Trung Quốc dẫn đầu sản xuất robot hình người nhưng phần lớn chỉ phục vụ trung tâm đào tạo, không dùng thực tế

Trung Quốc sản xuất hàng nghìn robot hình người mỗi năm, nhưng hiện chỉ một phần nhỏ được mua để phục vụ công việc ngoài đời thực.

Theo công ty nghiên cứu thị trường Smart Analytics Global (SAG), Trung Quốc chiếm 97% số robot hình người xuất xưởng nửa đầu năm nay. Cụ thể, sản lượng toàn cầu tính đến hết tháng 6 đạt 19.100 robot, tăng 272% so với cùng kỳ năm trước, với 5 công ty hàng đầu đều đến từ Trung Quốc.

Vị trí dẫn đầu "đổi chủ" khi Agibot thế chỗ Unitree để đứng số một với 8.400 robot, Unitree xếp thứ hai với 5.900 robot. Năm ngoái, hai công ty này áp đảo thị trường khi xuất xưởng hơn 5.000 robot mỗi hãng. Những cái tên nổi bật khác gồm Galbot, UBTech, Leju, cũng sản xuất vài trăm robot hình người hoặc hơn mỗi năm.

Vậy ai đang mua lượng robot hình người hùng hậu này? Một số người tiêu dùng mua để trải nghiệm, các công ty mua với mục đích biểu diễn hoặc làm việc, trong khi trường đại học mua phục vụ giáo dục và nghiên cứu. Nhưng theo Financial Times, nhiều hãng robot hình người Trung Quốc đang kiếm phần lớn doanh thu từ bán sản phẩm cho những trung tâm đào tạo được chính phủ hậu thuẫn.

Khi bỏ ra 159.800 nhân dân tệ (23.680 USD) để mua phiên bản nữ của robot đồng hành U1 Pro do công ty UBTech chế tạo, nhà đầu tư Song ở Bắc Kinh biết rằng nó sẽ không nấu ăn hay lau nhà. Với anh, điều quan trọng là trở thành một trong những cá nhân đầuונים ở Trung Quốc sở hữu robot hình người dành cho người tiêu dùng.

Yang, người đam mê công nghệ 30 tuổi đến từ tỉnh Vân Nam, cũng mua robot U1 Pro phiên bản nữ với lý do tương tự. "Tôi thường xuyên mua thiết bị tự động và sản phẩm công nghệ mới nổi", anh nói với SCMP, thừa nhận bản thân "không kỳ vọng quá cao".

Với nhiều người mua sớm như Song và Yang, sức hút không nằm ở tính tiện dụng hàng ngày mà là đón đầu công nghệ tiên tiến.

UBTech cho biết, dòng sản phẩm U1 đã nhận được 13.361 đơn đặt hàng tính đến 30/6, chưa đầy một tháng sau khi mở bán trước, dự kiến bắt đầu giao hàng ngày 16/9. Dòng sản phẩm gồm ba mẫu Lite, Pro, Ultra, từ loại chỉ có một phần cơ thể đến robot hình người kích thước đầy đủ, với giá dao động khoảng 119.800-990.000 nhân dân tệ (17.820-147.270 USD). Theo UBTech, chúng được thiết kế chủ yếu để làm bạn đồng hành cảm xúc với khả năng biểu lộ nét mặt, tương tác bằng giọng nói và trò chuyện nhờ AI.

Ngoài phục vụ người tiêu dùng thông thường, robot hình người cũng có thể biểu diễn hoặc làm việc cho những công ty có nhu cầu. Ví dụ, tại Nhật Bản, hãng Japan Airlines triển khai thử nghiệm robot hình người từ đầu tháng 5 như một giải pháp lâu dài cho tình trạng thiếu hụt lao động. Đội robot này do công ty Unitree sản xuất, giúp vận chuyển hành lý và hàng hóa của hành khách tại sân bay Haneda, nơi phục vụ hơn 60 triệu lượt khách mỗi năm.

Startup Matrix Robotics tại Thượng Hải sản xuất robot hình người AI. Sản phẩm chủ lực Matrix-3 có giá 99.000 USD, cao gần 1,7 m và trang bị bàn tay có khả năng thực hiện những chuyển động tinh vi. Theo nhà sáng lập kiêm CEO Allen Zhang, công ty đã nhận khoảng 1.000 đơn đặt hàng, bao gồm các chuỗi cà phê và khách sạn. Tính đến đầu tháng 6, Matrix mới chỉ sản xuất vài trăm robot Matrix-3, nhưng công ty cho biết có thể giao 5.000 robot ngay trong năm nay, tùy vào số lượng đơn đặt hàng.

Startup EngineAI tại Thâm Quyến cho biết, ngoài biểu diễn như nhảy múa hay đấm bốc, robot hình người kích thước thật của họ cũng có thể làm bảo vệ và hướng dẫn viên bảo tàng. Phiên bản cơ bản có giá 180.000 nhân dân tệ (26.600 USD). "Bước tiếp theo là chuyển sang các tình huống thực tế hơn", Issac Li, người đứng đầu bộ phận marketing của EngineAI, nói với AP.

Trong khi đó, theo CNBC, gần 3/4 doanh thu robot hình người của Unitree trong 9 tháng đầu năm 2025 đến từ lĩnh vực giáo dục và nghiên cứu, với bên mua là trường đại học và tổ chức khác.

Những trường hợp sử dụng trên có thể không chiếm đa số. Georg Stieler, nhà phân tích robot chuyên tư vấn cho doanh nghiệp Trung Quốc, chia sẻ với Reuters, 50-70% robot hình người xuất xưởng năm nay có thể được đưa vào trung tâm thay vì làm việc thực sự.

