Đề xuất tăng thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính lên 3 năm

Bộ Công an đang đề xuất nhiều thay đổi trong Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi năm 2026, trong đó tăng thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính lên tối đa 3 năm, tùy lĩnh vực.

Luật hiện hành quy định thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính là một năm. Riêng một số lĩnh vực đặc thù thì kéo dài 2 năm (kế toán; kinh doanh bảo hiểm; chứng khoán; sở hữu trí tuệ; xây dựng; đất đai; sản xuất, buôn bán hàng cấm, hàng giả...).

Song Bộ Công an nhận thấy nhiều trường hợp đã không chấp hành thông báo giải quyết vi phạm, đặc biệt là trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Luật quy định, nếu phía vi phạm chưa giải quyết xong vụ việc vi phạm hành chính trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ thì chưa được đăng kiểm. Nhưng chu kỳ kiểm định lần đầu của ôtô không kinh doanh vận tải là 3 năm, trong khi thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ là một năm. Lợi dụng kẽ hở này, nhiều chủ xe đã "né" nộp phạt, chờ đến kỳ kiểm định tiếp theo, khi đã hết thời hiệu xử phạt.

Điều này đã hạn chế hiệu quả của việc xử lý vi phạm qua hệ thống giám sát "phạt nguội" hiện nay, theo Bộ Công an.

Ngoài ra, với lĩnh vực bảo vệ môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm, cơ quan soạn thảo cũng cho rằng cần tăng thời hiệu xử phạt hành chính lên 3 năm, đảm bảo thời gian phù hợp xử lý các vụ việc phức tạp.

Sai phạm các lĩnh vực này thường cần thời gian xác minh, phân tích kiểm định, giám định để có thể ban hành quyết định đúng, không bỏ lọt vi phạm. Đặc thù một số ngành như khoáng sản, vi phạm thường được phát hiện muộn do địa bàn rộng, khó kiểm tra thường xuyên.

Việc nâng thời hiệu lên 3 năm, theo Bộ Công an, còn hạn chế việc không xử phạt được các vi phạm do đã kết thúc do đã hết thời hiệu.

Bổ sung hai trường hợp không bị xử phạt hành chính

Ngoài các đề xuất tăng tính răn đe, dự thảo lần này bổ sung hai trường hợp sai phạm không bị xử lý hành chính: Rủi ro trong nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ mới nếu đã tuân thủ đúng quy trình; và thi hành mệnh lệnh của cấp trên trong lực lượng vũ trang nhân dân khi thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Cụ thể, nếu gây thiệt hại trong khi thực hiện việc nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới, dù đã tuân thủ đúng quy trình, quy phạm, áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa thì không phải là vi phạm hành chính.

Nếu không áp dụng đúng quy trình, quy phạm, không áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa mà gây thiệt hại thì vẫn phải chịu trách nhiệm về hành vi vi phạm hành chính.

Đề xuất này nhằm thống nhất với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trường hợp còn lại, người gây thiệt hại trong khi thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên trong lực lượng vũ trang nhân dân để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh nếu đã thực hiện đầy đủ quy trình báo cáo người ra mệnh lệnh nhưng người ra mệnh lệnh vẫn yêu cầu chấp hành mệnh lệnh đó thì không phải chịu trách nhiệm về hành vi vi phạm hành chính.

Trong trường hợp này người ra mệnh lệnh phải chịu trách nhiệm về vi phạm hành chính đó.

Dự thảo được lấy ý kiến đến 9/7, dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (tháng 10/2026).

Luật hiện hành quy định 5 trường hợp không bị xử phạt hành chính, gồm: thực hiện hành vi trong tình thế cấp thiết; do phòng vệ chính đáng; do sự kiện bất ngờ; do sự kiện bất khả kháng; hoặc người vi phạm không có năng lực trách nhiệm hành chính, chưa đủ tuổi bị xử phạt.

Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi bị xử phạt vi phạm hành chính về vi phạm hành chính do cố ý. Người từ đủ 16 tuổi trở lên bị xử phạt vi phạm hành chính về mọi vi phạm hành chính.