Yolsuzlukla Mücadele: Türkiye ve Çin Karşılaştırması
Nerede kalmıştık? Yolsuzlukları anlatıyorduk. Dün, TBMM Araştırma Komisyonu Raporu'nun ilk sayfasından söz etmiştik.
2003 tarihli... Ve 1114 sayfalık... Yolsuzlukların sebeplerinin, sosyal ve ekonomik boyutlarının araştırılması, alınması gereken önlemlerin belirlenmesi raporunda... İşte burası çok önemli, muhalefet şerhi de var.
Şerh, Kemal Kılıçdaroğlu'na ait.
Aradan 23 yıl geçti... Sahi, Kemal Bey, 2003 yılında neye ve neden muhalefet etmişti? Yazmazsak olmaz.
***
'BELEDİYELER DE ARAŞTIRILSIN'
Yolsuzlukları araştırma raporu... Ve Kılıçdaroğlu'nun muhalefeti... Özetle:
Kılıçdaroğlu, komisyon çalışmalarını övüyor... Komisyon üyelerinin uyum içinde çalıştığını, yolsuzlukla mücadele için büyük gayret gösterdiğini belirtiyor.
Komisyon Başkanı AK Partili Azmi Ateş'in tarafsız görev yaptığını vurguluyor.
Eleştirisine... Muhalefet şerhinin gerekçesine gelince... Belediyeler konusundan söz ediyor... Uzun uzun.
Ve... Meclis'in, yerel yönetimlerle ilgili yeni bir araştırma komisyonu kurmasını istiyor.
Kılıçdaroğlu haklı.
Belediyeler... Yolsuzlukla ilgili araştırmaların dışında tutulmamalı.
Belediyelerin... Parti farkı gözetilmeden röntgeni çekilmeli.
Belediye yönetimleri... Hepsi değil elbette... Çoğu hizmet yarışında... Bazıları da aylardır hâkim karşısında.
***
HIZLI VE KARARLI
Yolsuzluk ve rüşvetle mücadelede en kararlı ve hız kesmeyen ülkelerden biri... Çin Halk Cumhuriyeti olsa gerek.
Şi Cinping... Göreve geldiği günden bu yana, daha önce görülmemiş şekilde, kararlılıkla rüşvet ve yolsuzlukla mücadele ediyor. Öylesine ki...
Zhou Yongkang... Çin Komünist Partisi Politbüro Üyesi idi.
Yani... Çin'in en yüksek 7 liderinden biriydi.
Görevden ayrıldı... 129 milyon yuan (yaklaşık 20 milyon dolar) rüşvet almaktan yargılandı.
Ve... Ömür boyu hapisle cezalandırıldı.
***
İŞTE ÇİN... İSİM İSİM
Merkez Askeri Komisyonu... Çin Halk Kurtuluş Ordusu'nun en yüksek yönetim organı.
Başkanı... Çin Cumhurbaşkanı Şi Cinping.
Başkan Yardımcısı General Zhang Youxia, görevden alındı.
Hakkında soruşturma başlatıldı.
Aynı komisyonun üyeleri General He Weidong... Savunma Bakanı General Wei Fenghe, ondan önceki bakan General Li Shangfu, 2026'da, iki yıl sonra uygulanmak üzere, idam cezasına mahkûm edildiler.
Bu süre içinde kötü hâlleri görülmezse, cezaları ömür boyu hapse çevrilecek.
***
SON 3 YIL
General Liu Zhenli... Genelkurmay Başkanı'ydı.
Hakkında soruşturma açıldı. Ve görevden alındı.
Özetle... Çin'in 7 kişilik Merkez Askeri Komisyonu bugün Cumhurbaşkanı Şi Cinping dışında sadece bir üyeyle temsil ediliyor. Bütün bu görevden almalar... Yargılamalar... Son üç yılda gerçekleşti.
***
BEN ÇİN'DE İKEN...
Birkaç yıl önce... Çin'deydim... Pekin'de... Şanghay'da... Guangzhou'da.
Çin'de olup bitenleri izliyor, Çin gazetelerini okuyordum.
Telekom Genel Müdür Yardımcısı Zang Chunjian görevden alınmıştı... Partiden atılmıştı... Rüşvetten yargılanıyordu.
Amiral Miao Hua... Çin Komünist Partisi Merkezi Askeri Komite Büro Direktörü... Yolsuzluk ve disiplinsizlikten görevden alınmıştı... Ulusal Halk Meclisi Üyeliği iptal edilmişti... Mahkemesi devam ediyordu.
***
KİMSENİN GÖZÜNÜN YAŞINA BAKILMIYOR
Yine Çin... Son yıllardan örnek vermeye devam edelim:
Xiao Yaqing... Sanayi ve Teknoloji Bakanı... 2023... Yolsuzluk... Görevden alındı... Çin Komünist Partisi'nden ihraç edildi.
Fu Zhenghua... Adalet Bakanı... 15 milyon dolar rüşvet almaktan ömür boyu hapis.
Ma Xingrui... Nisan 2026... Rüşvet... Görevden alındı... Soruşturma devam ediyor.
Wang Bin... Çin'in en önemli sigorta şirketi China Life (toplam varlığı 1 trilyon dolar civarında... Dünyanın 500 büyük şirketi arasında) Başkanı... 52 milyon dolar rüşvet almaktan yargılandı... Cezası ömür boyu hapse çevrildi.
Liu Liange... Bank Of Chine Başkanı... Bankayı 27 milyon dolar zarara uğratmaktan... Ve 16 milyon dolar rüşvet almaktan suçlu bulundu... Karar, iki yıl sonra uygulanmak üzere idam.
Zhang Hongli... Dünyanın en büyük bankası ICBC Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı... 24 milyon dolar rüşvet almaktan yargılandı... İki yıl sonra uygulanmak üzere idam cezasına çarptırıldı.
Tang Shuangning... China Everbright Grup Yönetim Kurulu Başkanı... Suçu 1.5 milyon dolar rüşvet almak. Cezası 12 yıl hapis.
Çin... Kimsenin gözünün yaşına bakmıyor.
***
CEO RAHİP
Dünyada kaç kişide böyle bir unvan var acaba?
Shaolin Tapınağı... Rahibi Shi Yongxin.
Tapınak, 45 farklı sektörde 200 markaya sahip.
Kungfu akademisi... Geleneksel Çin tıbbı... Film... E-ticaret... Kültür merkezi... Ve daha pek çok sektör.
Shi Yongxin hem rahipti hem de CEO.
2015'te soruşturma geçirmiş ve aklanmıştı.
Daha sonra... Virgin Adaları'na 18 milyon dolar transfer etmişti.
Rahiplik unvanı elinden alınmıştı.
Ben Çin'de iken... Yargılanacağı günü bekliyordu.
***
BAL TUTAN...
