Trẻ dậy thì sớm cần điều trị thế nào?

Con gái tôi 7 tuổi, nặng 45 kg, ngực phát triển, mọc mụn, có kinh nguyệt. Đây có phải là dấu hiệu dậy thì sớm không, cần khám và điều trị thế nào? (Ngọc, TP HCM)

Trả lời:

Dậy thì sớm là tình trạng các đặc điểm thể chất và thay đổi nội tiết của tuổi dậy thì xuất hiện sớm hơn bình thường, cụ thể trước 8 tuổi ở trẻ gái, trước 9 tuổi ở trẻ trai.

Ở trẻ gái, dấu hiệu dậy thì gồm tuyến vú phát triển, lông mu xuất hiện, chiều cao tăng nhanh, nổi mụn trứng cá, thay đổi mùi cơ thể và có kinh nguyệt sớm. Ở trẻ trai, biểu hiện thường là tinh hoàn và dương vật to lên, mọc lông vùng sinh dục, nách hoặc mặt, vỡ giọng, tăng trưởng chiều cao nhanh và phát triển cơ bắp.

Con gái của bạn 7 tuổi, nặng 45 kg, ngực phát triển và đã có kinh nguyệt được xem là dậy thì sớm. Bạn nên đưa trẻ đến chuyên khoa Nhi để khám, xác định nguyên nhân, có hướng điều trị phù hợp.

Bác sĩ sẽ đánh giá thời điểm xuất hiện dấu hiệu dậy thì, tốc độ tăng chiều cao, cân nặng, tuổi xương và chỉ định xét nghiệm nội tiết. Trẻ gái thường được siêu âm tử cung - buồng trứng, chụp X-quang bàn tay để xác định tuổi xương. Một số trường hợp cần chụp cộng hưởng từ não để loại trừ bất thường hệ thần kinh trung ương.

Nguyên nhân dậy thì sớm khác nhau tùy giới tính và độ tuổi xuất hiện dấu hiệu dậy thì. Dậy thì sớm trung ương xảy ra khi trục não - tuyến yên - tuyến sinh dục hoạt động sớm. Nguyên nhân có thể gồm u não, tổn thương hoặc bức xạ tác động đến hệ thần kinh trung ương, các hội chứng di truyền (như McCune-Albright), giãn não thất, suy giáp, tăng sản thượng thận bẩm sinh... Nhiều trường hợp vô căn (không rõ nguyên nhân).

Dậy thì sớm ngoại biên xảy ra khi cơ thể tiết nhiều hormone sinh dục bất thường (estrogen hoặc androgen) từ buồng trứng, tinh hoàn hoặc tuyến thượng thận... mà không do não kích hoạt. Tình trạng này thường liên quan đến khối u, thuốc chứa hormone hoặc rối loạn chuyển hóa.

Nếu dậy thì sớm tiến triển nhanh hoặc ảnh hưởng chiều cao trưởng thành, trẻ có thể được điều trị bằng thuốc ức chế dậy thì theo phác đồ tiêm định kỳ hàng tháng hoặc hàng quý. Một số trường hợp dậy thì sớm có liên quan đến bệnh lý tuyến yên, u não hoặc các bất thường nội tiết khác cần được can thiệp đặc biệt.

Thời điểm ngừng điều trị cho trẻ sẽ được cá nhân hóa tùy theo tuổi sinh học, tuổi xương, tác dụng không mong muốn (nếu có), đồng thuận của gia đình. Khi dừng điều trị, hormone sinh dục được cơ thể sản xuất trở lại, quá trình dậy thì bình thường sẽ tiếp tục. Bé gái có kinh nguyệt trở lại sau khoảng 6-18 tháng.

Nhiều phụ huynh cho rằng, trẻ dậy thì sớm sẽ cao hơn khi trưởng thành do tăng chiều cao nhanh trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, hormone sinh dục cũng làm đầu xương trưởng thành và đóng sớm hơn, khiến trẻ có nguy cơ thấp hơn chiều cao tiềm năng khi trưởng thành nếu không được theo dõi, điều trị phù hợp.

Để hạn chế nguy cơ dậy thì sớm, phụ huynh nên cung cấp cho trẻ chế độ dinh dưỡng cân đối, tránh thừa cân, béo phì, nhất là bé gái. Không nên cho trẻ sử dụng mỹ phẩm sớm hoặc dùng đồ nhựa, vỏ đồ hộp không an toàn... gây ảnh hưởng đến hệ nội tiết.

Phụ huynh nên khuyến khích trẻ tăng cường vận động, ngủ đủ giấc trước 22h và đồng hành về tâm lý khi con có những thay đổi của cơ thể. Khi xuất hiện các dấu hiệu dậy thì sớm, trẻ cần được khám ngay để can thiệp kịp thời.

ThS.BS.CKI Hạp Tiến Lộc

Đơn vị Nhi

Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7