TP HCM đề xuất dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, xin cơ chế phân quyền

Đó là một phần trong dự thảo Luật Đô thị đặc biệt được UBND TP HCM tổ chức lấy ý kiến các chuyên gia, sáng 22/5.

Đại diện Tổ biên tập, bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP HCM, cho biết dự thảo luật được xây dựng trên cơ sở kế thừa Luật Thủ đô, gồm 9 chương. Trừ 4 nhóm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, dân tộc và tôn giáo, tất cả lĩnh vực còn lại được đề xuất thực hiện phân quyền triệt để, tối đa cho TP HCM.

Nguyên tắc phân quyền là thẩm quyền của Quốc hội sẽ giao cho HĐND thành phố (hơn 140 thẩm quyền), thẩm quyền của Chính phủ giao cho UBND thành phố (hơn 130 thẩm quyền) và thẩm quyền của Thủ tướng giao cho Chủ tịch UBND thành phố (hơn 20 thẩm quyền).

Cụ thể, theo dự thảo luật sẽ cho phép TP HCM tự chủ cao trong tổ chức bộ máy, nhân sự và tài chính. Thành phố được quyết định số lượng cơ quan chuyên môn, tổng biên chế công chức và người hưởng lương ngân sách trong toàn hệ thống chính trị địa phương; đồng thời chủ động tuyển dụng, bổ nhiệm lãnh đạo đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước.

HĐND thành phố cũng được trao quyền quy định chính sách thu nhập tăng thêm, hỗ trợ nhà ở, đào tạo và điều kiện làm việc cho cán bộ, công chức, viên chức.

Trong lĩnh vực thể chế, TP HCM được đề xuất quyền ban hành các quy định khác với văn bản của cơ quan Trung ương nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính hoặc xử lý các vấn đề đặc thù chưa được quy định.

Thành phố cũng có thể thí điểm các cơ chế, chính sách mới chưa có trong luật hiện hành theo mô hình "sandbox", với thời gian tối đa 5 năm và có thể gia hạn thêm 5 năm.

Ở lĩnh vực tài chính - ngân sách, TP HCM được đề xuất hưởng toàn bộ phần tăng thu ngân sách trên địa bàn; được phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, vay vốn trong và ngoài nước; đồng thời được quyết định thêm các loại phí, lệ phí ngoài danh mục hiện hành.

Dự thảo cũng trao thêm quyền cho thành phố trong quản lý đầu tư và quy hoạch. Thành phố được quyết định chủ trương đầu tư nhiều dự án thuộc thẩm quyền Quốc hội hoặc Thủ tướng nếu sử dụng vốn ngân sách địa phương; lập một quy hoạch tổng thể tích hợp duy nhất thay cho nhiều loại quy hoạch hiện nay; đồng thời chủ động quản lý không gian ngầm, không gian trên cao và không gian ven biển.

Chủ tịch UBND TP HCM được đề xuất thêm nhiều thẩm quyền mới như phê duyệt quy hoạch tổng thể thành phố; quyết định một số chủ trương đầu tư; quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp; quyết định cơ chế lựa chọn nhà thầu đặc biệt; thành lập, giải thể trường đại học, cao đẳng trực thuộc thành phố; cấp phép hành nghề khám chữa bệnh; và áp dụng các biện pháp đặc thù để bảo đảm trật tự đô thị.

Người đứng đầu chính quyền cũng phải chịu trách nhiệm giải trình đối với các quyết định quản lý và không được phân cấp lại phần lớn thẩm quyền được giao.

Tại buổi góp ý, TS Trần Du Lịch, Chủ tịch Hội đồng tư vấn triển khai Nghị quyết 98 của Quốc hội, cho rằng đây là cơ hội hiếm có để TP HCM xây dựng một cơ chế phân quyền mang tính hệ thống, tháo gỡ căn bản điểm nghẽn thể chế kéo dài nhiều năm.

Ông đề nghị luật hóa các cơ chế đã được thí điểm qua Nghị quyết 98 và Nghị quyết 260, đồng thời mạnh dạn phân quyền những lĩnh vực không thuộc quốc phòng, an ninh, đối ngoại, dân tộc và tôn giáo. "TP HCM không xin ngân sách, thành phố chỉ xin cơ chế", ông nói.

Theo ông Lịch, luật cần tập trung vào ba nhóm nội dung chính gồm: phân quyền thực chất cho chính quyền đô thị; cắt giảm thủ tục hành chính; và trao dư địa để TP HCM chủ động ban hành chính sách phù hợp thực tiễn. Chuyên gia này cũng đề xuất trao thêm quyền về tài chính - ngân sách, phát hành trái phiếu địa phương, quản lý tài sản công và doanh nghiệp nhà nước cho TP HCM.

Trước đó, Phó chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết dự thảo luật được xây dựng trên tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", hướng tới tạo nền tảng pháp lý mới cho một siêu đô thị trong giai đoạn phát triển mới. Các chính sách được đề xuất có quy mô lớn, tính chất phức tạp, tác động sâu rộng và nhiều chính sách chưa từng có tiền lệ trong thực tiễn.

Dự thảo gồm 9 chương, 45 điều, tập trung vào 4 nhóm vấn đề lớn gồm: Xác lập vị trí pháp lý của đô thị đặc biệt; phân cấp, phân quyền trong quản trị đô thị; phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh, kinh tế biển và trung tâm tài chính quốc tế; cùng cơ chế liên kết vùng và mở rộng không gian phát triển.

"Luật đô thị đặc biệt không đơn thuần là phân cấp thêm cơ chế hay thẩm quyền mà xây dựng một nền tảng pháp lý mới cho một siêu đô thị trong giai đoạn phát triển mới", ông Cường nói.

Trước đó, Bộ Chính trị đã đồng ý chủ trương để TP HCM xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, tương tự Luật Thủ đô. Dự luật dự kiến được trình Quốc hội khóa XVI xem xét vào cuối năm 2026.