TSUE: Termin przedawnienia roszczeń banków o zwrot kapitału biegnie od dnia zakwestionowania umowy przez konsumenta

Pytanie prejudycjalne zadał unijnemu trybunałowi Sąd Okręgowy w Warszawie, który rozpoznaje dwa pozwy banków przeciwko konsumentom o zwrot wypłaconego kapitału. Banki skierowały je do sądu po unieważnieniu umów kredytu hipotecznego indeksowanego do franka szwajcarskiego. Polski sąd miał wątpliwości, od kiedy biegnie trzyletni termin przedawnienia roszczenia banków i w związku z tym, czy roszczenie banku w obu rozpatrywanych sprawach się nie przedawniło.

Sąd brał pod uwagę trzy terminy, a ostatecznie TSUE wskazał, że termin przedawnienia omawianego roszczenia powinien zacząć biec od dnia zakwestionowania przez konsumenta postanowień w umowie.

ZPB o prawach obu stron

Związek Banków Polskich w komentarzu ocenił, że wyrok to „koniec snu o darmowych mieszkaniach”. „Rozstrzygnięcie to ma fundamentalne znaczenie dla stabilności rozliczeń po unieważnieniu umów kredytowych. Potwierdza, że bank nie może być pozbawiony realnej możliwości dochodzenia zwrotu kapitału, tylko dlatego, że abuzywność postanowień umownych była przedmiotem późniejszego sporu sądowego” - podkreślili bankowcy.

Ich zdaniem, wyrok wpisuje się w linię orzeczniczą zapoczątkowaną wyrokami TSUE z 16 kwietnia 2026 r. w innych sprawach. „Trybunał konsekwentnie potwierdza, że rozliczenie skutków nieważności umowy powinno uwzględniać prawa obu stron, a ochrona konsumenta nie może prowadzić do nieproporcjonalnego i niesprawiedliwego rezultatu” - dodał ZBP.

„Po dzisiejszym wyroku szanse na skuteczne podniesienie przez konsumenta zarzutu przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału ulegają istotnemu ograniczeniu. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których bank podjął działania zmierzające do dochodzenia swoich roszczeń po zakwestionowaniu umowy przez konsumenta” - ocenił Związek.

ZBP przekonuje, że wyrok TSUE porządkuje jeden z najważniejszych spornych obszarów w sprawach frankowych i powinien przełożyć się na „większą stabilność orzecznictwa krajowego, ograniczenie sporów dotyczących mechanizmu przedawnienia oraz wzrost przewidywalności rozliczeń po unieważnieniu umów kredytowych”. „Przewidujemy również, że wyrok będzie sprzyjał dalszemu wzrostowi zainteresowania ugodami jako racjonalnym, przewidywalnym i sprawiedliwym sposobem zakończenia sporu” - dodał Związek.

„Mechanizm darmowych mieszkań kosztem banku”

Cytowany w komentarzu prezes ZBP Tadeusz Białek ocenił, że TSUE „po raz kolejny potwierdził, że nie ma podstaw do tworzenia mechanizmu darmowych mieszkań kosztem banków i stabilności obrotu prawnego”. „Banki zachowują prawo do odzyskania wypłaconego kapitału, a dzisiejszy wyrok wzmacnia pewność prawa oraz równowagę stron po unieważnieniu umowy kredytowej” - przekonywał Białek.

Trybunał w czwartkowym wyroku orzekł, iż bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot pożyczonego kapitału rozpoczyna się w dniu, w którym konsument pierwszy raz zakwestionował wiążący charakter warunków umowy kredytu frankowego.

Polski sąd brał pod uwagę trzy terminy: po pierwsze, dzień wypłaty konsumentowi pożyczonego kapitału, po drugie, dzień wpisania do rejestru warunków niedozwolonych warunków odpowiadających klauzulom, które doprowadziły do unieważnienia umów i po trzecie, dzień, w którym konsument pierwszy raz zakwestionował wobec banku wiążący charakter postanowień umownych.

Zdaniem TSUE, ustalenie tego momentu na dzień zakwestionowania umowy, „ani nie uniemożliwia, ani nie utrudnia bankowi dochodzenia zwrotu pożyczonego kapitału”. „Sprzyja ono zasadzie pewności prawa oraz przewidywalności sytuacji i stosunków prawnych. Bank jest bowiem w tej dacie poinformowany o woli powołania się przez konsumenta na nieważność umowy i może racjonalnie przewidzieć wynikające z tego konsekwencje” - podkreślił trybunał w Luksemburgu.