Tây Ban Nha vô địch World Cup 2026 nhờ pressing "cắt đôi mặt sân"

Cho đến tận phút 117 của trận chung kết hôm 19/7, Argentina mới có pha dứt điểm đầu tiên. Ferran Torres đã mở tỷ số trước đó 10 phút, trong khi "La Albiceleste" mới chỉ có đúng 3 lần chạm bóng trong vùng cấm Tây Ban Nha suốt hơn hai giờ đồng hồ thi đấu tính cả thời gian bù giờ của các hiệp. Số pha chạm bóng của Lionel Messi cả trận chỉ là 54, thấp thứ hai toàn giải của riêng bản thân anh (sau 28 pha chạm bóng trong 30 phút ít ỏi ở trận cuối vòng bảng trước Jordan).

Những thông số ấy chứng minh cho sự chắc chắn của Tây Ban Nha, đội tuyển kết thúc giải với chỉ một bàn thủng lưới (trước Bỉ ở tứ kết). Bên cạnh dùng việc kiểm soát bóng để phòng ngự, tức khiến đối thủ không có bóng để chơi, thì thầy trò Luis de la Fuente còn thấm nhuần một nguyên tắc khác: nếu đối phương đã có bóng, đừng để họ chơi theo ý muốn. Ở đây, chính là phòng ngự từ xa hay pressing tầm cao.

Hệ quả, Unai Simon tỏa sáng để giành giải Thủ môn hay nhất World Cup 2026, có lẽ nhờ vào khả năng phán đoán tình huống để chủ động dâng cao cắt và phá bóng phản công của đối thủ, cùng sự tự tin tuyệt đối ở kỹ năng chơi chân. Từ đầu giải, thủ thành thuộc biên chế Athletic Bilbao có 27 lần băng ra khỏi vùng cấm để phá bóng, tức trung bình 3,4 lần mỗi trận. Cự ly phòng ngự trung bình của anh so với khung thành là 22,4 mét.

Trung bình mỗi trận suốt hành trình lên ngôi, "La Roja" chỉ phải nhận giá trị bàn thua kỳ vọng là 0,29. Các pha dứt điểm mà họ phải chịu có khoảng cách trung bình hướng đến khung thành là tận 22,6 mét, cũng như không một pha dứt điểm phải nhận nào có giá trị bàn thắng kỳ vọng vượt quá 0,2. Toàn giải, Tây Ban Nha chỉ hứng chịu 10 cú dứt điểm trúng đích. Nói cách khác, họ gần như không cho đối thủ bất kỳ cơ hội nào.

Khát khao giành lại quyền kiểm soát bóng của Tây Ban Nha được phản ánh qua quãng thời gian thu hồi bóng (ball recovery time) trung bình của họ đều nhanh hơn đối thủ, xét ở cả 8 trận đấu. Lần lượt, đó là 9,61 giây trung bình trước Cape Verde (24,76 giây của đối thủ), 9,49 giây trước Arab Saudi (20,44), 12,93 giây trước Uruguay (16,65), 12,09 giây trước Áo (20,78), 13,75 giây trước Bồ Đào Nha (19,11), 11,56 giây trước Bỉ (20,03), 11,23 giây trước Pháp (14,01) và 10,23 giây trước Argentina (22,34).

Hệ thống Dữ liệu Hiệu suất Bóng đá của FIFA (FIFA Football Performance Insights) còn đo lường khả năng "counter-press" (tức lập tức gây áp lực lên đối thủ để thu hồi bóng) của một đội. Theo đó, sau khi một đội để mất bóng trong một pha bóng sống, FIFA sẽ phân tích hành động trong 2 giây tiếp theo. Nếu đội đó tìm cách gây áp lực lên vị trí bóng ở quãng thời gian này, hành động được tính là "counter-press". Và ở World Cup 2026, không tập thể nào giành lại được bóng nhiều lần từ các tình huống "counter-press" hơn Tây Ban Nha (51 lần). Riêng trận chung kết tại New Jersey, họ có 6 lần như thế.

