NASA'nın Chandra Teleskobu, Kara Delik M87'nin Jetini En Ayrıntılı Görüntüledi

NASA’nın Chandra X-ışını Uzay Teleskobu, tarihte ilk kez görüntülenen kara delik M87’den uzaya fırlayan dev parçacık jetini şimdiye kadarki en ayrıntılı haliyle gözlemledi. Yeni veriler, kara deliklerin galaksileri nasıl etkilediğini anlamak için önemli ipuçları sunuyor

Gökbilimciler, NASA’nın Chandra X-ışını Uzay Teleskobu ile Messier 87 galaksisinin merkezindeki süper kütleli kara delik M87*’yi yeniden mercek altına aldı.

M87*, 2019 yılında yayımlanan tarihi görüntüyle insanlığın doğrudan görüntülediği ilk kara delik olarak bilim tarihine geçmişti. Dünya’dan yaklaşık 55 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bu dev kara delik, Güneş’in yaklaşık 6,5 milyar katı kütleye sahip.

Kara delik, çevresindeki gaz ve tozu yutarken maddenin bir kısmı kutup bölgelerine yönleniyor ve ışık hızına yakın hızlarla uzaya fırlatılıyor. “Jet” adı verilen bu parçacık akışları, binlerce ışık yılı boyunca uzanabiliyor.

X-IŞINLARINDA EN NET BAKIŞ

M87*’nin jetleri daha önce görünür ışık ve kızılötesi gibi farklı dalga boylarında görüntülenmişti. Ancak Chandra’nın yeni gözlemleri, bu yapıya X-ışınlarında şimdiye kadarki en ayrıntılı bakışı sağladı.

Yeni veriler, jetin sanılandan daha karmaşık ve hareketli olduğunu gösteriyor. Daha önce birbirine karışmış gibi görünen bazı yapılar artık ayrı ayrı seçilebiliyor. Bu da gökbilimcilere jetin 10 yılı aşan süreçte nasıl değiştiğini izleme imkânı veriyor.

Araştırmayı yöneten Laval Üniversitesi’nden Camille Poitras, jetlerdeki değişimlerin daha önce de görüldüğünü ancak X-ışınlarında bu ayrıntı düzeyine ilk kez ulaşıldığını belirtti.

IŞIKTAN HIZLI GİBİ

Gözlemlerde jet içindeki bazı yapıların ışık hızından beş kat hızlı hareket ediyormuş gibi göründüğü aktarıldı. Ancak bu, fizik kurallarının değiştiği anlamına gelmiyor.

Einstein’ın özel görelilik kuramına göre kütlesi olan hiçbir şey ışık hızına ulaşamaz ya da onu aşamaz. Buradaki görüntü, “ışık üstü hareket” olarak bilinen bir optik yanılsamadan kaynaklanıyor.

Madde, ışık hızına çok yakın hızlarda Dünya’ya doğru belirli bir açıyla hareket ettiğinde, olduğundan daha hızlı ilerliyormuş gibi görünebiliyor.

GALAKSİYİ ETKİLİYOR

Süper kütleli kara delikler yalnızca madde yutan kozmik devler değil. Aynı zamanda çevrelerine büyük miktarda enerji yayıyorlar. Bu enerji, jetler aracılığıyla galaksinin içine taşınabiliyor.

Bu nedenle M87* gibi kara deliklerin jetleri, içinde bulundukları galaksinin evrimini de etkileyebilir. Jetler, galaksideki gazın ısınmasına, yıldız oluşumunun değişmesine ve galaktik yapının şekillenmesine katkı sağlayabilir.

Araştırmacılara göre Chandra’nın yeni gözlemleri, kara deliğe yakın bölgelerde açığa çıkan enerjinin galaksiye nasıl taşındığını anlamak için önemli bir adım.