Những sai lầm phổ biến trong nuôi dạy con trai và giải pháp

Coi sự yếu đuối là đáng xấu hổ

Trong nhiều gia đình, các bé trai lớn lên cùng những câu nói quen thuộc như "con trai không được khóc", "mạnh mẽ lên". Theo các chuyên gia tâm lý, điều này khiến trẻ học cách che giấu cảm xúc thay vì nhận diện và gọi tên chúng.

Tiến sĩ Anna Elton, nhà trị liệu hôn nhân và gia đình tại Mỹ, cho biết khi bị chế giễu vì khóc hoặc sợ hãi, các bé trai không trở nên mạnh mẽ hơn mà chỉ giỏi kìm nén cảm xúc. Hệ quả là khi trưởng thành, nhiều đàn ông chỉ còn hai cách phản ứng với áp lực: nổi giận hoặc né tránh. Về lâu dài, điều này làm suy giảm khả năng giao tiếp, thấu cảm và gia tăng nguy cơ trầm cảm, nghiện ngập hoặc hành vi bạo lực.

"Một cậu bé biết nói 'Con đang xấu hổ' hay 'Con cảm thấy bị bỏ rơi' sẽ ít dùng sự tàn nhẫn hoặc bạo lực để giải tỏa cảm xúc", bà Elton nói.

Phó mặc con cho "thần tượng mạng"

Theo Nicole Runyon, nhà trị liệu tâm lý trẻ em tại Mỹ, sai lầm phổ biến của phụ huynh hiện đại là buông lỏng vai trò giáo dục và để Internet định hướng con cái.

Khi dành quá nhiều thời gian trực tuyến, trẻ dễ bị ảnh hưởng bởi các nhà sáng tạo nội dung hoặc cộng đồng cổ súy tư tưởng lệch lạc về giới. Đặc biệt, các nhóm thuộc "Manosphere" (không gian mạng cực đoan tôn sùng nam giới) thường tuyên truyền quan điểm nam giới vượt trội và xem thường phụ nữ. Các nghiên cứu cho thấy thuật toán của TikTok và YouTube có thể nhanh chóng đề xuất những nội dung này cho các bé trai đang tuổi dậy thì.

Theo Runyon, trẻ càng thiếu kết nối với gia đình càng dễ bị thao túng. Sự đồng hành của cha mẹ cùng những cuộc trò chuyện về trách nhiệm và sự tôn trọng là hàng rào bảo vệ hiệu quả nhất.

Bảo bọc con khỏi mọi thất bại

Không ít cha mẹ tìm cách loại bỏ mọi khó khăn khỏi cuộc sống của con trai, từ việc giải quyết mâu thuẫn ở trường đến gánh thay trách nhiệm khi con mắc lỗi. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng chính những trải nghiệm không thoải mái mới giúp trẻ hình thành khả năng phục hồi và tính tự lập.

Nicole Runyon nhận định nhiều phụ huynh thường hạ thấp kỳ vọng khi thấy con trai thiếu động lực. Nhưng điều các cậu bé cần là tình yêu thương đi kèm những tiêu chuẩn rõ ràng. Việc tự chịu trách nhiệm giúp trẻ xây dựng sự tự tin thực chất, thay vì lớn lên trong cảm giác bất lực và phụ thuộc.

Áp dụng tiêu chuẩn kép về giới tính

Theo Tiến sĩ Elton, trẻ bắt đầu hình thành nhận thức về giới tính từ rất sớm. Đến khoảng 10 tuổi, nhiều em đã có những định kiến rõ ràng về việc nam và nữ "nên" cư xử như thế nào.

Trong nhiều gia đình, con gái thường được yêu cầu làm việc nhà nhiều hơn, cư xử chuẩn mực và chịu trách nhiệm nhiều hơn. Ngược lại, con trai thường được bỏ qua nhiều lỗi lầm. Sự khác biệt này tạo ra những người phụ nữ quen gánh vác mọi thứ và những người đàn ông quen được phục vụ. Theo các chuyên gia, cha mẹ nên phân chia việc nhà công bằng giữa các con, bất kể giới tính.

Xem nhẹ vai trò của người cha

Nhiều người vẫn tin rằng việc nuôi dạy con chủ yếu thuộc về người mẹ. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy sự hiện diện của người cha có ảnh hưởng đặc biệt đến quá trình hình thành nhân cách ở bé trai.

"Con trai học từ những gì cha làm nhiều hơn những gì cha nói", Tiến sĩ Elton nhận định. Cách người cha xử lý cơn giận, cư xử với bạn đời, nói về phụ nữ hay nhận lỗi khi sai đều trở thành bài học trực tiếp cho con. Các chuyên gia khuyến khích những ông bố làm gương về sự điềm tĩnh, tử tế và trách nhiệm.

Thiếu hình mẫu về mối quan hệ lành mạnh

Gia đình là môi trường đầu tiên định hình cách trẻ nhìn nhận các mối quan hệ. Nếu chứng kiến cha mẹ yêu thương, tôn trọng và giao tiếp cởi mở, trẻ có nhiều khả năng tái tạo mô hình đó khi trưởng thành.

Bên cạnh tình yêu đôi lứa, các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của tình bạn nam giới. Trong bối cảnh ngày càng nhiều đàn ông rơi vào cô đơn và trầm cảm, việc cho con thấy những người đàn ông có thể chia sẻ, hỗ trợ cảm xúc cho nhau là điều cần thiết.

Dung túng tư tưởng "con trai thì phải thế"

Năm 2009, chương trình thực tế Boys and Girls Alone của Anh thực hiện một thử nghiệm xã hội với 20 trẻ em 11-12 tuổi, chia thành hai ngôi nhà riêng biệt dành cho nam và nữ. Trong khi nhóm bé gái nhanh chóng tổ chức việc nấu ăn, dọn dẹp và duy trì trật tự, nhóm bé trai thường xuyên xảy ra xung đột, phá phách và chia phe.

Theo các chuyên gia, kết quả này cho thấy sự đồng cảm, tính kỷ luật hay khả năng hợp tác phần lớn được hình thành từ giáo dục chứ không phải bản năng giới tính. Khi người lớn biện minh cho hành vi hung hăng, vô trách nhiệm bằng câu nói "con trai vốn nghịch thế", họ vô tình tiếp tay cho những thói quen xấu.

"Sự nam tính không đồng nghĩa với vô cảm hay thiếu tôn trọng", Tiến sĩ Elton khẳng định. Một cậu bé được nuôi dạy để mạnh mẽ nhưng biết thấu cảm, quyết đoán nhưng biết lắng nghe sẽ có nhiều cơ hội trở thành người bạn đời tốt và một công dân có trách nhiệm.