Tôi không muốn chung cư trở thành nơi mà những người sống cạnh nhau nhiều năm vẫn không biết tên, biết mặt nhau vì những cánh cửa luôn đóng kín.

Tôi không muốn chung cư trở thành nơi mà những người sống cạnh nhau nhiều năm vẫn không biết tên, biết mặt nhau vì những cánh cửa luôn đóng kín.

Tôi sống ở chung cư đã nhiều năm và từng chứng kiến một cuộc tranh cãi thường xuyên: một gia đình trong tầng có thói quen mở cửa căn hộ gần như cả ngày. Có người khó chịu, cho rằng đó là thiếu ý thức khi sống trong không gian chung. Nhưng càng nghĩ, tôi càng thấy câu chuyện ấy không chỉ xoay quanh một cánh cửa. Nó là sự va chạm giữa hai cách sống và hai nền văn hóa.

Trước đây, tôi sinh ra trong một khu dân cư mặt đất mà nhà nào cũng mở cửa từ sáng đến tối. Hàng xóm đi ngang có thể ghé vào hỏi thăm vài câu. Trẻ con chạy từ nhà này sang nhà khác chơi đùa. Có món ăn ngon, người ta sẵn sàng mang sang chia sẻ. Một tiếng gọi ngoài ngõ đôi khi kéo cả xóm ra giúp đỡ. Với nhiều người Việt, đó là một nét văn. Thói quen ấy đã theo nhiều thế hệ, trở thành một phần của văn hóa làng xã.

Thế nhưng, khi chuyển vào sống ở chung cư, tôi nhận ra mọi thứ đã khác. Chung cư là nơi hàng trăm người cùng chia sẻ hành lang, thang máy, lối thoát hiểm và nhiều không gian chung khác. Trong một môi trường có mật độ cư dân cao, mỗi hành động cá nhân đều dễ ảnh hưởng đến người xung quanh hơn nhiều so với nhà mặt đất.

Tôi hiểu vì sao có người không thích việc hàng xóm mở cửa cả ngày. Nếu cánh cửa ấy khiến mùi thức ăn lan khắp hành lang, tiếng tivi, tiếng cãi vã hay tiếng karaoke vọng sang các căn hộ khác thì đó không còn là chuyện riêng của một gia đình nữa. Nhưng nếu một gia đình chỉ mở cửa để đón gió, không gây tiếng ồn, không ảnh hưởng đến ai thì có lẽ chúng ta cũng không nên quá vội vàng quy kết họ là thiếu văn minh.

Tôi không muốn chung cư trở thành nơi mà những người sống cạnh nhau nhiều năm vẫn không biết tên, biết mặt nhau. Một cộng đồng như vậy sẽ rất lạnh lẽo. Khi có hỏa hoạn, tai nạn hay một người già sống một mình gặp sự cố, chính những người hàng xóm gần nhất mới là những người có thể giúp đỡ đầu tiên.

Nhưng điều tôi mong được giữ lại từ văn hóa làng xã không phải là những tập quán có thể gây phiền hà cho người khác, mà là tinh thần cộng đồng: biết chào nhau trong thang máy, hỏi thăm khi hàng xóm đau ốm, giúp nhau khi có việc gấp, cùng giữ gìn vệ sinh và tài sản chung, biết đối thoại và nhường nhịn khi xảy ra mâu thuẫn.

Ngược lại, tôi cũng cho rằng những thói quen không còn phù hợp như để đồ chiếm hành lang, xả rác bừa bãi, mở nhạc lớn, đốt vàng mã, nấu nướng để mùi lan khắp tầng hay coi hành lang là phần mở rộng của căn hộ cần phải thay đổi. Đó không phải là đánh mất bản sắc, mà là sự thích nghi cần thiết. Điều quan trọng là trái tim của những người hàng xóm có còn rộng mở với nhau hay không?

Tương lai của các khu chung cư Việt Nam không nên là sự lựa chọn giữa "làng quê" và "đô thị". Chúng ta hoàn toàn có thể giữ được sự nghĩa tình của văn hóa làng xã, đồng thời học cách tôn trọng không gian và quyền riêng tư của nhau. Khi đó, mỗi tòa chung cư sẽ không chỉ là nơi để ở, mà còn là một cộng đồng đúng nghĩa.