Những trung tâm này thường do chính quyền địa phương và nhà sản xuất robot đồng tài trợ, tạo ra dữ liệu huấn luyện rồi bán lại cho chính các hãng robot để cải tiến công nghệ. Chỉ một phần nhỏ dữ liệu được bán cho doanh nghiệp ngoài lĩnh vực robot, chẳng hạn nhà sản xuất ôtô, để dùng trong dây chuyền lắp ráp.

Theo kế hoạch phát triển lĩnh vực robot hình người, Trung Quốc khuyến khích chính quyền địa phương xây dựng các trung tâm huấn luyện quy mô lớn, nơi con người "dạy" robot cách thực hiện nhiệm vụ vật lý thông qua điều khiển từ xa. Điều này góp phần thúc đẩy làn sóng startup robot, với gần 370 startup ra đời trong hai năm qua.

"Mô hình này lan rộng nhanh chóng vì giúp giảm chi phí xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm thiết bị và tổ chức đội ngũ điều khiển từ xa", Poe Zhao, nhà phân tích độc lập về Trung Quốc kiêm nhà sáng lập nền tảng phân tích công nghệ Hello China Tech, giải thích.

Theo công ty tư vấn Interact Analysis, tính đến tháng 6, hơn 90 trung tâm đào tạo đã được thành lập hoặc đang xây dựng trên khắp Trung Quốc. Các trung tâm hàng đầu cho biết, họ tạo ra hơn 10 triệu điểm dữ liệu mỗi năm. Giá cả khác nhau, nhưng một người bán tiết lộ với Financial Times, mức giá cho dữ liệu huấn luyện điệu nhảy robot 5 phút có thể lên tới một triệu nhân dân tệ (148.000 USD).

Làn sóng xây trung tâm đào tạo cũng đang định hình lại các dự báo của ngành. Ngân hàng Morgan Stanley đã nâng ước tính về số lượng robot hình người Trung Quốc được bàn giao năm 2026 từ 28.000 lên 50.000, với lý do nhu cầu mua hàng từ chính quyền địa phương và người dùng thương mại cao hơn dự kiến.

Với nhà sản xuất và nhà phân phối robot, trung tâm đào tạo mang tới nguồn thu đáng kể trong bối cảnh nhu cầu thương mại còn hạn chế. Công ty Leju tại Thâm Quyến cho biết, trung tâm đào tạo chiếm 45% doanh số bán robot hình người Kuavo chủ lực của hãng năm ngoái, trở thành nguồn doanh thu lớn nhất.

UBTech tiết lộ nhận được 140 triệu nhân dân tệ (21 triệu USD) giá trị đơn hàng từ các trung tâm đào tạo do chính phủ hậu thuẫn năm 2025. Dù vẫn thua lỗ, công ty cho biết đơn giao robot chiếm 41% trong tổng doanh thu 2 tỷ nhân dân tệ năm ngoái, và kỳ vọng đơn đặt hàng từ chính phủ sẽ thúc đẩy tăng trưởng hơn nữa trong năm nay.

Những người ủng hộ lập luận, trung tâm đào tạo sẽ giúp xây dựng ngành robot và chuỗi cung ứng, dẫn chứng ví dụ về xe điện và pin mặt trời - những lĩnh vực Trung Quốc đang thống trị sau khi đơn đặt hàng của chính phủ giúp thúc đẩy nhu cầu ban đầu.

Với chính quyền địa phương, mô hình này giúp thu hút đầu tư, nhân tài và chuỗi cung ứng đến những khu vực mà nguồn thu từ bán đất đang giảm. Một số trung tâm cũng góp phần thúc đẩy kinh tế và giáo dục bằng cách tuyển sinh viên làm người huấn luyện robot, cung cấp tour tham quan thu phí dành cho trẻ em, thanh thiếu niên trong kỳ nghỉ.

Tuy nhiên, mô hình mua bán robot - dữ liệu của trung tâm đào tạo cũng đặt ra nhiều nghi vấn. Một câu hỏi còn bỏ ngỏ là dữ liệu thu được có tương xứng với số tiền đầu tư hay không.

Marco Wang, nhà phân tích tại công ty nghiên cứu Interact Analysis, đánh giá dữ liệu từ trung tâm "không hữu ích 100%" vì robot không hoạt động trong môi trường thực. "Ứng dụng thực tế, dây chuyền sản xuất và kho hàng thực tế luôn khác với kịch bản", Wang nói.

Quản lý cấp cao tại một trung tâm đào tạo ở miền bắc Trung Quốc tiết lộ, dữ liệu của mỗi hãng sản xuất robot chỉ có thể được chính hãng đó sử dụng, gây lo ngại về khả năng tương thích. Bà nói thêm, trung bình chỉ hai hoặc ba giờ dữ liệu từ một ca huấn luyện 8 giờ thực sự hữu dụng.

Giới đầu tư cũng đặt câu hỏi, liệu hoạt động mua sắm do chính phủ thúc đẩy có thể dẫn đến nhu cầu thương mại thực sự hay không. "Điều này làm mờ đi ranh giới giữa nhu cầu độc lập và nhu cầu phát sinh trong hệ sinh thái được chính sách hỗ trợ", nhà phân tích Zhao nhận định.

"Mô hình này rất khó tồn tại lâu dài. Nếu nhà sản xuất không chứng minh được robot của họ có thể triển khai trên quy mô lớn trong các nhà máy, giới đầu tư sẽ bắt đầu đánh giá lại trong năm tới", một nhà đầu tư nhận định.