Phát triển vaccine ngừa Sarbecovirus bằng AI, không cần kim tiêm

Vaccine do nhóm nghiên cứu từ Đại học Cambridge và Đại học Southampton phối hợp phát triển. Trong thử nghiệm giai đoạn đầu, 39 tình nguyện viên khỏe mạnh đã tham gia đánh giá độ an toàn và khả năng tạo đáp ứng miễn dịch của vaccine. Kết quả ban đầu cho thấy vaccine an toàn, dung nạp tốt, kích hoạt đáp ứng miễn dịch.

Theo nhóm nghiên cứu, đây là lần đầu tiên một vaccine có thành phần hoạt tính được thiết kế hoàn toàn bằng mô phỏng máy tính được đưa vào thử nghiệm trên người.

Một chi tiết đáng chú ý khác là vaccine được đưa vào cơ thể bằng công nghệ vi tia áp lực cao qua da, không dùng kim tiêm truyền thống. Phương pháp này có thể giúp việc triển khai tiêm chủng trên diện rộng trở nên nhanh hơn, đồng thời giảm rào cản tâm lý với những người e ngại tiêm bằng kim.

Về bào chế, đại diện nhóm nghiên cứu cho biết ứng viên này được phát triển theo hướng "vaccine phổ quát", nhằm bảo vệ cơ thể trước nhiều virus thuộc nhóm Sarbecovirus, trong đó có SARS-CoV-2 gây ra đại dịch Covid-19, cùng một số virus họ hàng có nguy cơ lây từ động vật sang người. Các kết quả được công bố trên Journal of Infection.

Điểm khác biệt của công nghệ này nằm ở cách tạo kháng nguyên. Thay vì bám theo từng chủng virus đang lưu hành rồi liên tục cập nhật, nhóm khoa học đã sử dụng AI để phân tích dữ liệu trình tự gene của toàn bộ nhóm Sarbecovirus đã được ghi nhận, từ đó thiết kế một "siêu kháng nguyên" chứa những đặc điểm chung, ổn định nhất của cả họ virus.

Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp vaccine không chỉ đối phó với các biến thể hiện có mà còn duy trì hiệu quả trước những virus liên quan chưa xuất hiện ở người. Nói cách khác, thay vì chạy theo virus sau mỗi đợt đột biến, giới nghiên cứu muốn tạo ra một nền tảng phòng ngừa mang tính chủ động hơn cho các đợt bùng phát trong tương lai.

Dù vậy, các nhà khoa học cũng nhấn mạnh đây mới là bước khởi đầu. Thử nghiệm giai đoạn đầu chủ yếu nhằm kiểm tra tính an toàn, chưa đủ để khẳng định hiệu quả bảo vệ trong thực tế. Giai đoạn nghiên cứu tiếp theo sẽ cần được mở rộng trên quy mô lớn hơn, với nhóm người tham gia đa dạng hơn để xác định mức độ bảo vệ rộng và bền vững của vaccine.

Trong bối cảnh các tác nhân gây bệnh mới liên tục xuất hiện, kết quả này được xem là tín hiệu tích cực cho nỗ lực ứng dụng AI trong phát triển vaccine. Nếu được chứng minh hiệu quả ở các giai đoạn tiếp theo, mô hình thiết kế "đi trước dịch bệnh" này có thể mở ra hướng chuẩn bị mới cho những mối đe dọa y tế toàn cầu trong tương lai.