NWA 12774: Kayıp Gezegen Embriyosunun Meteoriği

Sahra Çölü’nde bulunan nadir bir meteorit, Güneş Sistemi’nin erken dönemlerinde oluşmuş ancak bugün ortada olmayan dev bir gezegenimsi cismin parçası olabilir. Bilim insanlarına göre NWA 12774 adlı taşın içindeki mineraller, küçük bir asteroitte oluşamayacak kadar yüksek basınç izleri taşıyor. Göktaşları, Güneş Sistemi’nin ilk dönemlerinden kalan doğal arşivler olarak görülüyor. Dünya’nın farklı bölgelerinde bugüne kadar yaklaşık 80 bin meteorit bulundu. Ancak bunların yalnızca çok küçük bir bölümü “angrit” adı verilen son derece eski ve nadir göktaşlarından oluşuyor. Araştırmacıların incelediği NWA 12774 adlı angrit meteorit, Sahra Çölü’nde bulundu. İlk bakışta sıradan bir kaya parçası gibi görünen bu meteorit, yapılan analizlerde şaşırtıcı bir ihtimali gündeme taşıdı: Taş, Güneş Sistemi’nin erken dönemlerinde oluşan ancak hiçbir zaman tam anlamıyla gezegene dönüşemeyen kayıp bir protoplanetten kopmuş olabilir. METEORİTTE ŞAŞIRTAN İZ Angritler, bilinen en eski bazaltik meteoritler arasında yer alıyor. İzotop analizleri, bu taşların yaklaşık 4,56 milyar yıl öncesine, yani Güneş Sistemi’nin oluşum dönemine uzandığını gösteriyor. Ancak NWA 12774’ü ilginç yapan şey yalnızca yaşı değil. Meteoritin içinde, Dünya’nın derinliklerinde de görülebilen klinopiroksen adlı bir mineral bulundu. Bu mineralin alışılmadık derecede yüksek alüminyum içermesi, araştırmacılara göre yüksek basınç altında kristalleşmiş olabileceğine işaret ediyor. Bu da önemli bir soru doğuruyor: Eğer bu taş küçük bir asteroitten geldiyse, böyle bir basınç nasıl oluştu? BASINÇ HER ŞEYİ DEĞİŞTİRDİ Araştırmacılar, meteoritin içindeki kristallerin hangi koşullarda oluşabileceğini anlamak için bilgisayar destekli termodinamik modeller kullandı. Sonuçlara göre bu minerallerin oluşması için en az 17,5 kilobar basınç gerekiyordu. Karşılaştırma yapmak gerekirse, Dünya’daki en derin noktalardan Mariana Çukuru’nun tabanındaki basınç yaklaşık 1 kilobar seviyesinde. Yani meteoritin içindeki mineraller, sıradan bir küçük gökcisminin sağlayamayacağı kadar güçlü bir basınç altında oluşmuş görünüyordu. Hesaplamalar, bu taşın geldiği ana cismin en az 1000 kilometre yarıçapa sahip olması gerektiğini gösterdi. Bu, küçük bir asteroitten çok daha büyük; Ay’ın yarıçapının ise yaklaşık 1738 kilometre olduğu düşünüldüğünde oldukça dikkat çekici bir ölçü. KAYIP GEZEGEN İHTİMALİ Daha da ilginç olan nokta, meteoritin içindeki kristallerin keskin ve iyi korunmuş yapısı. Araştırmacılara göre bu tür narin kristaller, çok derinlerde ve uzun süreli jeolojik süreçlerde kolayca bozulabilirdi. Bu nedenle ana cismin yalnızca 1000 kilometre yarıçaplı bir gökcismi değil, belki de Mars büyüklüğüne yaklaşan bir gezegenimsi yapı olabileceği düşünülüyor. Mars’ın yarıçapı yaklaşık 3 bin 300 kilometre. Bu da NWA 12774’ün, Güneş Sistemi’nin erken dönemlerinde oluşan ancak daha sonra parçalanan ya da başka cisimlerle çarpışarak yok olan bir “gezegen embriyosundan” gelmiş olabileceği anlamına geliyor. Bilim insanları, bunun kesin olarak kanıtlandığını söylemiyor. Ancak çalışma, erken Güneş Sistemi’nde bugün bildiğimiz gezegenlerin dışında çok sayıda büyük protoplanetin var olmuş olabileceğini gösteren güçlü bir ipucu sunuyor.