Nguy cơ cháy nổ tại chung cư do thói quen sinh hoạt cũ

Một sáng đầu năm 2026, nhóm chat cư dân một tòa nhà ở phường Hà Đông (Hà Nội) liên tục hiện tin nhắn: "Có nhà nào đang nấu gì bị khét không?".

Cả tòa lao ra hành lang, gõ cửa từng căn hộ tìm nơi phát ra mùi khét. Lúc sau, một số cư dân thấy khói đen thoát ra từ căn hộ tầng 18. Ban quản lý liên hệ chủ nhà lấy mật khẩu mở cửa. Sau vài phút, đám cháy được khống chế. Nguyên nhân là máy sấy quần áo bị chập điện, lửa bén vào đồ đã khô trong lồng.

"Chúng tôi thấy may mắn không có thiệt hại về người, song áy náy vì sự bất cẩn của mình làm ảnh hưởng đến hàng xóm", anh Thành Vinh, 36 tuổi, chủ hộ, nói.

Sau vụ việc, vợ chồng anh Vinh nhận ra sự lỗ hổng lớn nhất của mình là không bao giờ ngắt thiết bị điện khi ra ngoài. Nồi cơm, bình đun nước và nhiều thiết bị khác được cắm điện gần như suốt ngày.

Chiếc máy sấy quần áo chập điện khiến gia đình anh tốn hơn 50 triệu đồng, mua mới máy giặt, máy sấy và hai dàn nóng máy điều hòa, sơn lại nhà cửa.

Những pha "thót tim"

Với những người làm công tác quản lý, vận hành tòa nhà, sự cố như ở nhà anh Thành Vinh chỉ là một ví dụ. Là trưởng ban quản trị một chung cư 383 căn hộ tại Hà Đông (Hà Nội), ông Xuân Điệp từng gặp nhiều tình huống suýt gây ra hỏa hoạn từ việc "bê nguyên nếp sống nhà mặt đất lên chung cư cao tầng".

Năm 2021, tòa nhà nhận tin báo cháy khẩn cấp. Khi hệ thống tìm ra nguồn khói bốc từ một căn hộ tầng 12, đội kỹ thuật mang trang thiết bị tiếp cận. Mở cửa ra, họ phát hiện gia đình vừa đi dự đám tang về, đang đốt bồ kết xông nghi ngút ở phòng khách để "xả xui".

Tương tự, ông Phạm Văn Chương, đại diện đơn vị vận hành tòa nhà PSE, cho biết năm ngoái đơn vị của ông từng lập biên bản một hộ dân mang lò than ra ban công nướng thực phẩm. Than không thành lửa lớn nhưng khói đã sục lên các tầng trên, hệ thống báo cháy inh ỏi, khiến hàng trăm cư dân sơ tán.

Nhiều nơi khác, cư dân vẫn có thói quen tận dụng hành lang làm nơi để xe đẩy, xe đạp, tủ giày hay chậu cây khiến lối đi chung bị thu hẹp, gây ùn ứ nếu hàng trăm người cùng phải tháo chạy.

"Nhiều người không nghĩ mình đang vi phạm hay gây nguy hiểm. Họ chống chế rằng ở nhà mặt đất vẫn để như thế mấy chục năm có sao đâu", ông Chương nói.

Nhóm nguyên nhân thứ hai đến từ sự bất cẩn trong sử dụng điện. Ông Nguyễn Duy Thành, Phó chủ tịch Hiệp Hội quản lý vận hành Nhà chung cư TP HCM, nhớ nhất sự cố cuối năm 2025, robot hút bụi khởi động theo lập trình sẵn khi chủ nhà đi vắng, mắc vào rèm và phát nhiệt gây cháy. Ban quản lý phải phá cửa để dập lửa.

Tình trạng phổ biến thứ hai là quên tắt bếp. Ông Điệp kể trường hợp một người giúp việc đun nước đường nhưng đưa trẻ xuống sân tắm nắng, buôn chuyện hơn hai tiếng. Khi chuông báo cháy kêu, lực lượng tại chỗ chạy lên thì nồi đã cháy đen. "Có thời điểm, những tình huống báo cháy như vậy tháng nào cũng xảy ra", ông nói.

