Việt Nam đang "chạm ngõ" chuỗi cung ứng công nghệ cao, nhưng khả năng tiến sâu phụ thuộc vào thực thi chính sách, nhân lực, chuyển đổi số và xanh.
Đầu tháng 8, Misumi (Nhật Bản) công bố rót khoảng 4,6 tỷ yen (gần 30 triệu USD) tại Việt Nam và các quốc gia khác, nhằm mở rộng năng lực sản xuất bàn trượt tự động (Automated Positioning Stages) - linh kiện quan trọng dùng trong thiết bị sản xuất module thu phát quang cho trung tâm dữ liệu.
Tập đoàn này dự kiến năng lực sản xuất bàn trượt tự động tăng khoảng 3 lần sau khi hoàn thành đầu tư. Việt Nam là một trong những địa điểm được chọn bởi "vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghiệp công nghệ cao".
Gặp các lãnh đạo Việt Nam cuối tháng trước, các ông lớn công nghệ bày tỏ mong muốn đầu tư thêm sâu hơn. Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc điều hành Qualcomm (Mỹ) nói muốn đưa Việt Nam thành trung tâm nghiên cứu và phát triển AI lớn thứ ba của tập đoàn trên toàn cầu.
Hay như Tổng giám đốc điều hành Samsung Electronics Roh Tae Moon, khẳng định Việt Nam là đối tác chiến lược trong nghiên cứu, phát triển công nghệ cao, dự kiến tiếp tục mở rộng đầu tư R&D.
Những tiến bộ bước đầu của Việt Nam trong chuỗi cung ứng công nghệ cao đang được quốc tế ghi nhận. Lần đánh giá năng lực cạnh tranh gần nhất cho 11 nền kinh tế sản xuất hàng đầu châu Á của Asia Manufacturing Index (AMI 2026), Dezan Shira & Associates (Hong Kong, Trung Quốc), xếp Việt Nam hạng 3.
Theo công ty tư vấn và dịch vụ chuyên nghiệp này, Việt Nam đã "chuyển từ trung tâm lắp ráp chi phí thấp sang nền tảng công nghiệp trình độ cao hơn" trong thập kỷ qua, nhờ dòng vốn FDI từ Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc đại lục, Đài Loan, châu Âu.
Triển vọng trung hạn được dự báo tích cực. "Nền kinh tế đang chuyển dịch sang sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn, được hỗ trợ bởi chiều sâu ngày càng tăng của chuỗi cung ứng điện tử và năng lượng tái tạo", báo cáo nêu.
Bình luận về xếp hạng, ông Surajit Rakshit, Giám đốc toàn quốc Khối Giải pháp Thương mại Toàn cầu HSBC Việt Nam nói Việt Nam "đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng" và cơ hội mở ra "rất lớn". Ông chỉ ra diễn biến gần đây cho thấy vai trò trong chuỗi cung ứng công nghệ tiên tiến đang lớn dần.
Thị phần thương mại toàn cầu của Việt Nam ở mảng thiết bị liên quan đến AI tăng từ 1,2% năm 2015 lên 12,4% năm 2025. Thương mại hai chiều với Đài Loan, Hàn Quốc về máy móc và thiết bị điện ngày càng tăng, cho thấy Việt Nam đang tiến dần từ khâu lắp ráp cuối cùng lên vị trí trọng tâm hơn trong mạng lưới sản xuất.
Vai trò trong chuỗi cung ứng công nghệ cao đang nâng lên nhờ đâu? AMI 2026 xếp hạng theo 8 trụ cột chính. Trong đó, Việt Nam được đánh giá cao về nền kinh tế (hạng 1), thương mại quốc tế và cơ sở hạ tầng (cùng hạng 3).
*Top 5 nền kinh tế sản xuất năng lực cạnh tranh cao nhất trong AMI 2026
Tiêu chí Trung Quốc Malaysia Việt Nam Singapore Hàn Quốc Nền kinh tế 2 6 1 5 7 Rủi ro chính trị 6 4 5 1 3 Môi trường kinh doanh 5 10 5 1 3 Thương mại quốc tế 2 5 3 1 4 Chính sách thuế 10 5 2 1 7 Cơ sở hạ tầng 1 2 3 11 7 Lao động 2 4 7 9 10 Đổi mới sáng tạo 2 6 8 4 1 Hạng chung cuộc 1 2 3 4 5
Theo Dezan Shira & Associates, mức độ hội nhập thương mại sâu rộng là lợi thế nổi bật. Quá trình hiện đại hóa hải quan và thuận lợi hóa thương mại cũng tiếp tục giúp rút ngắn thời gian giao hàng và giảm chi phí tuân thủ.
