Nhà đầu tư nước ngoài rút hơn 3 tỷ USD, chuyên gia kỳ vọng dòng vốn quay lại khi thị trường được nâng hạng

Nhà đầu tư nước ngoài đã rút hơn 3 tỷ USD trong nửa năm nhưng chuyên gia cho rằng tháng 9, khi thị trường được nâng hạng, dòng tiền có thể quay lại.

Theo dữ liệu của Sở Giao dịch chứng khoán TP HCM, khối ngoại đã rút gần 80.000 tỷ đồng, tương đương 3 tỷ USD, khỏi thị trường trong nửa đầu năm. Mức độ tham gia của nhà đầu tư nước ngoài cũng suy giảm đáng kể, thể hiện qua tỷ trọng giao dịch trong tổng thanh khoản toàn thị trường chỉ còn 12,15%.

Xu hướng này kéo dài suốt sáu tháng, nhưng áp lực xả hàng không phải lúc nào cũng đồng đều. Nói với VnExpress, ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng, Giám đốc cấp cao Nghiên cứu chiến lược thị trường, Công ty Chứng khoán HSC nhận thấy có hai đợt bán ròng đột biến từ khối ngoại. Đợt đầu tiên khi xung đột Trung Đông nổ ra, khiến áp lực tỷ giá tăng vọt ở thị trường tự do vào đầu tháng 3, kích hoạt làn sóng bán ròng. Đợt thứ hai rơi vào những tuần cuối tháng 5, khi lợi suất trái phiếu chính phủ ở các quốc gia phát triển tăng vọt do rủi ro lạm phát và nợ công, khiến nhà đầu tư ngoại tăng tốc rút vốn khỏi Việt Nam.

Chuyên gia HSC cũng nhận thấy sự tương quan đáng kể giữa tăng trưởng của VN-Index và cường độ mỗi đợt bán ròng. Chỉ số đại diện cho sàn TP HCM càng lập đỉnh mới, áp lực bán càng mạnh. Điển hình như khi VN-Index lập kỷ lục 1.927 điểm vào giữa tháng 5, khối ngoại sau đó có ba phiên liên tiếp xả hàng hơn 1.000 tỷ đồng.

Xét theo ngành, dòng vốn của nhà đầu tư nước ngoài rút nhiều nhất khỏi cổ phiếu ngân hàng, bất động sản và công nghệ với tổng cộng 97% giá trị bán ròng. Cả ba đều là những ngành đang đứng trước thay đổi lớn từ môi trường kinh doanh. Bất động sản và ngân hàng chịu tác động từ chính sách tiền tệ, mặt bằng lãi suất và tín dụng. Trong khi đó, nhóm công nghệ, dẫn dắt bởi FPT, đối mặt với áp lực tái định hình khi làn sóng AI thay đổi nhanh chóng nhu cầu và mô hình phát triển của ngành phần mềm.

Áp lực rút vốn khỏi chứng khoán Việt Nam hiện thuộc nhóm mạnh nhất Đông Nam Á, nhưng đây không phải câu chuyện của riêng thị trường trong nước.

Trong bối cảnh lợi suất trái phiếu Mỹ duy trì ở mức cao và Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) có thể chuyển sang lập trường "diều hâu" hơn, tức thắt chặt tiền tệ nếu lạm phát tiếp tục dai dẳng. Khi đó, dòng vốn toàn cầu đang giảm mạnh tỷ trọng tại các thị trường mới nổi và cận biên để quay lại tài sản an toàn hoặc các thị trường phát triển. Với độ mở lớn, chứng khoán Việt Nam nhạy cảm hơn trong giai đoạn nhà đầu tư toàn cầu chuyển sang trạng thái giảm rủi ro.

Theo chuyên gia HSC, sự thận trọng hiện nay chưa phản ánh việc dòng vốn ngoại rút hoàn toàn khỏi Việt Nam. Phần lớn các quỹ đầu tư vẫn theo dõi thị trường, đặc biệt khi câu chuyện nâng hạng vẫn là yếu tố trung hạn quan trọng. Tuy nhiên, từ nay đến trước thời điểm chính thức được FTSE Russell nâng hạng (21/9/2026), xu hướng giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài khó đảo chiều từ bán thành mua.

