Việt Nam Lập Kế Hoạch Hành Động Quốc Gia Khắc Phục Ô Nhiễm Không Khí

Theo Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết năm nay Bộ sẽ xây dựng quy chế phối hợp quản lý chất lượng môi trường không khí liên vùng, liên tỉnh; hướng dẫn thực hiện các biện pháp khẩn cấp khi chất lượng không khí bị ô nhiễm nghiêm trọng.

Cơ quan quản lý sẽ xây dựng và tổ chức diễn tập quy trình ứng phó khẩn cấp liên vùng trong trường hợp chỉ số AQI đạt từ 300 trở lên kéo dài ba ngày liên tục. Đây là ngưỡng ô nhiễm "nguy hại" theo thang đánh giá chất lượng không khí của Việt Nam. Ở mức này, toàn bộ dân số đều có nguy cơ chịu tác động bất lợi đến sức khỏe, trong đó trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và những người mắc bệnh hô hấp, tim mạch là nhóm dễ bị tổn thương nhất.

Bộ cũng dự kiến triển khai các chiến dịch truyền thông khẩn cấp khi xảy ra các đợt ô nhiễm đặc biệt nghiêm trọng. Thông tin cảnh báo sẽ được truyền tải qua ứng dụng di động, truyền hình địa phương và phương tiện thông tin đại chúng để người dân kịp thời nắm bắt tình hình và chủ động các biện pháp bảo vệ sức khỏe.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tham mưu Thủ tướng thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia về khắc phục ô nhiễm không khí, cơ quan điều phối giữa các bộ, ngành và địa phương trong kiểm soát nguồn phát thải, xử lý các điểm nóng ô nhiễm và triển khai các giải pháp cải thiện chất lượng không khí trên phạm vi toàn quốc.

Theo các chuyên gia môi trường, ô nhiễm không khí hiện nay không còn là vấn đề riêng của từng địa phương mà mang tính liên vùng. Các nguồn phát thải từ giao thông, công nghiệp, hoạt động xây dựng, đốt phụ phẩm nông nghiệp hay đốt chất thải có thể tác động tới chất lượng không khí trên phạm vi rộng, đặc biệt tại vùng Thủ đô và khu vực TP HCM. Do đó, việc hình thành một cơ chế điều phối ở cấp quốc gia được đánh giá là cần thiết.

Để nâng cao năng lực giám sát và cảnh báo, Bộ đặt mục tiêu xây dựng hệ thống cảnh báo, dự báo, kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí quốc gia. Hệ thống sẽ tích hợp dữ liệu quan trắc, kiểm kê phát thải và các mô hình dự báo, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và Internet vạn vật (IoT) để phân tích, cảnh báo và dự báo chất lượng không khí trước ba ngày.

Theo lộ trình, cơ quan quản lý sẽ xây dựng ứng dụng trên thiết bị di động để người dân theo dõi chất lượng không khí theo thời gian thực và nhận các cảnh báo sớm về nguy cơ ô nhiễm. Hệ thống cũng sẽ phát hành bản tin dự báo chất lượng không khí hai lần mỗi ngày.

Kế hoạch hành động giai đoạn 2026-2030 còn đặt ra nhiều nhiệm vụ nhằm kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm không khí. Trong đó có việc xây dựng hệ thống kiểm kê phát thải quốc gia; đầu tư thêm 22 trạm quan trắc không khí tự động; nghiên cứu xác định nguồn phát sinh bụi PM2.5 tại Hà Nội và TP HCM; tăng cường giám sát hoạt động đốt rơm rạ bằng ảnh vệ tinh, thiết bị bay không người lái và công nghệ AI.

Cơ quan quản lý cũng sẽ hoàn thiện các quy định về kiểm kê phát thải, quản lý nguồn thải, xử lý vi phạm môi trường và tăng cường công khai thông tin về chất lượng không khí cũng như các cơ sở gây ô nhiễm.

Ô nhiễm không khí, đặc biệt là bụi mịn PM2.5, nhiều năm qua là một trong những vấn đề môi trường nghiêm trọng tại Hà Nội và nhiều đô thị lớn. Vào mùa đông và đầu xuân, hiện tượng nghịch nhiệt kết hợp với khí thải giao thông, công nghiệp, hoạt động xây dựng và đốt phụ phẩm nông nghiệp khiến chất lượng không khí thường xuyên suy giảm.