Ngáy ngủ: Lành tính hay "sát thủ thầm lặng"?

Trong y khoa có hai dạng ngủ ngáy gồm ngáy đơn thuần (lành tính) và ngáy do hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA).

Ngáy đơn thuần có đặc điểm là tiếng ngáy đều đặn, không bị đứt quãng, không có các khoảng dừng thở. Người bệnh vẫn nhận đủ oxy, cấu trúc giấc ngủ không bị phá vỡ. Nguyên nhân gây ra tình trạng này thường do cấu trúc tai mũi họng (amidan to, lưỡi gà dài, vẹo vách ngăn), tư thế nằm ngửa, thừa cân, uống rượu bia, hút thuốc lá trước khi ngủ.

Ngáy dạng này không đe dọa tính mạng ngay lập tức, nhưng không hoàn toàn vô hại. Tình trạng này kéo dài sẽ trở thành mạn tính, có thể gây vi chấn thương dẫn đến viêm họng, làm giảm chất lượng giấc ngủ, gây mệt mỏi nhẹ vào ban ngày, nguy cơ tiến triển thành thể bệnh nặng hơn khi lớn tuổi hoặc tăng cân.

Ngáy do hội chứng ngưng thở khi ngủ có biểu hiện tiếng ngáy to, không đều, đột ngột có những khoảng lặng hoàn toàn (ngưng thở từ 10 giây đến một phút), sau đó là một tiếng sặc, thở hổn hển. Người bệnh thường bị đau đầu buổi sáng, buồn ngủ rũ rượi và kiệt sức vào ban ngày. Tình trạng này nguy hiểm vì đường thở bị hẹp hoặc đóng lại hoàn toàn trong lúc ngủ, khiến não và các cơ quan thiếu oxy liên tục suốt đêm. Đây chính là "sát thủ thầm lặng" tàn phá hệ tim mạch và cơ thể.

Khi tiếng ngáy đi kèm với hội chứng ngưng thở khi ngủ sẽ gây ra hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng cho trái tim:

Tăng huyết áp kháng trị: Đây là hậu quả trực tiếp nhất của chứng ngáy ngủ đối với hệ tim mạch. Khi đường thở liên tục bị tắc nghẽn trong lúc ngủ, cơ thể phải nhiều lần đối mặt với tình trạng thiếu oxy. Điều này kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm tăng nhịp tim, co mạch máu, khiến huyết áp tăng kéo dài. Về lâu dài, người bệnh có nguy cơ mắc tăng huyết áp khó kiểm soát, đồng thời làm tăng gánh nặng cho tim và mạch máu.

Nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim: Thiếu oxy ngắt quãng kích hoạt phản ứng viêm hệ thống, làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa tại động mạch cảnh (mạch máu nuôi não) và mạch vành (mạch máu nuôi tim). Nếu mảng xơ vữa nứt vỡ sẽ gây tắc mạch, dẫn đến đột quỵ hoặc đột tử.

Rối loạn nhịp tim: Việc cố gắng hít thở khi đường thở bị tắc tạo ra áp suất âm lớn bên trong lồng ngực, làm căng giãn buồng tim (tâm nhĩ). Kết hợp với hormone căng thẳng tăng vọt về đêm, hệ thống điện học của tim bị lỗi, làm tăng gấp ba lần nguy cơ rung nhĩ tái phát.

Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến cáo sàng lọc chứng ngưng thở khi ngủ ở những bệnh nhân bị rung nhĩ tái phát, huyết áp cao kháng trị, tăng huyết áp phổi hoặc suy tim. Tỷ lệ mắc chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn ở các nhóm bệnh nhân này dao động khoảng 40-80%.

Bên cạnh đó, ngáy nhiều hơn có thể là biểu hiện nặng lên của một số bệnh tim mạch đã có trước đây:

Suy tim sung huyết: Ban ngày, chất lỏng tích tụ ở chân gây phù. Ban đêm khi nằm ngửa, lượng dịch này dịch chuyển ngược lên vùng cổ, làm phù nề các mô mềm xung quanh họng, thu hẹp đường thở, gây ngáy to, ngưng thở.

Rung nhĩ và suy mạch vành về đêm: Làm giảm hiệu suất bơm máu của tim, gây ứ trệ tuần hoàn, tăng áp lực lên phổi và vùng tiểu tuần hoàn, kích thích các cơn thở dốc, ngáy giật cục trong đêm.

Bạn không mô tả chi tiết đặc điểm tiếng ngáy nên khó xác định có phải dấu hiệu bệnh tim hay không. Nếu bạn chỉ thỉnh thoảng ngáy khi mệt mỏi hoặc cảm cúm, tình trạng này không đáng ngại. Tuy nhiên, nếu ngáy to kéo dài, có những khoảng ngưng thở, thức giấc vì cảm giác nghẹt thở, đau đầu buổi sáng hoặc đang mắc bệnh lý tim mạch như tăng huyết áp, suy tim, rung nhĩ thì nên đi khám sớm.

Hiện, việc đánh giá ngủ ngáy và ngưng thở khi ngủ cần xem xét toàn diện các yếu tố tim mạch và chuyển hóa đi kèm. Người bệnh có thể được đo đa ký hô hấp hoặc giấc ngủ, nội soi ống mềm đánh giá đường thở, xét nghiệm chức năng hô hấp, đồng thời tầm soát các biến chứng tim mạch bằng điện tâm đồ, siêu âm tim...