Polska i Niemcy podpisują umowę o współpracy wojskowej. Bez dodatkowych gwarancji bezpieczeństwa

Udzielenie wzajemnej pomocy w razie napaści to jeden z najważniejszych zapisów traktatów, które Polska w ciągu roku podpisała z Francją i Wielką Brytanią. Polsko-niemiecka umowa o współpracy wojskowej, którą podpiszą w środę ministrowie obrony, nie będzie zawierała dodatkowych gwarancji bezpieczeństwa.

W środę w siedzibie niemieckiego ministerstwa spraw zagranicznych w Berlinie odbędzie się Forum Polsko-Niemieckie z udziałem szefów dyplomacji obu krajów, Radosława Sikorskiego i Johanna Wadephula. Tego samego dnia ministrowie obrony Władysław Kosiniak Kamysz i Boris Pistorius mają podpisać dwustronną umowę o współpracy wojskowej.

Nowe regulacje obejmują przede wszystkim obszary mobilności wojskowej, rozwoju infrastruktury wsparcia logistycznego, domeny morskiej, w tym współpracy na Morzu Bałtyckim, cyberbezpieczeństwa czy przestrzeni kosmicznej. Umowa rozszerza ponadto dotychczasową współpracę rodzajów sił zbrojnych i wojsk oraz "odzwierciedla zainteresowanie pogłębianiem przez obie strony swoich zdolności, jak również wychodzeniem naprzeciw nowym wyzwaniom technologicznym i ich zastosowaniem na polu walki".

Niemcy byli gotowi na traktat

Ze źródeł PAP w Berlinie wynika, że niemiecki rząd sygnalizował gotowość podpisania szerszej umowy, lustrzanej do traktatu z Francją czy z Wielką Brytanią, zawierającej gwarancje bezpieczeństwa, ale na taki format nie było zgody ze strony Polski. W pierwszej połowie czerwca szef MSZ Radosław Sikorski był pytany w Programie Trzecim Polskiego Radia, dlaczego ranga porozumienia z Niemcami została obniżona z poziomu traktatu do umowy.

- Bo wszyscy znamy obsesję PiS-u i pana prezydenta w sprawach niemieckich, więc oczywiście by zawetował (traktat) - powiedział Sikorski.

Dodał, że prezydent "krytykuje nawet traktat polsko-brytyjski". - A co dopiero, gdyby był traktat polsko-niemiecki? No przecież wiadomo, że wywiązałoby się tu piekło - ocenił szef MSZ.

Ostatecznie zadecydowano, że umowa zostanie zawarta na poziomie ministerstw obrony. Umowy zawierane na poziomie resortów obrony są czymś powszechnym, a podpisywany dokument nazywany jest "standardową procedurą sojuszniczą" i zastępuje obowiązujący dokument z 2011 roku.

"Nie będzie zawierała gwarancji bezpieczeństwa wykraczających poza obecne zobowiązania wynikające z Traktatu Północnoatlantyckiego czy Traktatu o Unii Europejskiej" - podkreślił resort obrony. Dokument nie będzie zawierać też regulacji dotyczących stałej obecności wojsk niemieckich w Polsce.

Obiekcje prezydenta

To właśnie brak zapisów dotyczących bezpośrednich gwarancji bezpieczeństwa między Polską i Niemcami, jest główną różnicą w stosunku do traktatów podpisanych przez Warszawę z Paryżem i Londynem. Wybór formy umowy dwustronnej z Niemcami zamiast traktatu i obawy polskiego rządu o brak zgody na jego ratyfikowanie ze strony prezydenta Karola Nawrockiego mogą wynikać ze sprawy sfinalizowania traktatu z Wielką Brytanią.

Porozumienie to podpisali 27 maja w Londynie premierzy Polski i Wielkiej Brytanii - Donald Tusk i Keir Starmer. Tego samego dnia prezydent Nawrocki skomentował, że dobrze byłoby przed podpisywaniem zobowiązań w imieniu narodu polskiego informować kancelarię prezydenta i samego prezydenta o tym, że takie rozwiązania są przygotowywane. Dodał, że informacje na ten temat pozyskiwał wyłącznie "z opinii publicznej".

Z kolei rzecznik Ministerstwa Spraw Zagranicznych Maciej Wewiór poinformował, że "MSZ od początku procesu regularnie informowało Kancelarię Prezydenta RP o stanie negocjacji i planowanej treści Traktatu". Szef MSZ Radosław Sikorski podkreślał, że politykę zagraniczną prowadzi rząd i rolą rządu jest wynegocjowanie traktatu.

Traktat o współpracy i przyjaźni z Francją

Natomiast Nawrocki w październiku 2025 roku podpisał ustawę, która wyrażała zgodę parlamentu na ratyfikację Traktatu o wzmocnionej współpracy i przyjaźni między Polską a Francją. Porozumienie to podpisali prezydent Francji Emmanuel Macron i premier Donald Tusk 9 maja ub. roku we francuskim Nancy.

