Askere Giden İşçinin Hakları ve Yasal Eksiklikler

Askerlik hizmeti, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı her erkeğin hak ve ödevidir. Vatani hizmet 20 yaşında yapılabildiği gibi günümüzde çoğu kişi askerlik hizmetini çalışma yaşamına atıldıktan sonra yerine getiriyor. Askere giden işçinin haklarının korunması konusunda kanaatimce yasal eksiklikler bulunmaktadır. Çoğu işçi askere giderken adeta “ücretsiz izne” ayrılmış gibi hareket etmektedir. Kıdem tazminatını almadan askere gitmekte, askerlik dönüşünde otomatikman işe döneceklerini düşünmekteler.

İşveren askere giden işçi için Sosyal Güvenlik Kurumuna (12) koduyla işten çıkış bildiriminde bulunur. İşçi için artık SGK’ya prim ödemez. O andan itibaren hukuken iş ilişkisi sona ermiştir.

İŞVEREN İŞE BAŞLATMAZSA 3 AYLIK ÜCRET TUTARINDA TAZMİNAT ÖDER

Kanun askerlik sonrasında aynı işe dönmek isteyen işçinin işe başlatılmasını zorunlu tutuyor. Ancak, bu zorunluluğa uymayan işverene uygulanacak yaptırım yeterli değil.

4857 Sayılı İş Kanunu’nun 31’inci maddesine göre, herhangi bir askeri ve kanuni ödev dolayısıyla işinden ayrılan işçiler askerlik bitiminde tekrar işe girmek istedikleri takdirde işveren bunları eski işleri veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal başlatmak zorundadır. Boş yer yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek, o andaki şartlarla işe alması gerekir.

İşçinin bu haktan yararlanabilmek için askerlik bitiminde 2 ay içinde işverene yazılı müracaat etmesi gerekir. Bu süre hak düşürücü süredir. İki ay içinde işe girmek için işverene başvurmayan işçi, bu hakkını kaybeder.

Peki, aranan şartlar bulunduğu halde işveren iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmezse, yani işçiyi işe almazsa yaptırımı nedir? Sadece üç aylık ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır. Üstelik bu tazminat, işçinin askere gitmeden önceki son ücreti üzerinden ödenmektedir. Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde ücret 6 ay içinde bile eridiği için askerlik dönüşü işe başlatmama tazminatı yaptırımı maalesef etkili olmamaktadır.

TAZMİNAT İÇİN ZAMANAŞIMI SÜRESİ ON YILDIR

İşçi alacaklarında zamanaşımı süresi genel olarak beş yıldır. Ancak, askerlik dönüşü işe başlatmama tazminatında zamanaşımı on yıldır.

Ücret ve yıllık izin ücreti dışında hangi tazminatlarda zamanaşımının 5 yıl olarak uygulanacağı 4857 Sayılı Kanun’un Ek 3’üncü maddesinde düzenlenmektedir. Buna göre, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı ile iş sözleşmesinin eşit davranma ilkesine uyulmaksızın feshinden kaynaklanan tazminatta zamanaşımı süresi 5 yıldır.

Askerlik dönüşü işe başlatmama tazminatı 4857 Sayılı Kanunda sayılmadığından, Türk Borçlar Kanunu uyarınca on yıllık zamanaşımına tabidir.

ASKERE GİDEN İŞÇİ KIDEM TAZMİNATINI ALIR

Kıdem tazminatını alabilmek için işçinin son işyerinde en az bir yıl çalışması gerekir. Kıdem tazminatının hangi koşullarda ödeneceği 1475 Sayılı Eski İş Kanunu’nun yürürlükte bulunan 14’üncü maddesinde düzenlenmektedir. Bu koşullar arasında askerlik sebebiyle iş akdinin sona ermesi de sayılmaktadır.

Kurumsal işletmeler askere giden işçinin kıdem tazminatı, kullanılmayan yıllık izin ücreti gibi haklarını kendiliğinden ödemektedir.

Kurumsal olmayan işletmeler ise işçi talep ederse kıdem tazminatını ödüyor. Ancak işçiler, askere giderken kıdem tazminatını aldıklarında askerlik dönüşü işe başlatılmama endişesi yaşıyorlar. İşveren kötü niyetli ise işçi kıdem tazminatını almadan askere gitmiş olsa bile askerlik dönüşü işe başlatılmadığında kıdem tazminatı konusunda da mağduriyet yaşıyor.

Bu arada, yeri gelmişken belirtelim, askerlik sebebiyle işten ayrılan işçi ihbar süresine uymak zorunda değildir. İşverene ihbar tazminatı ödemez. İşverenden de ihbar tazminatı alamaz.

İŞTEN AYRILMA GEREKÇESİNİN ASKERLİK SEBEBİYLE OLDUĞU AÇIK YAZILMALI

Askerlik nedeniyle işten ayrılan işçinin kıdem tazminatı hakkını kaybetmemesi için fesih yazısına, askerlik sebebiyle iş akdini feshettiğini açık bir şekilde yazması gerekir. İş akdi feshinin mutlaka yazılı yapılması, sözlü bildirimle yetinilmemesi gerekir.

İş akdinin askerlik gerekçesiyle feshedilmesi, işçinin askerlik dönüşü işsiz kalması durumunda işsizlik maaşı alabilmesi için de gereklidir. Aksi takdirde işsizlik maaşı hakkı da tehlikeye girer.