Krater Batagajka: Wrota do Piekieł na Syberii

W północnej Jakucji, zaledwie 10 kilometrów od miasta Batagaj, znajduje się jedno z najbardziej niezwykłych miejsc na Ziemi. Krater Batagajka, nazywany przez lokalnych mieszkańców „wrotami do piekieł”, od lat fascynuje naukowców z całego świata. Ta olbrzymia depresja powstała na obszarze wiecznej zmarzliny i od momentu jej odkrycia w 1991 roku nieustannie się powiększa.

Krater Batagajka to imponujące zapadlisko o długości około kilometra i głębokości sięgającej nawet 100 metrów. Jego brzegi regularnie się wykruszają, a ziemia osuwa się do wnętrza krateru, powodując jego systematyczne powiększanie się.

Badania, na które powołuje się National Geographic, wykazały, że każdego roku objętość krateru zwiększa się aż o milion metrów sześciennych. To tempo, jakiego nie obserwuje się w przypadku innych podobnych formacji na Syberii czy w całej Arktyce.

Zapadanie się zboczy krateru Batagajka odsłania warstwy wieloletniej zmarzliny, które liczą sobie nawet 650 tysięcy lat. To najstarsza zmarzlina na Syberii i druga pod względem wieku na świecie.

Tempo wzrostu krateru bezprecedensowe

Chociaż w całej Arktyce istnieje wiele podobnych kraterów, Batagajka wyróżnia się nie tylko rozmiarami, ale przede wszystkim tempem powiększania się. Od lat 60. XX wieku, kiedy depresja zaczęła się formować, jej długość wzrosła już o ponad 200 metrów. Tylko w ostatnich latach, dzięki analizie zdjęć satelitarnych, pomiarom terenowym i badaniom laboratoryjnym, udało się precyzyjnie oszacować, jak ogromne ilości ziemi i lodu znikają każdego roku. Od powstania krateru roztopił się lód i osady, które mogłyby wypełnić aż 14 Wielkich Piramid.

Proces powiększania się krateru Batagajka napędzany jest przede wszystkim przez szybkie topnienie wieloletniej zmarzliny, czyli permafrostu. Zjawisko to jest bezpośrednio związane z ocieplaniem się klimatu. Wraz z rozmarzaniem zmarzliny do atmosfery uwalniane są ogromne ilości węgla organicznego – nawet 4–5 tysięcy ton rocznie, co dodatkowo napędza efekt cieplarniany.

Permafrost, to zamarznięta mieszanina gleby, skał, lodu i materiału organicznego, która przez tysiące lat pozostawała w temperaturze poniżej zera. Pokrywa ona aż jedną czwartą półkuli północnej. Jednym z jej rodzajów jest jedoma – zmarzlina z okresu plejstocenu, której aż 90 procent objętości stanowi lód.

Topnienie tej zmarzliny nie tylko zmienia krajobraz Syberii, ale również uwalnia do środowiska organizmy, które przetrwały w lodzie przez tysiące lat. Dwa lata temu naukowcom udało się „ożywić” wirusa sprzed 50 tysięcy lat, wydobytego z syberyjskiej zmarzliny. Choć odkryty patogen atakuje jedynie ameby, eksperci podkreślają, że topnienie permafrostu może prowadzić do uwolnienia innych, potencjalnie groźnych mikroorganizmów.