Châu Âu loay hoay tìm cách bảo hộ công nghiệp xanh
EU muốn chấn hưng sản xuất nội khối và giảm phát thải, nhưng kế hoạch gặp tranh cãi khi Pháp muốn tăng bảo hộ, còn Đức lo bị trả đũa.
Mùa thu này, các nhà lập pháp và quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) sẽ tổ chức thảo luận lần cuối về dự thảo Đạo luật Thúc đẩy công nghiệp (IAA), nhằm hỗ trợ tham vọng trở thành "cường quốc công nghiệp sạch".
Dự luật này lần đầu được công bố vào tháng 3, hiện được Nghị viện châu Âu và Hội đồng EU xem xét. IAA hướng đến củng cố ngành sản xuất nội khối bằng cách đẩy nhanh phê duyệt các dự án công nghiệp và tinh gọn thủ tục hành chính.
IAA đặt tham vọng nâng tỷ trọng sản xuất trong nền kinh tế EU từ khoảng 14% hiện nay lên 20% vào 2035. Đồng thời, ngành công nghiệp phải "xanh" hơn, thông qua ưu đãi đáng kể cho sản phẩm carbon thấp trong các lĩnh vực chiến lược.
Ví dụ, Ủy ban châu Âu (EC) đề xuất một số dự án mua sắm công sẽ phải đáp ứng tỷ lệ tối thiểu với sản phẩm xanh được sản xuất tại EU, hay "made in Europe".
Nhưng dự luật này phơi bày bất đồng, rằng châu Âu nên đi xa đến đâu trong việc bảo vệ ngành công nghiệp của mình. Đó cũng chính là nguồn cơn cuộc tranh cãi gay gắt về cách triển khai IAA giữa hai nền kinh tế lớn nhất khối.
Theo 3 nhà ngoại giao EU, Pháp muốn tăng cường các biện pháp bảo vệ hàng "sản xuất tại châu Âu" (made in Europe). Nhưng Đức, nền kinh tế phụ thuộc lớn vào xuất khẩu, lo ngại sẽ kích hoạt trả đũa từ các đối tác thương mại.
Phó chủ tịch điều hành Ủy ban châu Âu (EC) phụ trách chiến lược công nghiệp Stéphane Séjourné là kiến trúc sư chính của dự luật này. Ông mô tả IAA là "sự thay đổi về học thuyết", nhằm bảo vệ các nhà sản xuất châu Âu trước sự cạnh tranh từ hàng nhập khẩu giá rẻ ngoài khối.
Pháp - quê hương của ông Stéphane Séjourné - cũng giữ quan điểm bảo hộ sản xuất nội khối quyết liệt, theo Politico.
Hiệp hội ngành thép châu Âu (Eurofer) cũng lo ngại, IAA quy định 25% lượng thép sử dụng trong dự án công sẽ là loại "carbon thấp", khi không yêu cầu sản xuất tại EU.
"Nếu không yêu cầu chặt chẽ về xuất xứ, mua sắm công và các chương trình hỗ trợ có nguy cơ được cung ứng bằng thép nhập khẩu, làm suy yếu những khoản đầu tư khử carbon tại châu Âu", Eurofer tuyên bố.
Theo một số nguồn tin nội bộ tại EC, quy định xuất xứ "thép xanh" không được áp đặt nhằm tránh căng thẳng thương mại với Mỹ và Ấn Độ. Tuy nhiên, có dấu hiệu cho thấy quan điểm của Eurofer đang nhận được nhiều ủng hộ hơn.
Ngược lại, Đức lo ngại các biện pháp bảo hộ có thể kích hoạt hành động trả đũa nhằm vào EU. Theo một nghị sĩ, các đồng minh và đối tác thương nước ngoài đã bày tỏ quan ngại về một số nội dung mang tính bảo hộ trong dự thảo. "Thủ tướng một số quốc gia gọi điện cho tôi và nói: 'Này, tôi tưởng các ông muốn làm bạn'", một nguồn tin trong Nghị viện châu Âu nói với Politico.
Các bên đang cố gắng tìm điểm cân bằng. Dự thảo IAA gần đây do Ireland - quốc gia đang giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU, đề xuất thay khái niệm "made in Europe" bằng một hệ thống chặt chẽ hơn về mặt pháp lý. Đề nghị này được Ireland đưa ra dựa trên các hiệp định thương mại và quyền tiếp cận thị trường đối với từng loại sản phẩm cụ thể.
Dự thảo cũng đề xuất trao cho Ủy ban châu Âu quyền linh hoạt nới lỏng hoặc từ bỏ các hạn ngạch carbon thấp, nếu những yêu cầu này bị đánh giá là làm tăng chi phí nguyên liệu và đe dọa năng lực cạnh tranh của khối. EC cũng có thể sử dụng quyền này nếu nguồn cung vật liệu "carbon thấp" hạn chế.
Tại Nghị viện châu Âu, IAA dự kiến đối mặt hàng loạt câu hỏi và tranh luận. Ba ủy ban cùng chịu trách nhiệm xem xét dự luật gồm Ủy ban Công nghiệp, Nghiên cứu và Năng lượng; Ủy ban Thị trường Nội địa và Bảo vệ Người tiêu dùng, và Ủy ban Thương mại Quốc tế.
Tương tự các ý kiến bất đồng trong Hội đồng EU, tranh luận chính trị cốt lõi ở EC sẽ xoay quanh việc châu Âu nên hỗ trợ nền công nghiệp nội khối như thế nào để vừa khử carbon vừa duy trì khả năng sinh lời.
Một liên minh ủng hộ công nghiệp nội khối mạnh mẽ hơn đang hình thành, gồm đảng Nhân dân châu Âu (EPP) - nhóm lớn nhất Nghị viện, cùng Renew Europe, Xã hội và Dân chủ (S&D). Các lực lượng này cho rằng EU cần chiến lược công nghiệp quyết liệt hơn để cạnh tranh với Trung Quốc và Mỹ.
Trong khi đó, đảng Xanh lo ngại IAA làm suy yếu tham vọng khí hậu, khi trọng tâm chính sách chuyển từ khử carbon sang nâng cao năng lực cạnh tranh công nghiệp.
