Czy prezydent może odebrać Order Orła Białego Zełenskiemu? Sprawdzamy dane

Trwa dyskusja o odebraniu Wołodymyrowi Zełenskiemu Orderu Orła Białego. Urszula Pasławska z PSL stwierdziła, że to zamieszanie jest efektem "rozdawania orderów na prawo i lewo" przez Andrzeja Dudę, który miał nadać ich rekordową liczbę. Sprawdziliśmy, ile tych odznaczeń nadali kolejni prezydenci i czy rzeczywiście poprzedni prezydent jest rekordzistą.

Prezydent Karol Nawrocki zaproponował, aby odebrać Order Orła Białego prezydentowi Ukrainy. Była to reakcja na decyzję Wołodymyra Zełenskiego o nadaniu imienia "Bohaterów UPA" jednej z jednostek wojskowych. Polski prezydent chce, by decyzja o odebraniu odznaczenia została przedyskutowana przez Kapitułę Orderu Orła Białego na posiedzeniu 8 czerwca.

Zapowiedź prezydencka jest od kilku dni szeroko komentowana i 31 maja 2026 roku była jednym z tematów w programie "Śniadanie Rymanowskiego" w Polsat News. Niektórzy politycy obecni w studiu poparli słowa prezydenta, inni wskazywali, że nie jest to najlepsze rozwiązanie.

Wśród tych drugich była posłanka Urszula Pasławska, wiceprezes Polskiego Stronnictwa Ludowego. Zapytana o to, czy należy odebrać Zełenskiemu odznaczenie, odpowiedziała: "Nie sądzę, żeby to zostało zauważone w Ukrainie, zabranie takiego orderu". Na to prowadzący program Bogdan Rymanowski zareagował: "Już jest burza, jeżeli chodzi o media społecznościowe. Na pewno można to zauważyć". Pasławska kontynuowała: "Są inne możliwości [wpływu] i formaty gospodarcze, dyplomatyczne, które powinniśmy uruchomić". I dodała:

"100 Orderów Orła Białego? Jest pani pewna?" - zapytał wyraźnie zdziwiony dziennikarz. "Takie dane znalazłam" - odparła Pasławska. Dopytana, czy nie chodzi o wszystkie przyznane przez Andrzeja Dudę odznaczenia, odpowiedziała: "Nie sądzę. To do sprawdzenia za chwilę, ale takie informacje znalazłam w sieci". Dla porównania dodała, że Lech Kaczyński nadał 10 tych odznaczeń.

Sprawdziliśmy, ile Orderów Orla Białego nadali poszczególni prezydenci Polski.

Ile orderów nadali prezydenci

Order Orła Białego to najwyższe odznaczenie państwowe w Polsce, którego historia sięga 1705 roku. Jest nadawany za "znamienite zasługi cywilne i wojskowe dla Rzeczypospolitej Polskiej, położone zarówno w czasie pokoju jak i w czasie wojny" - czytamy na stronie prezydenta. Order przyznawany jest - także pośmiertnie - Polakom i obcokrajowcom. Wśród odznaczonych są: Jan Paweł II, Maria Skłodowska-Curie, Ronald Reagan, Czesław Miłosz czy Andrzej Poczobut.

Order nadaje prezydent, który z urzędu jest Wielkim Mistrzem Orderu. Na straży honoru orderu stoi Kapituła Orderu Orła Białego. Jej członków prezydent powołuje na pięć lat spośród osób odznaczonych tym orderem.

Po rozbiorach order przywrócono w 1921 roku, na stronie internetowej prezydenta podano, że "w okresie międzywojennym nadany został 24 obywatelom polskim i 87 cudzoziemcom". Po II wojnie światowej władze PRL zniosły go w 1960 roku. Jako najwyższe odznaczenie państwowe został restytuowany ustawą o orderach i odznaczeniach z października 1992 roku.

Na stronie Prezydent.pl dostępne są dane, które pokazują, komu poszczególni prezydenci, począwszy od Lecha Wałęsy, nadawali Order Orła Białego.

Lech Wałęsa w trakcie całej swojej prezydentury (1990-1995) nadał Order Orła Białego 40 osobom. Wśród nich znaleźli się m.in.: Jan Paweł II, Czesław Miłosz, kardynał Stefan Wyszyński (pośmiertnie) i Tadeusz Mazowiecki. Aż 23 osoby odznaczył w ostatnim roku kadencji.

