai vợ chồng tự tìm hiểu thủ tục và sắp xếp việc đưa đón.

Tại Australia, học sinh tan trường lúc 15h15. Phụ huynh không đón đúng giờ phải đăng ký dịch vụ giữ trẻ đến 18h. Khi trường báo con ốm, cha hoặc mẹ phải lập tức đến đón.

Để chăm con, chồng chị chuyển sang công việc linh hoạt hơn, còn chị làm bán thời gian. Khi sinh con thứ hai, người mẹ buộc phải nghỉ việc gần hai năm. "Nuôi con nhỏ ở nước ngoài là một thử thách lớn. Thời gian như đi xem phim hay uống cà phê của hai vợ chồng gần như không còn. Mọi việc từ lịch làm việc đến lúc con ốm đều phải tính toán trước", chị Diễm nói.

Ngoài việc thiếu người hỗ trợ, các gia đình Việt còn đối mặt áp lực chi phí. Học phí mầm non tại Australia khoảng 150-200 AUD một ngày. Nếu gửi con 5 ngày mỗi tuần và chưa được hưởng Child Care Subsidy (trợ cấp nuôi con nhỏ), gia đình có thể phải trả 3.200-4.300 AUD mỗi tháng, tương đương 52-70% thu nhập trước thuế của một lao động.

Chính phủ Australia có thể hỗ trợ tối đa 90% học phí tùy thu nhập và hoàn cảnh gia đình, song khoản trợ cấp được tính theo mức trần, phần vượt trần phụ huynh vẫn phải tự chi trả. Thuê bảo mẫu còn đắt hơn, khoảng 60 AUD mỗi giờ, trong khi thu nhập trung vị của người lao động là 42,9 AUD mỗi giờ. Vì vậy, nhiều cặp vợ chồng phải giảm giờ làm hoặc nghỉ việc thay phiên nhau chăm con.

Ở Mỹ, Bích Trâm, 34 tuổi, sống tại bang California, cũng chật vật thích nghi sau khi sinh con đầu lòng năm 2023. Hết hai tháng nghỉ thai sản, bài toán lớn nhất của vợ chồng chị là tìm nơi giữ trẻ còn chỗ trống và phù hợp khả năng chi trả.

"Theo khuyến cáo, trẻ chưa đủ nhận thức không nên ở nhà một mình nên gia đình rất vất vả. Ở đây cũng không thể gửi con cho hàng xóm như ở Việt Nam", chị Trâm nói.

Khi đi làm lại, phần lớn thu nhập của chị dùng để trả tiền giữ trẻ, trong khi vẫn phải lo sinh hoạt phí và khoản vay mua nhà. Chồng chị làm thêm hai công việc để đảm bảo kinh tế gia đình.

Theo số liệu năm 2024, chi phí chăm sóc trẻ tại Mỹ trung bình là 13.128 USD mỗi năm, tương đương 1.094 USD mỗi tháng. Khoản này chiếm hơn 10% thu nhập trung vị của các cặp vợ chồng, cao hơn mức 7% mà Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ (HHS) xem là phù hợp. Khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew cho thấy 48% cha mẹ có con dưới 5 tuổi gặp khó khăn trong việc tìm dịch vụ phù hợp tài chính.

Để giảm áp lực, vợ chồng chị Trâm nộp hồ sơ chứng minh thu nhập, xin chuyển con sang chương trình giữ trẻ công lập với mức phí thấp hơn. Đổi lại, gia đình phải tuân thủ nghiêm ngặt thời gian đưa đón. Mọi thay đổi trong lịch làm việc đều phải tính trước.

Phân tích quá trình thích nghi của các gia đình nhập cư, giáo sư Min Zhou, Giám đốc Trung tâm Châu Á Thái Bình Dương, Đại học California, Los Angeles (UCLA), Mỹ, cho rằng khi không còn sự hỗ trợ thường xuyên từ ông bà, người thân như ở Việt Nam, nhiều gia đình phải xây dựng lại mạng lưới chăm sóc dựa trên dịch vụ xã hội và cộng đồng tại nơi ở mới.

"Tiền bạc có thể giúp tiếp cận dịch vụ chăm sóc trẻ, nhưng không thể thay thế sự hỗ trợ tinh thần, sự gắn kết gia đình và cảm giác thuộc về một cộng đồng", bà nói với VnExpress.

Với gia đình chị Diễm ở Australia, quá trình thích nghi diễn ra từng bước. Những tháng đầu sau sinh, khi con quấy khóc nhiều ban đêm và chị ít sữa, hai vợ chồng chủ động tìm đến các chương trình hỗ trợ dành cho cha mẹ có con nhỏ.

Vài ngày sau sinh, trung tâm y tế địa phương sắp xếp lịch theo dõi định kỳ, kiểm tra sự phát triển của trẻ và sức khỏe tinh thần người mẹ, phát hiện sớm nguy cơ trầm cảm sau sinh. Họ cũng được nhân viên công tác xã hội hỗ trợ tại nhà trong nhiều năm. Họ quan sát cách cha mẹ tương tác với con, giải thích hành vi của trẻ và hướng dẫn cách xử lý phù hợp.

Có lần, chị Diễm thấy con thường xuyên cáu gắt và gặp các vấn đề ở trường học nên đến gặp nhân viên xã hội nhờ tư vấn. Chuyên viên giải thích đây là cách trẻ tìm kiếm sự kết nối với cha mẹ, không đơn thuần là biểu hiện bướng bỉnh. Sau đó, chị tham gia khóa học hai tháng do bệnh viện tổ chức để hiểu tâm lý trẻ và quản lý cảm xúc.

"Trước đây ở Việt Nam, mình dựa vào gia đình. Sang Australia, mình chủ yếu dựa vào bản thân, ông xã và sự trợ giúp của hệ thống y tế", chị Diễm nói.

Giáo sư Min Zhou cho rằng việc xây dựng các mối liên kết xã hội giúp gia đình nhập cư hòa nhập tốt hơn tại nơi ở mới. Bạn bè, hàng xóm, trường học, tổ chức cộng đồng và các hội nhóm văn hóa có thể trở thành điểm tựa để cha mẹ chia sẻ kinh nghiệm, tìm kiếm sự giúp đỡ trong sinh hoạt hằng ngày, đồng thời giúp trẻ duy trì kết nối với ngôn ngữ và văn hóa gốc.

Theo bà, các chương trình sau giờ học, hoạt động ngôn ngữ, văn hóa, thể thao và cố vấn cần được phát triển hơn nữa. Những dịch vụ này không chỉ hỗ trợ sự phát triển của trẻ mà còn giúp cha mẹ có thêm thời gian duy trì công việc. Trong bối cảnh không còn sự đồng hành thường xuyên của đại gia đình, mạng lưới cộng đồng trở thành chỗ dựa quan trọng đối với nhiều gia đình nhập cư.