Nếu Argentina có 13 lần đoạt lại quyền kiểm soát bóng trên phần sân đối phương, thì Tây Ban Nha làm điều đó đến 28 lần. Đấy là thống kê từ báo cáo sau trận của FIFA. Riêng hãng Opta thì đưa ra con số này của Tây Ban Nha là tới 38 lần (tùy vào mô hình đo lường). Dù khác nhau, nhưng tất cả cùng cho thấy mức độ hiệu quả cực cao trong việc gây áp lực khiến đối phương mất bóng của "La Roja".

Cũng không thể không nhắc đến việc các cầu thủ Tây Ban Nha thường xuyên sử dụng những pha phạm lỗi chiến thuật để bẻ gãy các đợt phản công từ xa. Nếu xét số lần phạm lỗi tính trên thời lượng không có bóng, "La Roja" rõ ràng cao hơn. Họ có 21 lần phạm lỗi trong 34,9% thời lượng không kiểm soát bóng, so với 25 lần phạm lỗi trong 65,1% thời lượng tương ứng của Argentina.

Pressing "cắt đôi mặt sân"

Có một điểm chung trong phương pháp gây áp lực tầm cao của Tây Ban Nha xuyên suốt từ đầu World Cup 2026 đến trận chung kết, đó là những đường chạy gây áp lực hình vòng cung của nhóm cầu thủ tuyến đầu, từ đó dồn ép đối thủ phải luân chuyền bóng sang một bên cánh, ngăn chặn tối đa những đường chuyền vào trung lộ.

Trong bóng đá, khi một cầu thủ áp sát hướng chuyền bóng từ một bên, đó gọi là "cutting the pitch in half", tức "cắt đôi mặt sân". Bởi cầu thủ cầm bóng bấy giờ sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải xoay người, chuyền sang hướng ngược lại. Cầu thủ pressing càng tiến lại gần bóng, khoảng không gian bị phong tỏa phía sau họ càng lớn, do tầm nhìn của cầu thủ có bóng bị che chắn và thu hẹp. Và nếu cầu thủ pressing tiếp cận bóng theo hướng chéo, toàn bộ vùng không gian bị phong tỏa đó sẽ nằm trọn về một bên sân.

Thông thường, kịch bản này xuất hiện khi bóng nằm trong chân thủ môn và anh ta không còn lựa chọn chuyền về. Kết hợp thêm việc đẩy cao đội hình pressing lên tới vạch giữa sân, một pha pressing tầm cao "cắt đôi mặt sân" thành công thực chất là chỉ cần tranh chấp bóng trên một phần tư diện tích sân thi đấu.

Không gian trên sân rất rộng, và để tối ưu hiệu quả pressing trong thế nhân sự mà đội kiểm soát bóng luôn vượt trội ở tuyến dưới (nhờ có thêm thủ môn), kỹ năng canh chỉnh thời điểm kết hợp cùng góc pressing là khía cạnh không thể bị xem nhẹ. Bởi chúng có ảnh hưởng đến khả năng chặn đứng đường chuyền và giữ bẫy pressing được duy trì.

Cựu HLV tuyển Anh Gareth Southgate từng lấy lý do đó để đánh giá Phil Foden khó lòng chen chân được vào tuyến giữa của ông. "Ai cũng thích nói về kỹ năng chơi bóng của các cầu thủ, nhưng những chi tiết khi không bóng mới cực kỳ quan trọng. Bạn phải đối đầu với những đối thủ hết sức thông minh trong di chuyển và chuyền bóng, do đó bạn bắt buộc phải chính xác tuyệt đối trong các góc độ pressing và trách nhiệm phòng ngự của mình", Southgate từng nói.

Ở World Cup 2026, Tây Ban Nha pressing tầm cao qua cấu trúc 4-4-2, với tiền vệ công Dani Olmo dâng cao cùng tiền đạo trung tâm Mikel Oyarzabal để gây áp lực tuyến đầu, phần nào giống cách Arsenal của Mikel Arteta sử dụng Martin Odegaard.

