"Çiftlik etkisi"nin sırrı çözülüyor: Astım ve alerjilere karşı koruyucu bakteriler belirlendi

Çiftliklerde büyüyen çocuklarda astım, saman nezlesi ve egzama gibi hastalıkların daha az görülmesinin nedeni yıllardır araştırılıyordu. Bilim insanları, bu doğal koruyucu etkinin arkasında bulunabilecek dokuz bakteri türünü belirledi. Ancak araştırma henüz bu bakterilerin hastalıkları doğrudan önlediğini kanıtlamıyor.

Çocukların bağışıklık sistemlerinin sağlıklı biçimde gelişebilmesi için çevredeki farklı mikroorganizmalarla temas etmesi gerektiği düşüncesi uzun süredir bilim dünyasında tartışılıyor.

“Hijyen hipotezi” olarak bilinen bu yaklaşıma göre aşırı temiz ve mikroorganizmalardan arındırılmış ortamlarda büyümek, bağışıklık sisteminin zararsız maddelere karşı aşırı tepki verme ihtimalini artırabiliyor.

Araştırmacılar, sanayileşmiş ülkelerde çocukluk çağı alerjileri, astım, saman nezlesi ve egzama vakaları artarken çiftliklerde büyüyen çocukların bu hastalıklardan daha az etkilendiğini daha önce birçok kez gözlemlemişti.

“Çiftlik etkisi” olarak adlandırılan bu durumun nasıl ortaya çıktığı ise tam olarak bilinmiyordu.

Almanya’daki Helmholtz Münih ve Ludwig Maximilian Üniversitesi Hastanesi öncülüğündeki ekip, koruyucu etkiyle bağlantılı olabilecek belirli bakteri türlerini tespit etti.

DOKUZ BAKTERİ BELİRLENDİ

Araştırmada Almanya’nın güneyindeki kırsal bölgelerde yaşayan 1.018 okul çağındaki çocuğun yataklarından alınan toz örnekleri incelendi.

Çiftlikte yaşayan çocuklardan 47’sinin bulunduğu işletmelerdeki inek ahırlarından da hava örnekleri toplandı.

Yapılan analizler sonucunda astım ve alerjilere karşı koruyucu etkiyle bağlantılı dokuz bakteri türü belirlendi. Bunlar arasında Romboutsia timonensis ve Glutamicibacter arilaitensis adlı bakteriler de bulunuyor.

Araştırmacılara göre bu bakteriler, astıma karşı gözlenen çiftlik etkisinin yaklaşık üçte ikisini açıklayabiliyor. Saman nezlesi ve atopik egzama üzerindeki koruyucu etkinin ise yaklaşık yarısıyla bağlantılı olabilecekleri belirtiliyor.

Bakteriler, çocukların yataklarından alınan toz örneklerindeki toplam mikroorganizmaların yaklaşık yüzde 6’sını oluşturdu. İnek ahırlarından alınan hava örneklerinde ise bu oran yüzde 25’e yükseldi.

KAYNAĞI İNEKLER OLABİLİR

Bilim insanları, söz konusu bakterilerin ineklerin bağırsaklarında yaşadığını ve hayvan dışkısı yoluyla ahır ortamına yayıldığını düşünüyor.

Ahırlardaki havaya karışan bakteriler veya bakterilerin ürettiği maddeler solunum yoluyla çocukların vücuduna girebiliyor.

Çiftlikte vakit geçiren çocukların bu mikroorganizmaları kıyafetleri ve eşyaları aracılığıyla evlerine taşıması da mümkün görülüyor. Bakterilerin çocukların yataklarındaki toz örneklerinde bulunması, maruziyetin yalnızca ahırla sınırlı kalmadığını gösteriyor.

Bu mikroorganizmalarla karşılaşan, özellikle de çiftliklerde yaşayan çocuklarda astım görülme oranının daha düşük olduğu belirlendi.

BAĞIŞIKLIK SİSTEMİNİ EĞİTİYOR

Astım, saman nezlesi, egzama ve farklı alerji türleri, bağışıklık sisteminin normalde zararsız olan maddelere aşırı tepki vermesi sonucunda ortaya çıkabiliyor.

Araştırmacılara göre çiftlik ortamındaki bakteriler, bağışıklık sisteminin bu maddelere daha dengeli tepki vermesine yardımcı olabilecek metabolitler üretiyor.

Bu maddeler, hücrelerde bulunan AhR adlı bir reseptörü harekete geçiriyor. AhR’nin etkinleşmesi bağışıklık sinyallerini ve bazı genlerin çalışma biçimini değiştirebiliyor.

Orta seviyedeki AhR etkinliğinin güçlü bir iltihap karşıtı tepki oluşturabileceği ve böylece astım ile alerjilerin gelişme ihtimalini azaltabileceği düşünülüyor.

Ancak araştırmacılar, etkinin maruz kalınan miktara bağlı olabileceğine dikkat çekiyor. AhR’nin çok yüksek seviyelerde etkinleşmesi zararlı olabilirken, ahır havasındaki bakteri kaynaklı maddelerin daha düşük ve dengeli bir uyarım oluşturduğu değerlendiriliyor.

NEDEN-SONUÇ KANITLANMADI

Çalışma, belirli bakterilerle astım ve alerjilerin daha az görülmesi arasında güçlü bir bağlantı ortaya koyuyor. Buna rağmen araştırma gözlemsel nitelikte olduğu için bakterilerin hastalıkları doğrudan önlediğini kanıtlamıyor.

Çiftliklerde büyüyen çocukların yaşam biçimi, beslenmesi, hayvanlarla teması, hava kalitesi ve genetik özellikleri gibi başka etkenler de sonuçları etkileyebilir.

Bilim insanlarının bundan sonraki aşamada bakterilerin bağışıklık sistemi üzerindeki etkisini laboratuvar ve klinik çalışmalarla ayrıntılı biçimde incelemesi gerekiyor.

Araştırmacılar, ineklerden bakterilere, ahır havasından çocukların bağışıklık sistemine uzanan zincirin ilk kez bu kadar ayrıntılı biçimde gösterildiğini belirtiyor.

Bulgular doğrulanırsa gelecekte çocukları özellikle astım, saman nezlesi ve egzama gibi yaygın hastalıklardan korumaya yönelik bakteri veya bakteri metaboliti temelli yeni önleyici yöntemler geliştirilebilir.

Ancak uzmanlar, sonuçların çocukların bilinçli olarak kirli ortamlara sokulması veya hijyen kurallarının terk edilmesi gerektiği anlamına gelmediğinin altını çiziyor.