Viêm phổi hít sặc: Nguyên nhân, nguy cơ và cách phòng ngừa

Viêm phổi hít xảy ra khi thức ăn, nước uống, dịch tiết ở miệng họng hoặc dịch dạ dày đi nhầm vào đường hô hấp dưới và phổi. Những chất này gây tổn thương nhu mô phổi do kích ứng cơ học hoặc hóa học (đặc biệt là dịch vị), đồng thời mang theo vi khuẩn, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, dẫn đến viêm phổi.

Người cao tuổi là nhóm có nguy cơ mắc viêm phổi do hít sặc cao nhất. Quá trình lão hóa khiến phản xạ nuốt và phản xạ ho bảo vệ đường thở suy giảm, làm tăng nguy cơ thức ăn hoặc nước uống lọt vào khí quản. Nhiều trường hợp chỉ xuất hiện những cơn sặc nhẹ, thoáng qua nhưng tình trạng hít phải vi lượng kéo dài, dẫn đến viêm phổi mà người bệnh không nhận biết.

Những người mắc bệnh lý thần kinh như đột quỵ, bệnh Parkinson, sa sút trí tuệ hoặc các rối loạn thần kinh cơ cũng thuộc nhóm nguy cơ cao. Những bệnh lý này ảnh hưởng trực tiếp đến cơ chế nuốt và khả năng phối hợp giữa hô hấp với ăn uống, khiến thức ăn dễ đi nhầm vào đường thở.

Một nhóm nguy cơ khác là người mắc các bệnh lý thực quản và dạ dày như trào ngược dạ dày - thực quản, rối loạn nuốt hoặc ung thư vùng đầu cổ. Tình trạng thức ăn lưu lại trong thực quản hoặc dịch vị thường xuyên trào ngược làm tăng khả năng hít phải chất này vào phổi.

Viêm phổi do hít sặc thường không biểu hiện rầm rộ ngay từ đầu. Một số người chỉ xuất hiện ho sau ăn, giọng nói thay đổi, thường xuyên bị sặc nước hoặc sốt nhẹ kéo dài. Khi bệnh tiến triển, người bệnh sốt cao, ho nhiều, khạc đờm, khó thở, đau ngực hoặc suy hô hấp. Ở người cao tuổi, triệu chứng đôi khi không điển hình, chỉ biểu hiện bằng mệt mỏi, ăn kém hoặc giảm ý thức, khiến việc chẩn đoán dễ bị chậm trễ.

Đây là một trong những nguyên nhân nhập viện và tử vong đáng chú ý ở người già, đặc biệt khi đi kèm các bệnh nền tim mạch, đái tháo đường hoặc bệnh phổi mạn tính. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến áp xe phổi, suy hô hấp hoặc nhiễm trùng huyết.

Người có nguy cơ cao cần đánh giá chức năng nuốt định kỳ, điều chỉnh chế độ ăn phù hợp, ăn chậm, ngồi thẳng khi ăn và duy trì tư thế ngồi ít nhất 30 phút sau bữa ăn. Người chăm sóc cũng cần lưu ý dấu hiệu như ho khi ăn, sặc nước hoặc khàn giọng sau nuốt để đưa người bệnh đi khám sớm.

Việc tầm soát sớm nguy cơ hít sặc, phát hiện sớm rối loạn nuốt và can thiệp từ đầu giúp ngăn ngừa nhiều biến chứng hô hấp nghiêm trọng.

BS.CKI Phạm Thị Thanh Thủy

Khoa Nội Tổng hợp

Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7