Tôi lo nếu dùng AI quá nhiều, con sẽ không còn muốn tự suy nghĩ, tự viết nữa. Nhưng nếu cấm hoàn toàn, liệu con có bị tụt hậu?
Đọc thông tin New York sẽ cấm học sinh trường công đến lớp 8 sử dụng AI từ năm học 2026-2027, tôi lập tức nghĩ đến trường hợp của con mình. Con tôi cũng từng ngồi trước bàn học, loay hoay với bài tập làm văn. Đề bài không quá khó, chỉ yêu cầu "viết về một trải nghiệm đáng nhớ của em với gia đình". Con ngồi hàng chục phút mà vẫn chưa viết được câu nào, rồi quay sang hỏi tôi: "Con nhờ ChatGPT được không?".
I bảo con khoan hỏi, trước hết hãy kể xem con định viết gì? Con nói về một lần đi chơi xa, bị lạc khỏi bố mẹ vài phút rồi được một chú bảo vệ giúp đỡ. Tôi bảo con cứ viết những gì mình nhớ, không cần hay, không cần giống văn mẫu. Con viết được một đoạn khá vụng về, có câu dài, câu ngắn, vài lỗi chính tả.
Sau đó, tôi cho con dùng AI để góp ý. Tất nhiên, nó nhanh chóng chỉ ra lỗi câu chữ, gợi ý cách diễn đạt và giúp đoạn văn trở nên bay bổng, mạch lạc, hoàn hảo hơn. Nhưng khi đọc lại, tôi thấy nó xa lạ, không giống những gì con viết. Đúng là AI có thể viết một bài văn hay hơn con, nhưng điều tôi sợ là một ngày nào đó, con sẽ không còn muốn tự viết nữa.
Nếu mỗi khi gặp một bài khó, con lập tức hỏi AI; mỗi khi không biết diễn đạt, con nhờ AI viết hộ; mỗi khi cần tìm một ý tưởng, con chờ máy đưa ra, thì liệu khả năng suy nghĩ độc lập của con có dần yếu đi? Trẻ con vốn thích những con đường dễ dàng. Nếu có một công cụ có thể làm thay phần khó nhất của việc học chỉ trong vài giây, việc các em lựa chọn nó là điều dễ hiểu.
Ở góc độ đó, tôi hiểu vì sao New York muốn hạn chế AI với học sinh nhỏ tuổi. Trẻ cần có thời gian để tự đọc, tự viết, tự tính toán, tự mắc lỗi và tự tìm cách sửa lỗi. Những năng lực ấy không thể hình thành nếu quá trình học tập liên tục bị một công cụ thông minh làm thay.
Nhưng rồi tôi lại có một nỗi lo khác: nếu cấm hoàn toàn thì sao? AI không phải một trào lưu sẽ biến mất sau vài năm. Nó đang thay đổi cách con người học tập và làm việc, và có lẽ những đứa trẻ hôm nay sẽ lớn lên trong một thế giới mà biết sử dụng AI cũng giống như biết sử dụng máy tính hay Internet.
Nếu những học sinh khác được học cách đặt câu hỏi cho AI, kiểm chứng thông tin, sử dụng AI để nghiên cứu và sáng tạo, còn con tôi bị cấm tiếp cận hoàn toàn, liệu con có bị tụt hậu? Tôi không muốn con mình trở thành người phụ thuộc vào AI. Nhưng tôi cũng không muốn vì sợ công nghệ mà con lớn lên trong một "vùng an toàn" không giống với thế giới thật.
Cấm thì có thể bảo vệ được một phần khả năng tự học của trẻ, nhưng liệu có ngăn được các em tiếp xúc với AI bên ngoài trường học? Một học sinh có thể không được dùng AI trong lớp nhưng vẫn có điện thoại ở nhà. Khi đó, nhà trường có thể kiểm soát việc sử dụng đến đâu?
Tôi nghĩ vấn đề nằm ở chỗ chúng ta đang đứng trước một công cụ quá mạnh, trong khi cách giáo dục và đánh giá học sinh vẫn chưa kịp thay đổi. Vấn đề là cho học sinh dùng AI vào việc gì, ở độ tuổi nào và với giới hạn ra sao? Đây là câu chuyện chúng ta muốn chuẩn bị cho con mình như thế nào trước một công nghệ mà chính người lớn cũng đang học cách thích nghi.
Theo bạn, Việt Nam có nên cấm hoàn toàn học sinh sử dụng AI, hay nên tìm một cách khác để vừa bảo vệ khả năng tự học, vừa giúp các em không bị tụt hậu trước công nghệ?
Bảo Nam