Về lý thuyết, sau khi FTSE Russell công bố lộ trình nâng hạng, thị trường thường kỳ vọng dòng vốn chủ động (active funds) sẽ giải ngân dần để đón đầu dòng vốn thụ động (passive funds) trước mốc chính thức. Nhưng bối cảnh vĩ mô toàn cầu hiện tại chưa thực sự thuận lợi cho các thị trường mới nổi và cận biên, khi dòng tiền có xu hướng ưu tiên tài sản phòng thủ và giảm phân bổ vào các thị trường rủi ro cao hơn, bao gồm cả những thị trường đang trong quá trình nâng hạng như Việt Nam.

"Trước thời điểm chính thức nâng hạng, dòng vốn ngoại chủ động sẽ chưa quay lại mạnh mẽ. Xu hướng chủ đạo nhiều khả năng vẫn là 'risk-off', tức duy trì sự thận trọng và tiếp tục bán ròng ở mức độ nhất định", ông Dũng nói.

SSI cũng kỳ vọng bức tranh sẽ khởi sắc hơn sau ngày chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng, khi dòng vốn thụ động có thể giải ngân khoảng 1,4 tỷ USD theo bốn đợt trong giai đoạn 2026-2027. Quy mô này tương đương khoảng một nửa giá trị bán ròng sáu tháng đầu năm, cho thấy chu kỳ nâng hạng có thể giúp giảm đáng kể áp lực rút vốn hiện tại.

Trong lúc chờ cột mốc nâng hạng chính thức, thị trường trong nước đang dựa vào nguồn vốn margin nội tại để hấp thụ lượng bán ra của nhà đầu tư ngoại. Theo nhóm phân tích Công ty Chứng khoán SSI, dư nợ cho vay ký quỹ đã tăng khoảng 241.000 tỷ đồng từ 2023 đến nay, gần bằng 98% giá trị bán ròng lũy kế của nhà đầu tư nước ngoài trong cùng giai đoạn.

"Tuy nhiên, việc sử dụng đòn bẩy ở mức cao khiến thị trường nhạy cảm hơn trước các cú sốc thanh khoản, đặc biệt nếu áp lực bán của khối ngoại còn kéo dài", SSI cảnh báo.

Cũng theo nhóm này, xu hướng tăng điểm của thị trường đang được duy trì nhờ các yếu tố nền tảng, nhưng dòng vốn ngoại rời đi khiến VN-Index đối diện lực cản mạnh hơn khi tiến gần các vùng đỉnh mới. Khả năng chỉ số lập thêm kỷ lục mới phụ thuộc nhiều vào sự cải thiện của môi trường tiền tệ trong nước và sự trở lại của dòng vốn quốc tế.

Nhìn dài hơi hơn, áp lực bán ròng có thể không còn quá lớn. Sau quá trình bán ròng kéo dài từ năm 2022 đến nay, tỷ lệ sở hữu của khối ngoại trên sàn chứng khoán đã chạm đáy mới, dưới 14%, tính cả sở hữu của các cổ đông chiến lược nước ngoài. Điều này cho thấy dư địa để nhà đầu tư ngoại xả hàng không còn nhiều như trước.

Sau khi vượt qua "bài kiểm tra" của FTSE Russell, giới đầu tư quốc tế đang kỳ vọng những cột mốc mới cho chứng khoán Việt Nam, qua đó kéo dòng vốn ngoại trở lại một cách bền vững. Tại một hội nghị cuối tháng 6, ông Micheal Kokalari, chuyên gia kinh tế của Quỹ đầu tư VinaCapital, cho rằng Việt Nam đang trở thành điểm đến hấp dẫn với nhà đầu tư quốc tế. Để thu hút mạnh hơn vốn nước ngoài, ông gợi ý cần sớm hoàn thành mục tiêu được MSCI nâng hạng lên thị trường mới nổi.

"Hiện có rất nhiều quỹ đầu tư quốc tế với quy mô lên tới hàng trăm tỷ USD đang theo dõi rất sát thị trường Việt Nam. Khi các điều kiện này được hoàn thiện và Việt Nam chính thức được MSCI nâng hạng, sẽ có một lượng vốn rất lớn được giải ngân vào thị trường", ông Kokalari nói.