BEUN Öğretim Üyeleri Deprem Sonrası Hızlı Hasar Tespiti Yapan Cihaz Geliştirdi

BEUN Mühendislik Fakültesi öğretim üyeleri Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu ve Dr. Seda Akduman, 3 yıl önce depremlerde binaların sallanmasının ardından binalara girişlerin tehlikeli olup olmadığını hızlı şekilde tespit etmek için çalışmalara başladı. Çalışmalar neticesinde ekip, 2 yıl önce ivmeölçerin binaların taşıyıcı unsurlarına takılmasıyla, yaşanan yer sarsıntısında binanın sallanmasının tehlikeli olup olmadığını belirleyen bir cihaz geliştirdi.

Cihazın patent işlemleri tamamlandı ve ‘Deprem Sonrasında Hızlı Bina Hasar Tespiti Yapılmasını Sağlayan Bir Sistem ve Buna Yönelik Bir Yöntem’ TÜRKPATENT tarafından tescillendi. Buluş, binaya ilişkin konum, kat sayısı, yapı malzemesi gibi verileri işleyerek, ivmeölçer ile yaşanan sarsıntıyı ölçüp binanın önceden belirlenmiş salınım periyodu ile ilişkisini değerlendirerek, yeni depremlerde binanın tehlikede olup olmadığı hakkında bilgi sağlıyor. Buluşla birlikte depremlerden sonra ihtiyaç duyulan hızlı değerlendirme süreçlerine bilimsel ve teknolojik katkı sunulması amaçlanıyor. Patenti alınan cihaz için prototip geliştirme ve seri üretime geçiş süreçleri sürüyor.

Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, “Yer sarsıntıları, yerüstündeki yapıların az veya çok sallanmasına neden olur ama bu her sarsıntının tehlikeli olduğu anlamına gelmez. Binaların sallanmaları gayet doğaldır. Ama nereden sonra bu sarsıntı tehlikelidir, bina daha büyük depremlere dayanabilir mi, dayanamaz mı; bunlara karar vermek uzmanların işidir. Vatandaşlarımızın çoğu kez, kendimizde, kendi ailemizde gördüğümüz üzere, ‘bu deprem çok sarstı, acaba binada bir kusur var mı, yok mu, tehlikeli mi’ gibi tartışmalar vatandaşlarımız arasında olur. Biz de Seda Akduman hocamızla vatandaşlarımızın bu tip ihtiyaçlarına cevap verecek bir cihaz tasarlayabilir miyiz diye düşündük. Her binanın kendi doğal salınım periyodu söz konusudur. Deprem dalgaları bu salınım periyoduna ulaştığı takdirde binanın rezonansa girip yıkılması gibi bir durum söz konusu olabilir. Cihazı pil veya prize takarak çalıştırmak mümkün, bunu binanın taşıyıcı sistemlerinden birine bağladığınızda deprem ya da başka sebeple yer sarsıntısı olduğunda bu cihaz içerisindeki sensörler sayesinde sarsıntıyı kaydediyor ve binanın kendi teorik doğal salınım periyoduyla karşılaştırıp bu sallanmanın tehlikeli bir sallantı olup olmadığını, binanın yapısal özelliklerinde doğal bir salınım mı yoksa aşırı bir salınım mı, vatandaşımıza cep telefonu üzerinden bilgi olarak gönderiyor” dedi.

Dr. Seda Akduman ise, “6 Şubat depremlerinden sonra şunu yaşadık; binaların değerlendirilmesi için bütün üniversitelerden inşaat mühendisleri saha çalışmasına gitti. Bu süre boyunca insanlarımız hep dışarıda, çadırlarda veya başka yerlerde konaklamak zorunda kaldı. Bizim patentini aldığımız ürünle birlikte şunu hedefledik; deprem olduktan sonra, kullanıcı kendi bulunduğu katı, yüksekliği girerek binasının ne kadar sallanıp sallanmadığını kontrol edecek ve başlangıçtaki statikçinin hesapladığı periyoda göre fazla mı yoksa kabul edilebilir seviyede mi bunu kıyaslayacak. Buna göre de program diyecek ki, ‘evet bina hedeflenen salınıma ulaştı veya beklenenden daha fazla bir titreşim aldı, buna göre hasar almış olabilir, binaya girmek tehlikeli olabilir’ ya da ‘binaya girme konusunda tehlike arz etmemektedir’ gibi bir sonuç oluşacak. Türkiye’deki yapı stoğunu da çıkarmış olacağız” diye konuştu.

Cihazın çalışma prensibini anlatan Akduman, “Daire sahibi küçük bir USB modunda prize takacak, internetle veri toplayacak. Cihaz sürekli veri toplamaya devam edecek. Mesela bugün tarihli bir deprem oldu, binadan çıkış yapıldıktan sonra geçmişe dönük binada olan salınım da kontrol edilebilecek” ifadelerini kullandı.

Prototip geliştirme aşamasında olduklarını ve yatırımcı desteğine ihtiyaç duyduklarını ifade eden Akduman, “Gerekli yazılımları yaptık, düşük bütçeli bir ivmeölçer bulup deneylere başladık ama bir ürün haline getirilmesi için bütçeye ihtiyacımız var. Bu patentin ürün haline getirilebilmesi için, seri üretim halinde satılabilmesi için desteğe ihtiyacımız var bu konuda. Patente 2 yıl önce başvurduk, ağustos ayı içinde de patentimiz tescillendi. Bundan sonra artık üretime geçebiliriz” dedi.