Vụ nổ kho đạn gần khu dân cư ở Vyshneve san phẳng hàng trăm ngôi nhà, bộc lộ nhiều sai phạm trong lưu trữ đạn dược của Ukraine

Quân đội Nga ngày 6/7 tiến hành đợt tập kích quy mô lớn vào Ukraine, trong đó một quả tên lửa đạn đạo Iskander lao xuống khu Vyshneve, tây nam thủ đô Kiev, khiến một quầng lửa khổng lồ bùng lên.

Mục tiêu bị tấn công là kho đạn của một doanh nghiệp thuộc tập đoàn công nghiệp quốc phòng nhà nước Ukraine Ukroboronprom nằm ngay gần khu dân cư ở Vyshneve. Sau tiếng nổ đầu tiên, loạt vụ nổ thứ cấp kéo dài nhiều giờ đã khiến khu dân cư này gần như bị xóa sổ.

Igor Mosiychuk, cựu nghị sĩ quốc hội Ukraine, cho biết tên lửa Nga đã đánh trúng "kho chứa đạn chùm và đạn pháo chứa uranium nghèo", khẳng định vật liệu này không gây ra mức phóng xạ nguy hiểm nhưng đã làm các vụ nổ trở nên mạnh hơn.

Hàng trăm ngôi nhà bị phá hủy hoặc hư hại, gần 500 cư dân tại Vyshneve đã phải sơ tán. Khu phố từng rất yên bình nay chỉ còn những nền nhà cháy đen, mái ngói đổ sập và khung thép méo mó.

Trong những ngày đầu sau vụ tập kích, chính quyền Vyshneve tập trung cứu hộ, sơ tán hàng trăm người khỏi khu vực nguy hiểm và thống kê thiệt hại. Khi khói bụi lắng xuống, tâm điểm chú ý chuyển sang cuộc điều tra của giới chức, với hàng loạt sai phạm dần hé lộ trong công tác quản lý an toàn trong hệ thống quốc phòng Ukraine.

Ngày 11/7, Tổng thống Volodymyr Zelensky thông báo mở cuộc điều tra hình sự và yêu cầu kiểm tra toàn diện việc lưu trữ đạn dược của ngành công nghiệp quốc phòng. Ông cảnh báo lãnh đạo các doanh nghiệp quốc phòng sẽ phải chịu trách nhiệm cá nhân nếu để xảy ra những vi phạm tương tự.

Một ngày sau, Ukroboronprom cách chức hai giám đốc của hai doanh nghiệp nhà nước liên quan, sau khi cuộc điều tra nội bộ sơ bộ phát hiện vi phạm về quy định lưu trữ đạn dược và nhiều yêu cầu pháp lý khác. Ngày 14/7, tổng giám đốc Ukroboronprom Herman Smetanin từ chức.

Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) ngày 16/7 cho biết các đơn vị phản gián và điều tra đã bắt tổng giám đốc cùng phó giám đốc phụ trách sản xuất của một doanh nghiệp quốc phòng thuộc Ukroboronprom. Theo SBU, nhà kho bị tập kích chưa từng được chỉ định làm nơi lưu trữ đạn dược, không có giấy phép cần thiết và không đáp ứng những tiêu chuẩn an toàn bắt buộc.

SBU và Văn phòng Tổng công tố Ukraine không công bố danh tính hai người bị bắt cũng như tên doanh nghiệp liên quan. Hai người bị khởi tố với cáo buộc thiếu trách nhiệm trong thi hành công vụ, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Cùng ngày, công tố viên Ruslan Kravchenko thông báo kết quả điều tra ban đầu, cho rằng việc bố trí kho đạn sát khu dân cư là yếu tố chính khiến cuộc tập kích bằng tên lửa Iskander trở thành thảm họa chết chóc.

Theo ông Kravchenko, khoảng cách từ hàng rào khu vực kho đạn đến các công trình gần nhất chỉ khoảng 24 m, trong khi một nhà dân nằm cách chưa đầy 18 m. Các khoảng cách này đều vi phạm pháp luật cũng như quy định của quân đội Ukraine.

"Những người ra quyết định bố trí kho đạn ở đây không thể không nhận thức được rủi ro", công tố viên Kravchenko tiếp tục.

Một ngày sau, tòa án quận Solomianskyi ở Kiev quyết định tạm giam hai nghi phạm trong 60 ngày và không cho phép bảo lãnh tại ngoại.

Những phát hiện từ cuộc điều tra cũng làm dấy lên câu hỏi về công tác quản lý cơ sở quốc phòng của Ukraine trong bối cảnh chiến tranh kéo dài. Theo Ivan Stupak, chuyên gia quân sự và cựu sĩ quan SBU, việc chính quyền địa phương không biết kho đạn đặt gần khu dân cư là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

"Nhiều người tin rằng sẽ tốt hơn nếu họ không đặt câu hỏi và không biết điều gì đang diễn ra quanh các cơ sở quân sự", ông Stupak nói, thêm rằng trong thời gian áp dụng thiết quân luật, việc thể hiện sự quan tâm có thể khiến họ bị nghi ngờ làm lộ bí mật quốc phòng hoặc đối mặt cáo buộc làm gián điệp.

Tuy nhiên, ông Stupak cho rằng bảo vệ bí mật quân sự không thể trở thành lý do biện minh cho hành động bỏ qua quy định an toàn và các điều tra viên cần xử lý cả những người trực tiếp quản lý kho đạn.

"Cần làm rõ trách nhiệm thực sự, thay vì chỉ tìm một vài cá nhân để đổ lỗi. Các điều tra viên phải xác định ai là người đưa ra quyết định và ký văn bản cho phép sử dụng cơ sở này", ông Stupak nói.

Văn phòng Tổng công tố và SBU đều từ chối bình luận, với lý do cuộc điều tra chưa kết thúc.

Song song với quá trình điều tra, chính phủ Ukraine đã cam kết phân bổ hơn 3 tỷ hryvnia (72 triệu USD) để tái thiết Vyshneve. Chính quyền thành phố cũng sẽ hỗ trợ cho các hộ dân bị ảnh hưởng, nhưng theo một quan chức, một trong những trở ngại lớn nhất là nhiều cư dân đã mất toàn bộ giấy tờ trong vụ nổ.

Trong khi đó, nhiều người dân Vyshneve vẫn trở lại đống đổ nát, hy vọng tìm thấy một bức ảnh gia đình, giấy tờ tùy thân hay bất cứ kỷ vật nào còn sót lại. Họ biết trong thành phố có cơ sở phục vụ ngành quốc phòng, bởi nơi đây từng nhiều lần bị tập kích trong những năm trước. Tuy nhiên, họ không biết rằng tại đó đang lưu trữ lượng lớn đạn dược.

"Xác định những người gây ra sai lầm này sẽ không mang ngôi nhà hay cuộc sống của chúng tôi trở lại, nhưng tôi hy vọng họ sẽ phải chịu trách nhiệm về những gì đã làm", Anastasiia Mysaka, 21 tuổi, người mất bà và căn nhà gắn bó với 4 thế hệ gia đình, nói.

Mysaka cũng chưa nhận được thông tin nào về kế hoạch tái thiết khu phố. Như nhiều người khác, cô đang chờ các quyết định cụ thể của chính quyền liên quan đến bồi thường và thời gian tái thiết.

"Tôi không biết chúng tôi sẽ sống qua mùa đông này bằng cách nào", Mysaka nói.