Phụ nữ Việt mở nhà hàng Việt tại Ladakh, Ấn Độ

Giữa tháng 4, những tia nắng bắt đầu làm ấm mặt đất và không khí báo hiệu mùa đông ở Ladakh sắp kết thúc. Dù vậy, sau một đêm đóng băng, nước trong đường ống ở nhà hàng của chị Thảo mới bắt đầu tan chảy. Người phụ nữ 38 tuổi cùng bốn nhân viên đứng cạnh đống chén bát, chờ từng giọt nước nhỏ xuống bồn rửa. Đến gần trưa, khi nhiệt độ tăng lên, nước mới chảy thành dòng.

Đây là khó khăn quen thuộc mà chị đối mặt trong ba năm Thái Thảo mở nhà hàng Việt ở Ladakh.

Chị Thảo là bà chủ ba homestay ở phường Sài Gòn, TP HCM. Năm 2018, chị lần đầu đến Ladakh, vùng đất nằm giữa hai dãy Himalaya và Karakoram, có độ cao trung bình hơn 3.500 m so với mực nước biển. Địa hình đặc thù khiến nơi này có khí hậu khắc nghiệt, mùa đông kéo dài từ tháng 10 đến tháng 5 năm sau với nhiệt độ có thể xuống âm 30 độ C.

Tuy nhiên, những dãy núi đá nhiều màu, hồ nước mặn và các tu viện cổ nằm giữa thung lũng phủ tuyết đã cuốn hút Thảo. Sự yên tĩnh của Ladakh khiến chị quay lại nơi này nhiều lần.

Trong những chuyến đi tour, chị nhận thấy nhiều du khách châu Á khó thích nghi với đồ ăn địa phương. Ẩm thực Ladakh đơn giản, người dân chủ yếu ăn các món đậu hầm nêm nhiều gia vị, dùng kèm bánh làm từ lúa mạch hoặc bột mì. Một lần mời người bản địa ăn thử bánh mì Việt Nam, Thảo bất ngờ khi họ tỏ ra thích thú. Ý định mở một nhà hàng Việt tại đây bắt đầu hình thành.

Năm 2022, chị Thảo quay lại Ladakh để thuê khu đất trống rộng khoảng 800 m2 ở trung tâm Leh, cách khu chợ khoảng 10 phút đi bộ. Khu đất có phía sau nhìn ra núi tuyết, phía trước là tuyến đường tập trung nhiều khách sạn và cửa hàng lưu niệm.

Quá trình xây dựng nhà hàng khó khăn hơn nhiều so với tưởng tượng của chị. Ở Ladakh gần như không có dịch vụ thi công trọn gói nên chị phải tự lo mọi khâu, từ mua gỗ, tìm xưởng cưa, thuê thợ đóng bàn ghế đến liên hệ người chở cát, đá và bê tông. Vật liệu khan hiếm, thợ làm theo từng công đoạn khiến một hạng mục nhỏ cũng mất vài ngày mới xong.

Làm việc quá sức giữa thời tiết khắc nghiệt, chị Thảo bị sốc độ cao nặng, phải nhập viện cấp cứu. Ở độ cao hơn 3.500 m, lượng oxy tại Ladakh thấp hơn đồng bằng khoảng 35%, dễ gây đau đầu và mất sức.

Cuối năm 2022, nhà hàng tên Sài Gòn BBQ and Hotpot in Ladakh hoàn thiện với sức chứa khoảng 60 khách, có cả không gian trong nhà và ngoài sân.

Xây xong nhà hàng, Thảo tiếp tục phải giải bài toán nguyên liệu. Mỗi bó rau hay miếng thịt ở Ladakh đều phải vượt núi, trải qua nhiều chặng bay và mất nhiều ngày mới tới nơi. Nhà hàng phục vụ khoảng 20 món Việt như phở, cơm, gỏi cuốn, lẩu, các món kho và canh. Để có đủ nguyên liệu, chị Thảo tự mang các loại gia vị, bánh tráng, nấm khô và mắm ruốc từ Việt Nam sang Ladakh. Thịt bò, thịt heo cùng sả, ớt Thái, nấm, xà lách và bắp tiếp tục được vận chuyển bằng đường hàng không từ Delhi lên.

Thực tế vận hành khó khăn hơn chị tính toán khi những chuyến bay liên tục bị hủy vì thời tiết xấu. Có lần, bão tuyết khiến chuyến hàng chở rau từ Delhi bị hoãn. Nhà hàng không còn đồ dự trữ, khi hàng đến nơi nhiều thứ đã hư hỏng. Xót tiền và công sức, chị Thảo ngồi giữa sân sau nhà hàng, mở từng thùng thực phẩm đang rã đông cố lựa lại những phần còn dùng được để vớt vát.

"Lúc đó tôi bế tắc và nghĩ đến chuyện bỏ cuộc", chị nói.

Nhưng vài ngày sau, một nhóm du khách Indonesia ghé quán ăn. Họ liên tục khen ngợi hương vị món Việt và hứa sẽ đến Việt Nam du lịch trong thời gian tới. Lời động viên bất ngờ giúp chị Thảo nguôi ngoai, tự an ủi bản thân và quyết định "cho mình thêm một cơ hội".

Đến khoảng tháng 5/2023, khi thời tiết ấm dần, chị thuê phụ nữ ở các làng gần đó trồng rau hữu cơ như cải bó xôi, cà rốt, khoai tây và bông cải giao cho nhà hàng mỗi sáng. Nhờ đó, nguồn cung nguyên liệu dần ổn định.

Dù vậy, nhà hàng của chị Thảo cũng chỉ mở cửa khoảng 6 đến 7 tháng, thường từ giữa tháng 3 đến giữa tháng 11. Vào giữa mùa đông Ladakh, chị đóng cửa về Việt Nam vì thời tiết khắc nghiệt, khách thưa và hệ thống nước thường xuyên đóng băng.

Dù vận hành theo mùa, chi phí đầu vào cao, lợi nhuận không như kỳ vọng nhưng sự đón nhận của khách với ẩm thực Việt là niềm vui lớn, động viên Thảo.

Trong số khách quen có anh Nurbo, 37 tuổi, sống ở làng Uley cách khoảng 80 km. Anh tình cờ biết đến nhà hàng nhưng sau lần ghé đầu tiên đã "mê mẩn" đồ ăn Việt và quay lại đều đặn suốt 3 năm. Anh nói ẩm thực Việt với các món như phở gà, chả giò, gỏi cuốn và lẩu có vị mặn, ngọt, cay hài hòa, khác với khẩu vị Ladakh vốn thiên về vị cay đơn thuần.

Từ khách, anh trở thành người bạn và chứng kiến quá trình chị Thảo xây dựng nhà hàng. Anh kể chị luôn cố gắng giữ hương vị nguyên bản của món Việt, trong đó có nước mắm đặc trưng và nước dùng thanh. Ban đầu, nhiều người thấy lạ, nhưng dần quen với cách nêm nếm này. Anh cũng cho biết với một số khách Ấn Độ, khẩu vị quen vị ngọt hơn nên việc điều chỉnh nhẹ trong món ăn giúp họ dễ tiếp nhận hơn.

Ở Ladakh, phần lớn khách là người trekking đường dài, bữa ăn thường chỉ xoay quanh sandwich hoặc đậu hầm để nhanh lấy lại sức. Khi nhà hàng Việt xuất hiện, thói quen đó thay đổi. Bữa ăn không vội vã mà trở thành khoảng thời gian ngồi lại, ví dụ như món lẩu.

"Cách ăn của người Việt khiến bữa ăn trở nên gắn kết hơn", anh nói.