ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'la yaptığı ilk anlaşmayı daha kapsamlı bir barış anlaşmasına dönüştürme çabalarının 10 haftadır tıkanmasının ardından, Washington bu hafta "ekonomik karartma operasyonu"nu açıkladı. Genişletilmiş yaptırımlar ve diplomatik baskı politikaları, kalan ticaret ortaklarına yaptırımlar uygulayarak Tahran'ı daha da izole etmeyi amaçlıyor.
İsrail ve ABD'nin savaşı başlatmasının üzerinden yaklaşık altı ay geçtikten sonra, Washington cephaneliğindeki en etkili araçlardan birine yeniden başvurdu. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, pazartesi günü planı duyururken sert bir dil kullandı ancak hangi ülkelerin hedef alınacağını veya İran'ın ticaret ortaklarına yönelik yeni yaptırımların ne zaman yürürlüğe gireceğini belirtmekten kaçındı.
RUBIO: "ODAK NOKTASI YAPTIRIMLAR"
Axios'a açıklama yapan ABD Dışişleri Bakanı Rubio, son günlerde birçok mevkidaşına ABD'nin "şimdilik" İran'a karşı yeni saldırı başlatmasının beklenmediğini söyledi. Bunun yerine, odak noktasının bu hafta duyurulan yaptırım girişimi de dahil olmak üzere diğer baskı araçları olduğunu belirtti. Rubio, ABD'nin büyük çaplı muharebe operasyonlarına dönüş planlamadığını ancak İran'ın önce saldırması halinde saldırıları dışlamadığını ifade etti.
ABD'li yetkililer, Hürmüz Boğazı'nın büyük bölümünde mayın temizleme çalışmalarının tamamlanmasını savaşta bir dönüm noktası olarak değerlendiriyor. Bir yetkili, "İranlılar boğaz üzerindeki kontrolü kaybetti. Artık ABD kontrol ediyor" dedi. ABD Donanması'nın boğazdaki mayınları temizlemesi, İran'ın ana kozlarından birini büyük ölçüde etkisiz hale getirdi.
YAPTIRIMLARIN HEDEFLERİ
Bessent, İkinci Dünya Savaşı'ndaki Normandiya Çıkarması'na atıfta bulunarak, ABD'nin "aynı ruhla" İran ekonomisine karşı "ekonomik bir saldırı" başlatacağını söyledi. ABD, İran'ın yaptırımlardan kaçınmak için kullandığı ağları, aracıları ve kanalları haritalandırdığını belirtti. Bakanlık, İran ekonomisinin beş sektörünü hedef listesine ekledi. Devrim Muhafızları ve rejim içindekiler tarafından kullanılan kripto para, silah teknolojileri, altın, İran havayolları ve petrol taşıyan ulusal gemi taşımacılığı ABD'nin yaptırımlarında ana hedefler olacak.
Ayrıca, İran'ın nükleer veya füze teknolojisi edinmesini, siber operasyonlar yürütmesini ve petrol satmasını sağlayan 60 kuruluş, kişi ve gemiye yaptırım uygulanacağı duyuruldu.
Bessent, amacın İran'a net bir seçim sunmak olduğunu ifade ederek, "Tam küresel izolasyon ve geçimlik ekonomi ya da normale dönüş yolu arasında seçim yapacaklar." dedi.
İsrail basını, İran'ın savaş döneminde eriyen füze stoklarını büyük oranda yenilediğini bildirmişti.
ÇİN FAKTÖRÜ
Bessent, ABD'nin İran petrolünün en büyük ithalatçısı olan Çin ile yeni bir çizgi çekip çekmeyeceği sorusuna doğrudan yanıt vermedi.
ABD'li Bakan, "ABD yaptırımlarının erişiminin dışında kimse yok" ifadesini kullandı.
Yaptırımlar, Hong Kong ve Çin anakarasında faaliyet gösteren birkaç şirketi hedef alacak ancak büyük petrol rafinerilerini veya finans kuruluşlarını kapsamayacak.
Washington Post'un haberine göre uzmanlar, ABD'nin sınırlı yaklaşımının kısmen ABD-Çin ticaret savaşında yeni bir cephe açma konusundaki isteksizlikten kaynaklandığını belirtiyor. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian, "Çin, uluslararası hukukta hiçbir dayanağı olmayan yasadışı tek taraflı yaptırımlara karşı kesin muhalefetini birçok kez açıkça dile getirmiştir" dedi.
İran, ABD'ye yanıt olarak Hürmüz Boğazı'nın açılmasına izin vermeyeceğini duyurdu. Savaş öncesi dönemde her gün milyonlarca varil petrol taşınan boğazda gemi trafiği düşük seviyelerde seyrediyor.
PAKİSTAN ARABULUCULUĞU
Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir, pazar günü İran liderliğiyle görüşmek üzere Tahran'daydı. Pakistan, savaşın başlangıcından bu yana ABD ile İran arasında kilit bir arabulucu oldu.
Al Arabiya'nın bildirdiğine göre Munir, ziyaret öncesinde Trump ile görüştü ve İranlılara yeni bir öneri sundu. Beyaz Saray, Trump'ın Munir ile görüştüğünü inkar etmedi ancak İran ile mevcut veya planlanan müzakerelerin olmadığını söyledi.
'UYARI ATEŞİ'
Columbia Üniversitesi'nden Richard Nephew, ABD'nin zaten İran'a karşı "azami baskı" politikası izlediğini belirterek, "Eğer henüz bunu yapmadıysanız, o zaman ABD hükümeti son 19 aydır ne yapıyordu?" diye sordu.
Uzman isim, Bessent'in "herkese kötü davranışlarını düzeltme fırsatı veriyorum" sözlerini ise "Bu, altı ay içinde uluslararası finans sistemlerinizi havaya uçurmaya hazır olduğu anlamına mı geliyor?" şeklinde yorumladı.
Demokrasiyi Savunma Vakfı'ndan Behnam Ben Taleblu ise Bessent'in açıklamasının İran üzerinde büyük etki yaratma potansiyeli taşıyan bir "uyarı ateşi" olduğunu söyledi. Taleblu'ya göre, vurgu şirketlerden ve yasadışı ağlardan aracıları ortadan kaldırmaya yönelik olacak.
