AI có thể hỗ trợ người khuyết tật làm việc, nhưng cần đào tạo và kết nối việc làm

Các chuyên gia cho rằng, trí tuệ nhân tạo (AI) có thể hỗ trợ người khuyết tật giao tiếp và làm việc, tuy nhiên cần có các chương trình đào tạo kỹ năng công nghệ và kết nối việc làm.

Tại hội thảo về Quản trị AI bao trùm và việc làm cho người khuyết tật ngày 7/7, ông Trần Vũ Tuấn Phan, Phó giám đốc Trung tâm tư vấn chiến lược, chính sách khoa học và công nghệ, Học viện Chiến lược khoa học và công nghệ, cho rằng cách tiếp cận đối với người khuyết tật đang chuyển từ "chăm sóc" sang "trao quyền", trong đó công nghệ mới như AI đóng vai trò quan trọng để tạo điều kiện cho người khuyết tật phát huy năng lực, tham gia bình đẳng vào thị trường lao động.

Ông Phan cho biết, nếu không có cách tiếp cận bao trùm và đảm bảo tính phổ cập, AI có thể làm sâu sắc thêm khoảng cách tiếp cận đào tạo, kỹ năng số, việc làm đối với những người gặp rào cản về vận động, nghe, nhìn, giao tiếp. Tại Việt Nam, vẫn còn khoảng cách lớn về tỷ lệ tiếp cận Internet giữa người khuyết tật và người không khuyết tật. Theo số liệu cập nhật năm 2023, khoảng cách này là 33,6% và 83,7% tương ứng.

TS Bùi Ngọc Dũng, nhà nghiên cứu học máy và thị giác máy tính tại Đại học Giao thông Vận tải, nhận định, người khuyết tật không thiếu năng lực mà thiếu công cụ tiếp cận phù hợp. "AI giúp xóa bỏ những rào cản tiếp cận để họ phát huy năng lực vốn có", ông nói.

Theo TS Dũng, các công cụ AI nhận diện hình ảnh, chuyển đổi văn bản - lời nói, điều khiển giọng nói... sẵn có hiện nay có thể giúp những người khiếm thị, khiếm thính, khuyết tật vận động vượt qua rào cản tiếp cận thông tin, giao tiếp, khả năng thao tác để tham gia vào thị trường lao động. Họ có thể thiết kế, sáng tạo nội dung, chăm sóc khách hàng, lập trình và kiểm thử phần mềm, xử lý dữ liệu, bán hàng online, làm trực tuyến... nếu được đào tạo về kỹ năng số và kết nối việc làm. "Cần một cách tiếp cận dài hạn - từ các khóa đào tạo tư vấn giúp người khuyết tật xác định năng lực, sau đó là đào tạo về cách sử dụng công cụ và kết nối việc làm, theo dõi mức độ phù hợp", ông nói.

TS Võ Thị Diễm Trang, nhà nghiên cứu truyền thông và chính sách tại Đại học RMIT cũng cho rằng cơ hội việc làm trong nền kinh tế số đang ngày càng nhiều hơn, nhưng để người khuyết tật nắm bắt được, cần tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, hỗ trợ và cộng đồng người khuyết tật.

Từng thực hiện khảo sát 76 doanh nghiệp ở Đà Nẵng, TS Trang cho biết, cứ 3 doanh nghiệp, có một doanh nghiệp có ít nhất một nhân viên là người khuyết tật, chủ yếu ở các vị trí kiểm thử phần mềm, thiết kế. Bà cho rằng 4 rào cản chính để người khuyết tật tham gia thị trường lao động là kỹ năng số - đặc biệt ở nhóm người lớn tuổi. Trong khi đó, cơ sở vật chất tại doanh nghiệp chưa hỗ trợ người khuyết tật, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tuyển dụng người khuyết tật chưa được tận dụng và định kiến xã hội.

"Cần tăng cường kết nối giữa các cơ sở đào tạo việc làm cho người khuyết tật với doanh nghiệp, trong khi đó các doanh nghiệp cũng có thể xây dựng chính sách làm việc linh hoạt hơn và văn hóa sẵn sàng chấp nhận sự đa dạng trong tổ chức", TS Trang nêu khuyến nghị.

Nam Nguyễn