ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, İran’a yönelik ekonomik baskı politikasında yeni bir aşamaya geçti. Washington, yalnızca İran merkezli kişi ve kuruluşları değil, Tahran’la ticari ilişkilerini sürdüren yabancı şirket ve ülkeleri de kapsayan genişletilmiş yaptırım adımlarını açıkladı.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, yeni süreci “Ekonomik Parya Operasyonu” olarak nitelendirirken, hedefin İran’ın gelir kaynaklarını kurutmak ve ülkeyi küresel finans sisteminden daha fazla izole etmek olduğunu söyledi.
Bessent, İran’ın önünde iki seçenek bulunduğunu belirterek, Tahran’ın ya “küresel izolasyonu” kabul edeceğini ya da Washington’ın şartları doğrultusunda küresel ekonomiyle yeniden bütünleşme yoluna gideceğini savundu.
60 HEDEF YAPTIRIM LİSTESİNE ALINDI
ABD Hazine Bakanlığı, yeni yaptırım paketi kapsamında İran bağlantılı yaklaşık 60 kişi, kuruluş ve gemiyi hedef aldı.
Yaptırımların özellikle İran’ın petrol gelirlerini aktarmakta kullandığı öne sürülen deniz taşımacılığı ağları, şirketler ve “gölge filo” olarak adlandırılan yapılar üzerine yoğunlaştığı belirtildi.
Washington ayrıca İran’ın dijital varlıklar, teknoloji, altın, havacılık ve deniz taşımacılığı alanlarındaki gelir kanallarını da mercek altına aldı.
ABD yönetimi, İran’ın petrol ticaretinden elde ettiği gelirleri küresel sisteme aktarmasına yardımcı olan finans kuruluşları ve aracı yapıları da yaptırım tehdidiyle karşı karşıya bıraktı.
“AMERİKAN FİNANS SİSTEMİNDEN DIŞLANABİLİRLER” UYARISI
Bessent, İran lehine finansal işlemleri kolaylaştıran kurumların dolar merkezli finans sisteminden uzaklaştırılabileceği uyarısında bulundu.
ABD Hazine Bakanı, İran bağlantılı faaliyetleri sürdüren yabancı aktörlere belirli süreler tanınacağını ve bu süreçte ilgili işlemlerin sonlandırılmasının bekleneceğini ifade etti.
Bessent, özellikle İran’ın Bank Melli şubeleriyle bağlantılı faaliyetlerin durdurulmasını istediklerini belirterek, “Hiç kimse Amerikan yaptırımlarından muaf değildir” mesajını verdi.
ÇİN DE HEDEFTE
Washington’ın yeni yaptırım politikasında İran petrolünün en büyük alıcısı konumundaki Çin de dikkat çekiyor.
Bessent, İran petrolünün Tahran’a gelir sağlamasına yardımcı olan tüm ülkelerin ve kurumların yaptırım riskiyle karşı karşıya olduğunu belirtti.
ABD yönetiminin mesajı, yalnızca İran şirketlerine değil, İran’ın ticaret yapmasını sağlayan uluslararası finans ve lojistik ağlara da yönelmiş durumda.
Bu kapsamda yabancı şirketler ve bankalar, İran’la ticaret yapmaya devam etmek ya da ABD finans sistemine erişimi korumak arasında tercih yapmak zorunda kalabilecek.
RİYALDEKİ DEĞER KAYBI GÜNDEMDE
ABD’nin yeni ekonomik hamlesi, İran para birimindeki sert değer kaybının yaşandığı bir döneme denk geldi.
Bessent, İran riyalinin dolar karşısındaki gerilemesine dikkat çekerek, dolar kurunun 2 milyon riyal seviyesini aşmasını ekonomik baskının göstergelerinden biri olarak değerlendirdi.
İran ekonomisinde yaşanan para kaybı; enflasyon, döviz sıkıntısı, bütçe sorunları ve yaptırımların oluşturduğu baskılarla birlikte ele alınıyor.
Riyaldeki değer kaybı, ülkede ithalat maliyetlerini artırırken vatandaşların alım gücü üzerinde de baskı oluşturuyor.
“MAKSİMUM BASKI” STRATEJİSİ YENİDEN DEVREDE
Trump yönetiminin yeni adımları, 2018 yılında başlayan “maksimum baskı” politikasının daha geniş kapsamlı bir versiyonu olarak değerlendiriliyor.
ABD, daha önce İran’ın petrol, bankacılık ve deniz taşımacılığı sektörlerine yönelik yaptırımları yeniden uygulamaya koymuştu.
Yeni süreçte ise Washington’ın odağı, yalnızca İran ekonomisinin doğrudan hedef alınması değil, Tahran’ın yaptırımları aşmasına yardımcı olduğu öne sürülen uluslararası ağların da baskı altına alınması.
Ancak yaptırımların etkisinin ne ölçüde olacağı, başta Çin olmak üzere İran’ın ekonomik ortaklarının tutumuna ve Tahran’ın alternatif ticaret kanalları oluşturma kapasitesine bağlı olacak.
Washington’ın yeni stratejisi, İran’ı yalnızca ekonomik olarak zorlamayı değil, ülkenin küresel ticaret sistemine erişimini daha da sınırlandırmayı hedefliyor.
