Thói quen ăn uống gây quá tải, tổn thương tuyến tụy trong mùa hè

Tuyến tụy đóng vai trò cốt lõi trong cả hệ nội tiết (điều hòa đường huyết qua insulin, glucagon, amylin, PP...) và hệ ngoại tiết (tiết men trypsin, lipase, amylase để tiêu hóa chất đạm, chất béo, chất bột đường). Tuy nhiên, một số thói quen giải nhiệt và sinh hoạt thất thường trong mùa hè có thể vô tình ép cơ quan này phải làm việc quá công suất, thậm chí làm tăng nguy cơ viêm tụy cấp.

Theo Cử nhân dinh dưỡng Mai Thị Thùy, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á TP HCM, dưới đây là 4 sai lầm phổ biến trong mùa nóng mà người dân cần lưu ý thay đổi để bảo vệ sức khỏe tuyến tụy.

Lạm dụng "combo" bia lạnh và thức ăn nhiều dầu mỡ

Đây là thói quen ăn uống kinh điển gây áp lực nặng nề lên tuyến tụy. Sự nguy hiểm không đến từ bản chất của đá lạnh, mà nằm ở lượng cồn kết hợp với lượng chất béo nạp vào cơ thể liên tục trong nhiều giờ.

Rượu bia kích thích tuyến tụy, làm thay đổi dòng chảy của dịch tụy và gia tăng phản ứng viêm. Sử dụng rượu bia lượng nhiều và kéo dài là nguyên nhân làm tăng triglycerid (mỡ máu) - một yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến viêm tụy cấp. Còn đồ dầu mỡ khiến tuyến tụy phải tăng cường tiết nhiều men tiêu hóa hơn bình thường để xử lý.

Uống nước ngọt, đồ uống có đường thay nước lọc

Để giải nhiệt nhanh, nhiều người có thói quen uống liên tục các loại nước ngọt, trà sữa hoặc nước tăng lực. Các thức uống này chứa hàm lượng đường hấp thu nhanh rất cao. Nếu duy trì thói quen này hằng ngày, tuyến tụy buộc phải liên tục tăng tiết insulin để xử lý lượng đường lớn trong máu.

Hệ quả lâu dài là dẫn đến tăng cân, tích tụ mỡ nội tạng (béo phì vùng trung tâm), gây đề kháng insulin và làm tăng nguy cơ mắc hội chứng rối loạn chuyển hóa cùng bệnh đái tháo đường type 2.

Ăn quá nhiều trái cây ngọt ngay sau bữa ăn chính

Trái cây là nguồn vitamin tốt, nhưng việc tiêu thụ "cả đĩa lớn" ngay sau bữa cơm (khi cơ thể đã nạp đủ lượng tinh bột) sẽ khiến tổng lượng đường dung nạp tăng vọt. Tình trạng này dễ xảy ra trong mùa hè do sự xuất hiện của các loại quả lượng đường cao như vải thiều, nhãn, sầu riêng, chôm chôm hoặc trái cây đóng hộp.

Dù thói quen này không trực tiếp gây viêm tụy ở người khỏe mạnh, nhưng nó bắt buộc cơ thể phải xử lý một lượng đường quá tải. Điều này đặc biệt nguy hại cho nhóm đối tượng bị tiền đái tháo đường, béo phì hoặc có chỉ số triglycerid máu cao.

Nhịn đói rồi "ăn bù" dồn dập vào ban đêm

Thời tiết nắng nóng khiến nhiều người mệt mỏi, ăn uống thất thường như bỏ bữa sáng nhưng lại ăn quá no vào buổi tối, hoặc kết hợp vừa nhậu vừa ăn khuya.

Việc nạp lượng lớn thức ăn dồn dập khiến toàn bộ hệ tiêu hóa, bao gồm cả tuyến tụy, phải làm việc quá sức. Đáng chú ý, tình trạng nhịn ăn kết hợp với mất nước kéo dài do uống nhiều rượu bia là những yếu tố tiền đề quan trọng dễ hình thành cặn trong dịch tụy hoặc dịch mật, dẫn đến viêm tụy cấp do rượu.

Dấu hiệu cảnh báo viêm tụy là đau vùng thượng vị (vùng bụng trên rốn) có thể lan ra sau lưng là triệu chứng đặc trưng của cả viêm tụy cấp và mãn tính. Đối với viêm tụy cấp, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng đi kèm bao gồm:

Đau bụng với các mức độ từ nhẹ đến nặng; bụng có dấu hiệu sưng và đau khi ấn.

Đau lan ra vùng lưng.

Sốt, buồn nôn hoặc nôn mửa.

Nhịp tim nhanh.

Vàng da hoặc lòng trắng mắt chuyển vàng.

Để giảm tải cho tuyến tụy và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm, chuyên gia khuyến nghị người dân thực hiện các biện pháp sau:

Ưu tiên nước lọc: Hãy dùng nước lọc làm nguồn cấp nước chính cho cơ thể mỗi ngày.

Kiểm soát lượng rượu bia: Nếu có uống rượu bia, cần tránh các cuộc nhậu kéo dài với đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ. Tuân thủ khuyến nghị giới hạn của Viện Dinh dưỡng Quốc gia: Nam giới không quá 2 đơn vị cồn/ngày, nữ giới không quá 1 đơn vị cồn/ngày (1 đơn vị cồn tương đương 12-13 g cồn, khoảng 330 ml bia).

Ăn trái cây khoa học: Ăn một lượng vừa phải. Nên chuyển trái cây sang các bữa phụ trong ngày thay vì ăn dồn dập ngay sau bữa ăn chính.

Sinh hoạt điều độ: Không ăn quá no vào đêm muộn, duy trì ăn uống đúng giờ.

Lưu ý nhóm nguy cơ cao: Những người có tiền sử mỡ máu cao, sỏi mật, viêm tụy hoặc thói quen uống nhiều rượu cần đặc biệt cẩn trọng, tốt nhất nên hạn chế tuyệt đối các tác nhân gây hại vì đây là nhóm có nguy cơ tái phát hoặc biến chứng rất cao.