Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, önceki gün, 2027-2029 yıllarını kapsayan Orta Vadeli Program’ı (OVP) açıkladı. Programda bu yılların bütçelerine ilişkin ödenek teklif tavanları paylaşılırken, savunmaya ayrılan paylar dikkat çekti. Tavanlar genellikle yıl sonunda, bütçe olarak hayata geçiyor.
OVP’ye göre Millî Savunma Bakanlığına 2027 yılında 1 trilyon 532 milyar 647 milyon lira (yaklaşık 31 milyar 650 milyon dolar) ödenek tavanı ayrıldı. Bu ödeneğin genel bütçedeki kamu idareleri içerisindeki payı yüzde 6,1 oldu. MSB’ye ayrılan tavanın 2028 yılında 1 trilyon 799 milyara, 2029 yılında ise 2 trilyon 65 milyara ulaşması öngörüldü. MSB’nin 2026 bütçesi ise 822 milyar liraydı. Yani bütçe 2026’dan 2027’ye yüzde 86, 2026’dan 2029’a ise yüzde 151 artıyor.
MSB’nin 2027 ödenek tavanının 936 milyar lirası mal ve hizmet alım giderleri, 501 milyarı ise personel giderleri için planlandı. Yani mal ve hizmet alımları için harcanacak kaynak, personel giderlerinin neredeyse iki katı oldu. Oysa 2026 bütçesinde mal ve hizmet alımları, personel giderlerinin aşağısındaydı. Personel giderlerine 395 milyar, mal ve hizmet alım giderlerine 362 milyar lira ayrılmıştı.
Makasın mal ve hizmet alım giderleri yönüne, bu denli açılması; Cumhuriyet’e konuşan uzmanlarca “Eurofighter bedeli” olarak değerlendirildi.
Türkiye, İngiltere ile geçtiğimiz yıl 20 Eurofighter savaş uçağı alımı konusunda anlaşmaya varmış, anlaşma bedelini “Yaklaşık 5,4 milyar sterlin” olarak duyurmuştu. Bu, yaklaşık 350 milyar liraya denk geliyor.
Cevdet Yılmaz, OVP’yi sunarken, “Savunma sanayisinde kendi teknolojisini geliştiren, kendi ihtiyaçlarını karşılayabilen ve yüksek katma değer üreten bir Türkiye hedefliyoruz. Bu kapsamda savunma harcamalarını yüzde 229 artırıyoruz. Güvenliğin olmadığı yerde ne kalkınma ne demokrasi olur” diye konuştu.
Yılmaz’ın verdiği yüzde 229 oranını MSB ne bir yılda ne de üç yılda tek başına karşılıyor. Burada MSB’yle birlikte Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) bütçesi ile Savunma Sanayii Destekleme Fonu’nun (SSDF) da hesaba katıldığı anlaşılıyor. OVP’de SSB ile ilgili veri bulmak mümkün. SSB’nin bütçesi, 2026’ya göre yüzde 39 artışla 2 milyar 158 milyon liraya yükseliyor. Ancak yüz milyarlarca lira verginin aktarıldığı SSDF’deki tablo belirsiz.
1985’te kurulan SSDF’nin amacı, SSB’nin yıllık faaliyet raporlarında “TSK’de modernizasyonun sağlanması ve modern savunma sanayisi kurulması için gerekli kaynağın ayrılması” şeklinde açıklanıyor. Bu raporlarda verilerin “gizlilik gerekçesiyle” paylaşılmadığı yazıyor. Sayıştay’ın SSB’ye ilişkin son 2024 raporunda ise SSDF’nin ana kaynağı olarak gelir vergisine, kurumlar vergisine, motorlu taşıtlar vergisine, veraset ve intikal vergisine işaret ediliyor. Raporda 2024 yılında SSDF için 215 milyar liranın toplandığı, bunun 168 milyarının mal ve hizmet alım giderlerine harcandığı yazıyor. Bu, aynı yıl MSB’ye ayrılan kaynağın (440 milyar lira) neredeyse yarısını oluşturuyor. Daha sonraki yıllara ilişkin SSDF verilerine ise ulaşılamıyor.
Tüm bunlar birlikte değerlendirildiğinde, savunma harcamalarının son yıllarda önemli ölçüde arttığı görülüyor. Bunun sebepleri arasında bölgesel çatışmalar ve artan savunma sanayisi yatırımları sayılıyor. Artışın NATO’nun yüzde 5 harcama hedefiyle paralel olduğu da görülüyor. 2023’te MSB bütçesi 182 milyar lira, SSB bütçesi 344 milyon liraydı. Bunların toplamı, Ocak 2023 dolar kuruyla 9,7 milyar dolardı. 2027’de ise yine dolar bazında 3’e katlanmış oldu. 2027’de yüzde 6,1 olan bütçedeki kamu idareleri içerisindeki MSB payı, 2023’te yüzde 4,1’di. SSDF ise soru işareti.