Song song, hạ tầng đang tăng tốc, với nhiều tuyến cao tốc, cảng nước sâu và sân bay lớn đi vào hoạt động. Các khu công nghiệp và đặc khu kinh tế tiếp tục mở rộng. Cushman & Wakefield ghi nhận sức hút này. Quý II, đất công nghiệp cho thuê ở Hà Nội lấp đầy gần như tuyệt đối, Bắc Ninh, Hưng Yên duy trì trên 70%.
Khách thuê tập trung vào công nghệ cao, AI, linh kiện điện tử. "Triển vọng tăng trưởng được nâng đỡ bởi các định hướng chính sách ngày càng rõ ràng và làn sóng đầu tư hạ tầng quy mô lớn trên cả nước", ông Nguyễn Phước Thuận, Giám đốc Bộ phận cho thuê công nghiệp và văn phòng Cushman & Wakefield Việt Nam, nói.
Tâm lý nhà đầu tư còn được củng cố bởi chính sách. Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị xác định các lĩnh vực ưu tiên thu hút FDI bao gồm điện tử, bán dẫn, AI và công nghệ cao. Theo ông Surajit Rakshit, định hướng này là lợi thế hữu ích.
"Định hướng của Việt Nam phù hợp với những tiêu chí mà các chuỗi cung ứng toàn cầu ưu tiên lựa chọn. Việt Nam có nền tảng sản xuất vững vàng cùng hệ sinh thái các ngành hỗ trợ ngày càng phát triển", ông nhận xét.
Dẫu vậy, các chuyên gia cho rằng vẫn cần nhiều nỗ lực để đưa Việt Nam từ chạm ngõ cơ hội đến bước sâu vào trong chuỗi cung ứng công nghệ cao. Ông Surajit Rakshit, nói các chính sách tích cực gần đây cần được chuyển hóa thành giải pháp rõ ràng, ổn định và khả thi trong thực tiễn. "Đây thường là yếu tố mang tính quyết định khi các nhà đầu tư công nghệ lớn cân nhắc lựa chọn giữa các quốc gia trong khu vực", ông nói.
Trong AMI 2026, Việt Nam yếu ở hạng mục đổi mới sáng tạo, lao động; trung bình về môi trường kinh doanh, chính sách. Báo cáo nêu hạn chế gồm: năng lực cung ứng điện tại một số nơi, thủ tục hành chính chậm và ùn tắc tại các đô thị lớn.
"Tiếp tục nâng cấp chính sách, hạ tầng và kỹ năng lao động sẽ quyết định mức độ thành công trong việc củng cố bước tiến của Việt Nam", theo báo cáo.
Doanh nghiệp Việt cũng cần cải thiện năng lực để vào chuỗi. Theo ông Surajit Rakshit, cách lựa chọn nhà cung ứng đã thay đổi. Cách đây 5-10 năm, câu hỏi thường được đặt ra trong các cuộc họp là: "Bạn có thể giao hàng đúng hạn với chi phí nhân công và mặt bằng thấp nhất không?".
Còn hiện nay, nội dung xoay quanh "Bạn có đảm bảo khả năng chống chịu và đổi mới đi kèm với dữ liệu đáng tin cậy không?". Kỳ vọng về tốc độ và tính linh hoạt của đối tác; khả năng dự báo và minh bạch về tiêu chuẩn lao động; truy xuất nguồn gốc và dữ liệu đáng tin cậy về ESG, cũng nhiều hơn.
Vì vậy, số hóa và chuyển đổi xanh cần được đầu tư đồng thời, giúp nhà cung cấp Việt Nam đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của bên mua quốc tế. Song song, hiện đại hóa cách tài trợ vốn cho chuỗi cung ứng, dựa trên dữ liệu và niềm tin.
Theo đó, Việt Nam cần xây dựng hạ tầng dữ liệu thương mại đáng tin cậy để doanh nghiệp gia nhập chuỗi có thể dựa nhiều hơn vào các giao dịch có thể xác thực như đơn hàng, vận chuyển và hóa đơn điện tử để làm cơ sở tìm tài trợ vốn.
"Bài kiểm tra tiếp theo là liệu Việt Nam có thể xây dựng một hệ sinh thái chuỗi cung ứng nơi dòng vốn, dữ liệu và niềm tin có thể lưu chuyển một cách trơn tru như chính các container hay không", ông Surajit Rakshit, nói.