Po Wałęsie urząd prezydenta RP objął Aleksander Kwaśniewski. Podczas 10 lat prezydentury (1995-2005) nadał 68 Orderów Orła Białego. W 1996 roku przyznał najwięcej z nich - 13, a najmniej w 2000 roku - jeden. Kwaśniewski nadał Order Orła Białego przykładowo Jackowi Kuroniowi, Markowi Edelmanowi, królowej brytyjskiej Elżbiecie II, ale też dwóm prezydentom ukraińskim - Leonidowi Kuczmie i Wiktorowi Juszczence.

Lech Kaczyński w latach 2006-2010 Orderem Orła Białego odznaczył łącznie 29 osób. Najwięcej z nich uhonorował w 2006 i 2009 roku - po osiem osób. Wśród nich byli: działaczka opozycji antykomunistycznej Anna Walentynowicz, kardiochirurg i polityk Zbigniew Religa, rotmistrz Witold Pilecki (pośmiertnie).

Bronisław Komorowski w trakcie pięciu lat prezydentury (2010-15) nadał order 38 osobom. Uhonorował nim m.in. Wisławę Szymborską i Petra Poroszenkę, ukraińskiego prezydenta.

Urszula Pasławska miała rację - Andrzej Duda rzeczywiście nadał najwyższe polskie odznaczenie ponad 100 osobom. W ciągu dwóch kadencji (2015-2025) wyróżnił 108 osób, z czego większość w czasie pierwszej kadencji. W samym 2018 roku Orderem Orła Białego odznaczył 29 osób - 28 z nich pośmiertnie. Wśród nich znaleźli się m.in.: Ignacy Daszyński, Roman Dmowski, Maria Skłodowska-Curie oraz Stefan Żeromski. To Andrzej Duda nadał Order Orła Białego Wołodymyrowi Zełenskiemu.

Kogo odznaczył Karol Nawrocki

Prezydent Karol Nawrocki do 1 czerwca 2026 roku orderem uhonorował cztery osoby. 11 listopada 2025 roku wręczył odznaczenie pisarzowi Waldemarowi Łysiakowi oraz nadał je dziennikarzowi Andrzejowi Poczobutowi. Ten odebrał order 3 maja 2026 roku po uwolnieniu przez białoruskie władze. Natomiast 6 marca 2026 Nawrocki wręczył najwyższe państwowe odznaczenie działaczowi opozycji z czasów PRL Czesławowi Nowakowi i artyście Stanisławowi Radwańskiemu.

Łącznie prezydenci Polski po 1992 roku nadali to odznaczenie 287 osobom.

Czy prezydent może odebrać Order Orła Białego?

Pisaliśmy już w tvn24.pl, że prezydent może odebrać Order Orła Białego z własnej inicjatywy. Zezwala mu na to art. 36 ustawy o orderach i odznaczeniach. Pozbawienie orderu jest możliwe w dwóch przypadkach: gdy order nadano w wyniku wprowadzenia w błąd lub odznaczony dopuścił się czynu, wskutek którego stał się niegodny orderu.

Po podjęciu decyzji prezydent musi zwrócić się tylko do kapituły orderu z wnioskiem o wydanie opinii. Ta nie jest dla niego wiążąca.

Co istotne, kiedy prezydent wyda postanowienie o odebraniu orderu, musi jeszcze podpisać je premier. Wynika to z zapisów konstytucji, która stanowi, że "akty urzędowe prezydenta wymagają kontrasygnaty premiera". Z takiej konieczności zwolnione jest nadawanie odznaczeń, ale odbieranie wymaga już kontrasygnaty.

Jak zauważa więc w swojej pracy "Pozbawienie orderu lub odznaczenia przez Prezydenta RP" dr Mateusz Radajewski, konstytucjonalista z Uniwersytetu SWPS we Wrocławiu, "pozbawienie orderu lub odznaczenia nie jest jedynie decyzją Prezydenta RP, lecz wymaga także zgody Prezesa Rady Ministrów". Prezydenckie postanowienie kontrasygnowane przez premiera publikuje się w Monitorze Polskim.