Sosyal medya fenomeni Atakan Özyurt’un eşi Selen Özyurt’un suda doğum yaptığı anlara ilişkin görüntüleri paylaşması, tartışma yarattı. Çiftin paylaşımları, ebeveynlerin çocuklarına ait özel anları dijital mecralarda paylaşmasını tanımlayan ve “paylaşan ebeveynlik” anlamına gelen “sharenting” kavramını yeniden gündeme getirdi.
Dünyada büyük bir tartışma konusu olan “paylaşan ebeveynlik” ile ilgili siber güvenlik şirketi AVG Technologies’in gerçekleştirdiği araştırmaya göre bebeklerin yüzde 23’ünün dijital ayak izi daha doğmadan önce, ebeveynlerinin ultrason görüntülerini internette paylaşmasıyla başlıyor.
Yüzde 56’sı paylaşıyor
Türkiye’de ise Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nden Fatma Yılmaz Kurt ve Tanju Oğul’un araştırmasına göre ebeveynlerin yüzde 56.6’sı çocuğuna ait içerikleri sosyal medyada paylaşıyor.
Kimlik hırsızlığı yaşanıyor
Ancak uzmanlar, bu tür paylaşımların anı biriktirmekten uzaklaştığına, doğrudan çocuğun en mahrem sınırlarının ihlali anlamına geldiğine dikkat çekiyor. Doğum anından itibaren bedeni, ilk adımları, hastalıkları, ağlama krizleri veya en savunmasız halleri internete yüklenen çocukların en özel anları milyonlarca yabancının yorumuna açılıyor.
Bu durum psikolojik risklerinin yanı sıra çocukların gelecekteki güvenliğini de tehdit ediyor. İngiltere merkezli uluslararası bankacılık ve siber güvenlik kuruluşu Barclays’ın analizlerine göre 2030’a kadar 7.4 milyon çevrimiçi kimlik dolandırıcılığı vakasının yaşanması bekleniyor. Uzmanlara göre çocuklar para kazanmaya başladığında, dolandırıcılar isimlerini, doğum tarihlerini ve adreslerini bulup kimliklerini çalmayı daha kolay yapabilecek.
‘Aileye öfke duyabilir’
Uzmanların ‘paylaşan ebeveynlik’ konusuyla ilgili yorumları şöyle:
Çocuk ve Ergen Psikiyatristi Doç. Dr. Çiğdem Yektaş: Geçmişte ebeveyni tarafından paylaşılan bir içeriği utandırıcı veya özel bulursa ebeveynine karşı öfke, hayal kırıklığı ve incinmişlik yaşayabilir. Bu durum özellikle ergenlik döneminde daha belirgin hale gelebilir. Çocuk için bu ona ait olan bir konuda fikrininin ve onayının alınmaması anlamına gelir ve bu durum ebeveyni ile olan ilişkisinde ‘güvende değilim ve kontrol bende değil’ inançlarını geliştirmesine neden olabilir. Özellikle çocuğun ağladığı, zorlandığı veya mahcup olduğu anların (özel anlarının, sağlık bilgilerinin ve mahrem görüntülerinin) paylaşılması daha yoğun öfke ve hayal kırıklığı oluşturabilir.
‘Geleceğini etkiliyor’
Uzman Psikolog Uğur Kartum: Çocuklar henüz kendi dijital mahremiyetleri hakkında karar verebilecek olgunlukta değildir. İzinsiz paylaşımlar ilerleyen yaşlarda mahremiyet algısının zedelenmesine, kontrol kaybı hissine, utanma, kaygı ve özgüven sorunlarına yol açabilir. Ayrıca çocuk, kendi kimliği ve görüntüsü üzerindeki söz hakkının elinden alındığını hissedebilir. Çocuklarımızın her güzel anı sosyal medyada paylaşılmak zorunda değildir. Ebeveynlik, sadece çocuklarımızın anılarını biriktirmek değil, onların mahremiyetini ve gelecekteki dijital haklarını da korumaktır.
‘Hukuki sorumluluğu var’
Avukat Kardelen Yarli: Çocukların fotoğraf ve videolarının sosyal medyada paylaşılması konusunda öncelikle çocuğun üstün yararını esas almak gerekiyor. Anne ve babanın velayet hakkına sahip olması, çocuklarının özel hayatına sınırsız şekilde müdahale edebilecekleri anlamına gelmez. Çocukların da yetişkinler gibi özel hayatın gizliliği, kişisel verilerinin korunması ve kendi görüntüleri üzerinde söz sahibi olma hakları vardır. Özellikle çocuğu küçük düşüren, mahremiyetini ihlal eden veya güvenliğini tehlikeye atan paylaşımlar hukuki sorumluluk doğurabilir. Somut olayın niteliğine göre bu durum kişilik hakkı ihlali oluşturabileceği gibi suç da teşkil edebilir.
Burada asıl mesele, çocuğun fotoğrafını paylaşan kişinin anne veya babası olması değil, yapılan paylaşımın çocuğun haklarını ihlal edip etmediğidir. Çocuklar ebeveynlerinin sosyal medya hesaplarının bir parçası değil, kendi hakları olan bireylerdir.
