RSV làm tăng nguy cơ nhập viện và biến cố nặng ở người cao tuổi có bệnh nền

RSV có thể gây nguy hiểm cho người cao tuổi có bệnh nền, đặc biệt trong bối cảnh dân số châu Á - Thái Bình Dương đang già hóa nhanh và số người sống chung với bệnh mạn tính ngày càng tăng, GS.TS.BS Phan Trọng Lân, Chủ tịch Hội Y học Dự phòng Việt Nam, chia sẻ tại Hội thảo Khoa học RSV 2026 với chủ đề Hơi thở khỏe mạnh - Cuộc sống an yên ngày 20/6.

Theo ước tính, đến năm 2050, khu vực châu Á - Thái Bình Dương sẽ có khoảng 1,3 tỷ người từ 60 tuổi trở lên, tương đương cứ 2-3 người dân thì có một người trên 60 tuổi. Thực trạng này kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe lớn và làm tăng gánh nặng từ các bệnh lý như tim mạch, đái tháo đường và bệnh hô hấp mạn tính.

Ở người lớn tuổi, nhất là người có bệnh nền, RSV không chỉ là một bệnh nhiễm trùng hô hấp nhẹ. Virus này có thể làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh hiện có, làm tăng nguy cơ nhập viện và kích hoạt các biến cố đe dọa tính mạng như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ. Ngay cả sau giai đoạn cấp tính, RSV vẫn có thể để lại hệ lụy kéo dài, ảnh hưởng đến khả năng sinh hoạt tự chủ và gây suy giảm chức năng ở nhóm dễ tổn thương.

Bộ Y tế ghi nhận 87,7% người lớn tuổi hiện mắc ít nhất một bệnh mạn tính. Khi RSV tấn công nhóm này, gánh nặng sức khỏe trở nên nặng nề hơn.

Tại hội thảo, các chuyên gia nêu mối liên hệ giữa RSV và các bệnh mạn tính phổ biến như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen suyễn, bệnh tim mạch và đái tháo đường. Bệnh nền làm tăng nguy cơ diễn tiến nặng khi nhiễm RSV; ngược lại, virus này có thể kích hoạt các đợt cấp nghiêm trọng ở người bệnh COPD hoặc hen suyễn, đồng thời làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch cấp tính như nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Mức độ nghiêm trọng ở bệnh nhân lớn tuổi nhập viện liên quan RSV được ghi nhận tương đương, thậm chí cao hơn cúm mùa. Thống kê toàn cầu cho thấy cứ 10 người lớn tuổi nhập viện vì RSV thì có một người phải điều trị hồi sức tích cực (ICU).

Mối đe dọa của RSV không kết thúc sau giai đoạn nguy kịch. Nhiều người hồi phục sau đợt nhiễm cấp vẫn đối mặt với suy giảm chức năng phổi, biến chứng tim mạch và nguy cơ tái nhập viện. Suy giảm thể trạng có thể khiến người cao tuổi mất dần khả năng sinh hoạt tự chủ, ảnh hưởng đến mong muốn sống độc lập khi về già.

Mô hình dự báo trong khu vực cho thấy RSV đang tạo gánh nặng đáng kể ở người lớn tuổi tại Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Khoảng 30-32% người từ 60 tuổi trở lên tại Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam có nguy cơ mắc các đợt nhiễm trùng hô hấp cấp do RSV trong vòng 5 năm. Ngoài bệnh nền, thói quen hút thuốc lá phổ biến tại Đông Nam Á cũng làm suy giảm chức năng hô hấp, khiến người lớn tuổi dễ trở nặng hơn khi nhiễm virus.

GS.TS.BS Wei Chih Chen, Giám đốc Khoa Điều trị Hô hấp, Khoa Nội Lồng ngực, Bệnh viện Đa khoa Cựu chiến binh Đài Bắc, nhận định khi số lượng người cao tuổi gia tăng trên khắp châu Á - Thái Bình Dương, hệ thống y tế sẽ phải đối mặt với áp lực lớn hơn từ các bệnh nhiễm trùng hô hấp.

Với RSV, các chuyên gia cho rằng cần nâng cao nhận thức, nhận diện sớm người có nguy cơ cao và tăng cường giải pháp dự phòng nhằm hạn chế diễn tiến nặng, đồng thời giảm áp lực lên hệ thống y tế. Gánh nặng kinh tế cũng đáng kể: tại Australia, Canada, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore và Hàn Quốc, RSV tiêu tốn khoảng 2,8 tỷ USD chi phí điều trị mỗi năm, với tổng số ca nhập viện ước tính khoảng 778.000 trường hợp.

Một thách thức lớn là RSV ở người lớn tuổi vẫn chưa được nhìn nhận tương xứng. Virus này lâu nay thường bị cho là chỉ gây bệnh ở trẻ nhỏ, khiến nhận thức về tác động đối với người già còn hạn chế. Chẩn đoán cũng khó khăn vì triệu chứng thường không đặc hiệu, dễ nhầm với bệnh hô hấp khác hoặc phức tạp hơn khi đồng nhiễm Covid-19.

PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, Giảng viên cao cấp, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Y Dược TP HCM, cho rằng thách thức của RSV ở người lớn tuổi không chỉ nằm ở bệnh lý mà còn ở việc nhận diện và đo lường đúng gánh nặng bệnh. Khi nhận thức còn hạn chế, dữ liệu phân tán và thực hành chẩn đoán chưa đồng nhất, RSV vẫn có nguy cơ bị đánh giá thấp dù có thể gây hậu quả đáng kể đối với người lớn tuổi.

Các chuyên gia tại hội thảo đồng thuận rằng nâng cao nhận thức về RSV cần được lồng ghép vào chiến lược thúc đẩy lão hóa khỏe mạnh, nhằm bảo vệ sức khỏe hô hấp và chất lượng sống của người cao tuổi.

Ông Mark Kuo, Tổng Giám đốc Pfizer Việt Nam, phụ trách thị trường Việt Nam và Thái Lan, cho biết trong bối cảnh dân số già hóa nhanh, bảo vệ sức khỏe hô hấp cho người lớn tuổi ngày càng cấp thiết và đòi hỏi sự phối hợp giữa đội ngũ y tế, cơ quan quản lý và các bên liên quan. GS.TS.BS Grant Waterer từ Đại học Tây Australia nhấn mạnh kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy nhận diện sớm nguy cơ, tăng cường nhận thức cộng đồng và áp dụng các biện pháp dự phòng, quản lý từ sớm là giải pháp cốt lõi để giảm tải cho hệ thống y tế, giúp người lớn tuổi duy trì sức khỏe, khả năng vận động và sống tự lập lâu dài hơn.