Antik Mısır'da İnsan Kurbanı Tartışması: Yeni Arkeolojik Bulgular

Antik Mısır’ın ilk firavunlarının ölümünün ardından insan kurban edildiği yönündeki tartışmalar, yeni bir arkeolojik araştırmayla yeniden gündeme geldi.

Kraliyet mezarlarının yakınında gömülen kişilere ait kafataslarında tespit edilen ağır yaralanmalar, bazı kişilerin şiddet sonucu yaşamını yitirmiş olabileceğine işaret etti.

Araştırma, Mısır’ın en önemli arkeolojik alanlarından biri olan Abidos yakınlarındaki Umm el-Kaab kraliyet mezarlığına odaklandı.

Bölgede, yaklaşık MÖ 3000’e tarihlenen Birinci Hanedan hükümdarlarına ait mezarlar ve mezar kompleksleri bulunuyor.

Kraliyet mezarlarının çevresinde, sarayla bağlantılı olduğu düşünülen kişilerin gömüldüğü yüzlerce daha küçük mezar da yer alıyor. Bu kişiler arasında kadınlar, mühür taşıyıcıları, denetçiler ve zanaatkârların bulunduğu belirtiliyor.

46 KAFATASINDAN 18’İNDE AĞIR YARALANMA İZİ

ABD’deki Purdue Üniversitesinden arkeolog Roselyn Campbell, Kral Djer, Kral Djet ve Kraliçe Merneith’e ait mezar komplekslerinin yakınında gömülen kişilere ait 46 kafatasını yeniden inceledi.

Analizlerde 18 kafatasında ölümcül olabilecek yaralanma izleri ve kırıklar tespit edildi. Bir kafatasında ise göz çevresinde sivri ya da ağır bir cisimle meydana gelmiş olabilecek bir yaralanmaya rastlandı.

Araştırmacılar, kırıkların bir bölümünün ölümden hemen önce veya ölüm sırasında meydana gelmiş olabileceğini değerlendiriyor.

Bulgular, Antik Mısır’da insan kurban edildiğine ilişkin bir asrı aşkın süredir devam eden tartışmayı yeniden gündeme taşıdı.

1920’lerde bölgedeki mezarlarda kazılar gerçekleştiren İngiliz Mısırbilimci Flinders Petrie, kraliyet mezarlarının çevresindeki kişilerin hükümdarın ölümünün ardından kurban edilmiş olabileceğini öne sürmüştü.

Ancak Petrie, kemiklerde açık şiddet izleri saptayamamış ve söz konusu kişilerin canlı olarak gömülmüş olabileceği ihtimalini de değerlendirmişti.

Bazı araştırmacılar ise bu kişilerin doğal nedenlerle öldüğünü, daha sonra ölen hükümdarlarının yakınına gömülmek üzere Abidos’a getirildiğini savunmuştu.

ÖLÜM ANINA YAKIN ŞİDDET İHTİMALİ

Frontiers in Environmental Archaeology dergisinde yayımlanan yeni çalışma, bazı kırıkların kemiklerde sonradan meydana gelen hasarlardan ziyade kişilerin ölümüne yakın bir zamanda oluşmuş olabileceğini ortaya koydu.

Araştırmacılara göre yaralanmalar, Antik Mısır sanatında sıkça tasvir edilen savaş topuzlarından kaynaklanmış gibi görünmüyor.

Bunun yerine düz ve geniş yüzeyli ahşap ya da boynuzdan yapılmış nesnelerin kullanılmış olabileceği değerlendiriliyor.

Araştırmayı yürüten Campbell, mezarlarda bulunan herkesin kurban edildiği sonucuna varmanın mümkün olmadığını vurguladı.

Campbell’a göre bazı kişiler şiddet sonucu yaşamını yitirmiş olabilirken, diğerleri farklı nedenlerle ölmüş olabilir.

Çalışmadaki örnek sayısının sınırlı olması da bütün mezarlar için kesin bir sonuca ulaşılmasını engelliyor.

“HİZMETKÂR GÖMÜLERİ” KISA SÜRE SONRA ORTADAN KALKTI

Araştırmada dikkat çeken bir başka unsur ise “hizmetkâr gömüleri” olarak bilinen uygulamanın uzun süre devam etmemiş olması.

Bu geleneğin İkinci Hanedan’ın başlarında ortadan kalktığı düşünülüyor.

İlerleyen dönemlerde gerçek insanların yerine, ölen hükümdara öteki dünyada hizmet edeceğine inanılan küçük insan figürlerinin kullanılmaya başlandığı belirtiliyor.

Kahire Amerikan Üniversitesinden Mısırbilimci Salima Ikram da insan kurbanı teorisinin yeni olmadığını ancak son araştırmanın insan kalıntılarını modern bilimsel yöntemlerle incelemesi bakımından önem taşıdığını belirtti.

Araştırmacılar, mevcut bulguların Antik Mısır’daki bütün kraliyet çevresi gömülerinin insan kurbanı olduğu sonucunu kanıtlamadığının altını çiziyor.

Ancak sonuçlar, en azından bazı saray görevlilerinin hükümdarlarının ölümünün ardından şiddet sonucu yaşamlarını yitirmiş olabileceği ihtimalini güçlendiriyor.