Cả Olmo và Oyarzabal đều tuân thủ những đường chạy áp sát hình vòng cung, chặn hướng chuyền bóng của thủ môn về một hướng, ép đối thủ phải luân chuyển bóng sang hướng ngược lại. Tùy vào vị trí đứng (chếch về trái hay phải vùng 16m50) của cầu thủ đối phương có bóng đầu tiên mà Oyarzabal hoặc Olmo sẽ là người di chuyển kích hoạt khâu pressing.

Ở các vị trí nơi trục giữa, Tây Ban Nha sẽ chủ trương tìm cách kèm người một-một, phong tỏa hướng chuyền vào trung lộ. Ý đồ luôn là buộc đối thủ phải chơi ra biên. Bấy giờ, khối đội hình sẽ lập tức nghiêng đồng loạt về biên có bóng, tiền đạo cánh áp sát và hậu vệ biên mới bắt đầu dâng lên dập (thay vì dâng cao bắt một-một ngay từ đầu).

Ở trận bán kết giữa Anh và Argentina, thầy trò Thomas Tuchel cũng đã áp dụng phương pháp pressing "cắt đôi mặt sân" thông qua việc đẩy hai tiền đạo cánh là Anthony Gordon cùng Morgan Rogers pressing hình vòng cung từ các trung vệ vào thủ môn Argentina. Để ngăn đối thủ tìm điểm làm tường đập nhả thoát pressing qua mỏ neo Leandro Paredes, Harry Kane là người được cắt cử theo kèm tiền vệ này.

Ở chung kết, HLV Lionel Scaloni không điền tên Paredes vào đội hình xuất phát. Bấy giờ, vai trò tiền vệ trụ thường luân phiên giữa Alexis MacAllister và Enzo Fernandez như những trận đầu vòng bảng. Cách pressing của Tây Ban Nha vẫn giữ nguyên.

Cặp trung vệ "La Albiceleste" đều là những mẫu cầu thủ có kỹ năng thoát pressing và chuyền bóng tiến công chất lượng. Điển hình như Lisandro Martinez có tổng cộng 169 đường chuyền tiến công ở kỳ World Cup này, thống kê chỉ xếp sau cặp Pau Cubarsi (226) và Aymeric Laporte (229) của Tây Ban Nha.

Sau khi Olmo hoặc Oyarzabal gây áp lực bằng đường chạy vòng cung lên thủ thành Emiliano Martinez, người còn lại sẽ lập tức tăng tốc lao đến trung vệ nhận bóng của Argentina. Tiền đạo cánh ở khu vực đó áp sát hậu vệ đối thủ cùnh cánh. Các hậu vệ biên "La Roja" sẽ chỉ dâng lên cao nếu tiền đạo/tiền vệ cánh của đối thủ có ý định lùi về làm cửa thoát. Trục giữa bị phong tỏa bởi các tiền vệ Tây Ban Nha. Không gian chơi bóng lúc này bị thu hẹp gần như ở một phần tư diện tích mặt sân.

Sang hiệp hai, dù Scaloni quyết định tung vào sân Paredes hòng lấy lại khu trung tuyến, cách tiếp cận pressing của Tây Ban Nha vẫn giữ nguyên. Cả khi một số vị trí trên sân như Oyarzabal được thay bằng Ferran Torres hay Pedri thế chỗ Fabian Ruiz... công thức vẫn được thực thi đồng bộ.

Chính bằng lối pressing "cắt đôi mặt sân" này, đoàn quân của De la Fuente không nhất thiết phải đẩy các hậu vệ biên dâng lên quá cao ngay từ đầu để theo kèm người một-một. Nhờ đó, họ có thể duy trì nhân sự ở tuyến thủ đảm bảo, tránh không rơi vào thế bị áp đảo quân số.

Ít nhân sự pressing tuyến đầu so với quân số triển khai bóng của đối thủ, nhưng chính góc pressing và thời điểm pressing giúp Tây Ban Nha loại khỏi vòng chiến từ một-hai cầu thủ đối phương – những cầu thủ bấy giờ nằm ở góc khuất phối hợp của đồng đội có bóng đang bị áp sát.

Bằng sự chính xác, khoa học, kỷ luật và quyết tâm, Tây Ban Nha bóp nghẹt khả năng chơi bóng theo ý muốn của cựu vương thế giới ngay từ khi manh nha ý định.