Ban quản lý các tòa nhà cũng thường xuyên phải nhắc cư dân không sạc xe điện, pin dự phòng qua đêm; không dùng ổ cắm nối tiếp nhiều tầng; không để thiết bị điện chạy liên tục khi vắng nhà và phải bảo trì dàn nóng điều hòa. Đây đều là những nguy cơ chập điện lớn nhưng thường bị xem nhẹ.

Nếu hai nhóm lỗi đầu dễ khởi phát đám cháy, thì nhóm thứ ba lại khiến một sự cố nhỏ có thể biến thành thảm họa. Ít tuần sau vụ lò than, đơn vị của ông Chương đã lập biên bản một hộ dùng gạch chèn cửa chống cháy ở thang bộ để "đỡ phải mở ra mở vào cho thoáng". Hậu quả, tay co thủy lực bị liệt, cửa không thể tự khép kín.

Do thiết kế, một số tòa nhà đặt đầu báo khói, báo cảm nhiệt gần khu vực bếp, hoặc do cư dân ăn lẩu kín phòng, xông hương liệu, hệ thống thường xuyên phát tín hiệu báo cháy giả. Chuông báo cháy nhấp nháy hoặc kêu nhiều lần khiến một bộ phận cư dân thấy phiền toái, dẫn đến hành vi tự ý tháo pin, bịt đầu báo khói hoặc ngắt chuông trong căn hộ. Khi xảy ra sự cố thật, căn hộ hoàn toàn mất lớp cảnh báo sớm.

Thói quen cũ trong không gian mới

Hỏa hoạn nhà ở, chung cư vẫn là nhóm chiếm tỷ trọng lớn trong bức tranh cháy nổ cả nước. Theo Cục Cảnh sát PCCC và CNCH, 6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận hơn 1.500 vụ cháy; trong số các vụ đã làm rõ nguyên nhân, hơn ba phần tư liên quan đến sự cố hệ thống, thiết bị điện.

Nghiên cứu đăng trên Fire Safety Journal năm 2024, khảo sát 32 chung cư tại Việt Nam cho thấy thách thức của công tác PCCC nằm ở khoảng cách giữa "biết" và "làm" của cư dân. Phần lớn hiểu các nguyên tắc an toàn cơ bản nhưng chưa không áp dụng trong sinh hoạt hàng ngày.

PGS. Ngô Văn Xiêm, nguyên hiệu phó Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, cho rằng rủi ro hỏa hoạn tại các chung cư hiện nay phần lớn bắt nguồn từ việc nhiều cư dân vẫn mang nếp sống của nhà mặt đất lên không gian nhà cao tầng.

Ông dẫn lại vụ hỏa hoạn tại chung cư Licogi 13 (Hà Nội) hơn chục năm trước, một cư dân vứt than tổ ong còn nóng vào ống đổ rác, khiến giấy và bìa carton bốc cháy. Khói lan ngược lên các tầng trên khiến hai người tử vong.

Hay tại chung cư Carina Plaza (TP HCM) năm 2018, dù đám cháy khởi phát từ sự cố xe máy ở tầng hầm, cơ quan điều tra xác định khói lan nhanh lên các tầng trên do nhiều cửa thoát hiểm ở trạng thái mở, làm mất tác dụng ngăn khói. Thảm họa khiến 13 người thiệt mạng và hàng chục người bị thương.

Để giảm tỷ lệ sự cố, các chuyên gia cho rằng thiết bị, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ; ý thức cư dân mới là yếu tố quyết định. Thay đổi thói quen không thể diễn ra trong một sớm một chiều mà cần được duy trì bằng tuyên truyền thường xuyên, diễn tập thực tế và gắn với trách nhiệm của từng chủ hộ.

"Mỗi hành vi của một người ở chung cư cao tầng đều có thể ảnh hưởng đến sự an toàn của hàng trăm cư dân khác", PGS Ngô Văn Xiêm nói.