Traktat dotyczy przede wszystkim współpracy w kwestii bezpieczeństwa - w tym "wzajemnego wsparcia militarnego, zwiększenia interoperacyjności wojsk przez wspólny udział w ćwiczeniach i szkoleniach oraz rozwój wspólnych projektów w obszarach strategicznych zdolności. Traktat ułatwia wzajemny tranzyt i stacjonowanie sił zbrojnych, a także rozwój infrastruktury transportowej podwójnego zastosowania".

Oprócz tego, traktat przewiduje "wszechstronną współpracę w zakresie zwalczania zagrożeń hybrydowych, terroryzmu, przestępczości zorganizowanej, korupcji, jak również współdziałanie przy zwalczaniu katastrof naturalnych i zapobieganiu zagrożeń dla środowiska".

Ponadto traktat zobowiązuje oba państwa do rozwoju na rzecz energetyki jądrowej. Dokument przewiduje, że Polska i Francja będą prowadziły coroczne rozmowy na wysokim szczeblu między właściwymi ministerstwami i podmiotami na temat kwestii energetycznych, w tym energii jądrowej. Będą również wdrażać i rozwijać dwustronny plan współpracy w dziedzinie energetyki jądrowej we wszystkich segmentach tego sektora.

Traktat Polski z Wielką Brytanią

Jeżeli chodzi o traktat podpisany z Wielką Brytanią, to jego kluczowy zapis dotyczy zobowiązania do udzielenia wzajemnej pomocy w przypadku napaści zbrojnej na któreś z państw. Generalnie traktat dotyczy szeroko rozumianych kwestii bezpieczeństwa; oba państwa zgadzają się w nim m.in., że Rosja "stanowi zagrożenie dla międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa" i potwierdzają "swoje zaangażowanie w przeciwdziałanie i powstrzymywanie rosyjskiej agresji oraz wszelkich form ingerencji z jej strony". Ponadto Polska i Wielka Brytania potwierdziły dalsze wsparcie wojskowe dla Ukrainy oraz zadeklarowały gotowość do pomocy w jej odbudowie.

Warszawa i Londyn mają m.in. przeprowadzać wspólne ćwiczenia wojskowe i ściślej współpracować w zakresie cyberbezpieczeństwa. Ponadto Polska i Wielka Brytania zadeklarowały potrzebę ochrony strategicznych sektorów gospodarki i rozwoju infrastruktury podwójnego zastosowania (cywilno-wojskowej). Mają też pogłębiać wymianę handlową i współpracę w dziedzinie nauki i technologii - w tym m.in. we współpracy nad tworzeniem broni przyszłości.

Także i ten traktat dotyczy zagadnień pozamilitarnych. Współpraca ma być też zacieśniona w obszarze energetyki, w tym transformacji energetycznej, dążeniu do neutralności klimatycznej do 2050 roku, rozwoju energetyki jądrowej i odnawialnej. Trakat z Wielką Brytanią został już podpisany przez premierów Polski i Wielkiej Brytanii, natomiast nie przeszedł jeszcze w Polsce pełnej ścieżki legislacyjnej - tzn. przyjęcia przez parlament ustawy wyrażającej zgodę na ratyfikację traktatu przez prezydenta.

Prawo do zawierania umów międzynarodowych

Zgodnie z konstytucją umowy międzynarodowe ratyfikuje prezydent. Ratyfikacja umowy międzynarodowej i jej wypowiedzenie wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, jeżeli umowa dotyczy: pokoju, sojuszy, układów politycznych lub układów wojskowych; wolności, praw lub obowiązków obywatelskich określonych w konstytucji; członkostwa RP w organizacji międzynarodowej; znacznego obciążenia państwa pod względem finansowym; spraw uregulowanych w ustawie lub w których konstytucja wymaga ustawy.

Konstytucjonalista dr hab. Jacek Zaleśny z Uniwersytetu Warszawskiego tłumaczył w rozmowie z PAP, że nie każda umowa międzynarodowa wymaga ratyfikacji przez prezydenta. - Umowę międzynarodową zawiera Rada Ministrów. Przeprowadza cały proces negocjacyjny i na koniec tego postępowania akceptuje lub nie zapadłe w tym procesie ustalenia - powiedział.

Czynny udział prezydenta w zawieraniu umów międzynarodowych przewidziany jest w sytuacjach, gdy umowa taka podlega ratyfikacji. Na to zaś ma wpływ treść umowy. - Jeśli przedmiotem umowy są sprawy typowo resortowe, taka umowa nie podlega ratyfikacji (...). Jeżeli jednak dotyczy prawa powszechnie obowiązującego, wymaga ratyfikacji przez prezydenta - dodał.

Poza umowami z Francją, Wielką Brytanią i Niemcami, w planach jest także traktat z Włochami; prace nad nim prowadzone we współpracy z premier Giorgią Meloni zapowiedział pod koniec maja premier Tusk.