Nắng nóng cực đoan ảnh hưởng nặng nề đến sinh kế và sức khỏe người lao động ngoài trời

Những ngày nhiệt độ ngoài trời vượt 40 độ C, nhiều tài xế công nghệ, công nhân xây dựng hay người bán hàng rong phải tìm bóng râm nghỉ giữa giờ để tránh kiệt sức. Việc tạm dừng công việc giúp họ bảo vệ sức khỏe, nhưng đồng thời cũng đồng nghĩa với việc mất đi một phần thu nhập.

Nghiên cứu "An sinh xã hội thích ứng cho người lao động tiếp xúc với nắng nóng cực đoan" do Viện Phát triển bền vững, Đại học Kinh tế quốc dân phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) thực hiện công bố ngày 19/6, cho thấy 30,3% lao động ngoài trời được khảo sát phải giảm thời gian làm việc do nắng nóng. Trung bình mỗi người mất 2,4 giờ làm việc mỗi ngày, trong đó người bán hàng rong chịu tác động lớn nhất.

Kết quả khảo sát 734 lao động ngoài trời tại Hà Nội và TP HCM cho thấy nắng nóng làm giảm thu nhập của 46,4% người được hỏi. Trong khi đó, 66,2% cho biết phải phát sinh thêm chi phí để thích ứng với thời tiết khắc nghiệt. Nhiều người đang chịu tác động kép: kiếm được ít hơn nhưng lại phải chi tiêu nhiều hơn cho nước uống, đồ bảo hộ chống nắng, thuốc men, thiết bị làm mát cá nhân.

Không chỉ ảnh hưởng đến sinh kế, nắng nóng còn tác động trực tiếp đến sức khỏe người lao động. 94% người được khảo sát cho biết từng gặp ít nhất một vấn đề sức khỏe liên quan đến nắng nóng khi làm việc ngoài trời. Một phần năm số người được hỏi cho biết từng gặp trên bốn vấn đề sức khỏe.

Theo các nhà nghiên cứu, những tác động này diễn ra trong bối cảnh các đợt nắng nóng tại Việt Nam xuất hiện thường xuyên, kéo dài và khắc nghiệt hơn. Phân tích dữ liệu từ 156 trạm khí tượng trên cả nước trong giai đoạn 1961-2025 cho thấy xu hướng nóng lên rõ rệt, không chỉ ở nhiệt độ trung bình mà còn ở tần suất và cường độ các đợt nắng nóng cực đoan.

Tại các đô thị lớn, tác động càng trở nên rõ nét do hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, mật độ xây dựng cao và sự tập trung của lực lượng lao động phi chính thức. Khảo sát cho thấy 45,3% lao động ngoài trời tại Hà Nội phải giảm thời gian làm việc do nắng nóng, cao hơn nhiều so với mức 18,1% tại TP HCM. Đây là dấu hiệu cho thấy các đợt nắng nóng cực đoan đang tạo áp lực ngày càng lớn đối với sinh kế của người lao động ở khu vực đô thị phía Bắc.

Bà Francesca Nardini, Phó trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, cho rằng nắng nóng đang trở thành thách thức mang tính cấu trúc đối với đời sống và sinh kế của người lao động. Trong bối cảnh đó, an sinh xã hội là một trong những công cụ quan trọng nhất để tăng cường khả năng chống chịu, bảo vệ người lao động không chỉ trước các cú sốc kinh tế mà còn trước những rủi ro ngày càng gia tăng từ biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra những khoảng trống đáng kể trong hệ thống an sinh hiện nay. Hơn 41% lao động ngoài trời được khảo sát cho biết chưa từng nhận bất kỳ hình thức hỗ trợ nào. Những người có nhận hỗ trợ chủ yếu tiếp cận các biện pháp cứu trợ khẩn cấp thay vì chính sách phòng ngừa hoặc bảo vệ dài hạn.

Theo PGS.TS Lê Quang Cảnh, trưởng nhóm nghiên cứu, người lao động ngoài trời là nhóm chịu tác động lớn nhất từ nhiệt độ gia tăng nhưng nhiều người vẫn đứng ngoài các cơ chế bảo vệ chính thức. "Nắng nóng đang trở thành một vấn đề an sinh xã hội, không chỉ là vấn đề môi trường hay y tế công cộng", ông nói.

Từ kết quả nghiên cứu, các chuyên gia đề xuất phát triển các trung tâm làm mát công cộng, điểm cung cấp nước uống và hạ tầng "Nước - Nghỉ ngơi - Bóng râm" dành cho lao động ngoài trời. Đồng thời, cần tăng cường cảnh báo nắng nóng, xây dựng quy trình ứng phó theo ngưỡng nhiệt độ và mở rộng các cơ chế an sinh đối với nhóm lao động phi chính thức.